London Antidotarium (7th/8th cent.)
Henry E. Sigerist, Studien und Texte zur frümittelalterlichen Rezeptliteratur (Studien zur Geschichte der Medizin Hert 13). Leipzig: Johann Ambrosius Barth, 1923.
I. Die Antidotarien in der vorsalernitanischen Period des Mittelaters (Ca. 600 bis 1000.), pp. 17-167.
For a word index, see Carmélia Opsomer, Index de la pharmacopée du Ier au Xe siècle, 2 vols (Alpha-Omega, Reihe A, Lexika, Indizes, Konkordanzen zur klassischen Philologie 105). Hildesheim: Olms-Weidmann, 1989.
Antidotarium Londinense, in MS London, British Library, Harl. 5792, ff. 273v-276v, ed. Sigerist 1923: 17-21.
[017]
Antidotarium Londinense
Incipit confectio antidotorum diuersarum.
1. Confectio hadriani
notus omnibus qui ex profundo mortis reducit et adducit ad pristina sanitatis quod a grecis dicitur aucora. dauis exinde ad magnitudine faue egyptiace cum aqua calida, stomatici<s> cum pusca calida, nefreticis cum uino albo, spleneticis cum aqua calida, lapide in uissica habentibus et qui orina cum dolore faciunt cum apozema et qui ex perfrictione febriunt, ad tertianas, ad quartanas ad ora refugent, dentes uero dolentibus et cauis ut grano antidoti positus prodest ad sanguine excreantibus cum pusca frigida, sciaticis cum sapa aut idromelle, inflatione patientibus cum aqua calida omnem perfrictione ex- pelle. Ad tusse qui patiuntur cum mel attico dispumato. Facit ad omnes morsum serpentum cuius sanis si uolueris uirtute antidoti prouare includet galIum simul et serpente aspero, serpe ueneno suo occidit gallu, ponis ergo de antidoto in ore siue in aure mox reuiuiscit.
Confectio sua hec est: Calamo aromatico <VI, costo <IIII, sisileo <XII, cardamomo <III, capsamo <VII, ameo <III, sagapino <III, murra — I, cipero <VI, piper albo — II S, oppio <XXX, croco — I, eufuruio <III, piretro <III, iosquianio — III, rosa sicca <III, petroselino <III, opu- balsamo <VIIII, smirnion <III, xylocassia <I, amomu <III, mel dispu- mato quod sufficit.
2. Antidoto gera
qui facit propter capitis dolore et subito angustia patiuntur et ad ipilenticus et qui subito incurrunt in colera nigra et ad pectoris dolore et omnes – necessitate. Accipiendo uero est autumni tempore.
[018]
Aloe epatite <II, croco <II, reupontico <II, agarico <VIII, diagridio < II, xylobalsamo < II, piper albo <I, piper nigro < I, piper longo <I, squinuantus <I, gentiana <I, amomi <I, costo <I, camidrius <VI, interionis <II, mel quod sufficit. Dauis in aqua calida primo die <I, secundo die ∋ II, tertia die ∋ I. Cum ad uentrem purgandum uolueris ad potionis unius <I addis scamonia ∋ I, agarico <II.
3. Antidotum ad intercedendas febris
optimum autem faciens ad tussem, ad eos qui multo tempore tussiunt, ad pleureticis, dessentericis et eos qui diu febricitant, soluit autem quartana, ter- tiana ante ora media accessionis dato, depunit mintrua mulieris post ualneo accepto cum mel et uino.
Croco <IIII, sulfor uiuo ∋ VIIII, oppio ∋ VIIII, iosquiamo ∋ XII, storace ∋ XII, dauis magnitudinis egyptiacis.
4. Antidotum qui facit ad omnes passiones et dicitur leeoperitus.
Non solum ad febres facit cum calda aut mulsa sed et tibicis febricitantibus omnibus curat, dauis ad modum auellane ante ora una aut duas, quartanariis enim plus utimur, in tertia potione soluitur tipum.
Recipit hec: Murra trocliten — II et < I, castoreo — I et < I, oppio — II et <II, petroselino — VI et <III, aniso — I et <II, apii semen — II S, scinuantus — I S, cassia —II S, piper longo <I, piper nigro — I S <III, sinano siriaco — I S, storace <VI, cinnamo <IIII, sisileus <IIII, iriocroco- magmatus < VI, ammomi butriones < IIII, costo < VI, asaro < VI, spica nardi — I S <I, croco — IS <III, mel dispumato quod sufficit, pundus VII.
5. Epithema qui dicitur lixoperitus.
Cera — VI, oleo roseo — II, oleo melino — II, oleo camimello — II, croco penso solido uno et medio, uitella ouorum cocta dura II, sucus linis seminis quod sufficit. Facit ad omnes synocas febres in stomacho posita.
6. Unguentum ad synocas febres.
Herba porcacla, lattuce folia, semperuiuo, herba strigno que uuola canina dicitur, herba artemisia qui febrefugia dicitur, omnia equale mensura et folia absentus modico mittis in mortareo et tamdio teres ut in suco redigatur, postea mittis aceto fortissimo et oleo roseo et fac exinde unguentum uiride et ungue totum corpus a planta pedis usque ad uertice, s<i> ipsa febre fortiter eum tenuerit per triduum eum ungueuis et sanauitur, et manducare ei dauis porcacla aut iuscellum ex lactucis factum. Abst<in>eat se a pipere et ab omnibus caledissimis causis, aqua frigida biuatur ubi pane intinctum fuerit et ipso pane manducet, et si uentrem constrictum habuerit, mitte malba et erba mercuriale, fac bullire in aqua et mitte oleo et uitella ouorum cruda qubd suficiat in mortareo et distempera cum ipsa apozema et fac exinde cura per clistere et mittis in ipso mortareo modico sale et mele et exinde curauis per clystere.
7. Electuarium ad impinguandum tyssicos.
Dracantum — I, piper — I, nucli pinei — I, aniso mesa uncia, gum- men de cereseo < II, murra < II. Mittis dracantum et gumen simul in uno in aqua fontane sextar. I. ipso sextar. aqua pensante —VIIII ad caucana usque dum se soluat et misceat, postea mittis in mortareo et tamdio minat ut se misceat et postea mittis mele dispumato quod sufficit ut spisso sit et molle et tolle de mortareo, mittis in caccauo et pones ad foco et dum ceperit bullire trito piper suptiliter adspargit et dum ceperit refrigdare murra trita
[019]
super adspargis et postea mittis nucle pineis in mortareo trita diligenter et super ipsi nucle pineis in eodem mortareo mittes ipso electuario et agita for- titer ut se misceat omnia, postea tolles de mortareo et mitte in ipso caccauo, ponis ad foco ut calefiat et cum calefacto fuerit remitte in mortareo et diutis- sime agitauis et post modum in duliolo uitreo reponis et exinde dauis mane et sero quantum melius potuerit manducare.
8. Antidotum Aster
ad catarrum, tusse, stomaci dolore, suspirium, tissicos, sanguine uomentibus, dissintericos, strofo — id es<t> dolore — uentris, inflatione et urinas tardas:
Anisso — I, apii semen — I, storace — I, iosquiami semen — I et < II, dauci semen — I, papaueris semen < VI, murra — III, croco < VI, castoreo —, tunsa criuellas mollissime et mel dispumato comisces et das cocliare uno mane et sero.
9. Ad battetura cordis.
Fronde de apii uiride trita in mortareo et cola cum panno et ipso suco biuere dauis aut cum uino aut cum aqua.
10. Ad menstrua restringenda.
Gipso conbusto, liuano, mastice, galla, omnia equali mensura, fac exinde puluera et confermenta cum aceto ut fiat quomo<do> emplastrum et uno ponis ad reni et altero ad uentre usque ad pectinalem.
11. Ad omnem tumore.
Malba uisci radice quantum potueris ha<be>re decoques in oleo et adipe purcine diutissime, postea decolato oleo supermittis spuma argenti tenuissime trita et sine intermissione agitas lento igne dequoques ad modum emplastri.
12. Emplastrum prouatissimo ad creptura.
Caduco mali granati quod est flore — I, galla mesa uncia, asfudelli ra- dice id es<t> albutio qui in monte nascitur — I, buluo narcisso quod est semile lampagione plus fortiore est — I, hec om<n>ia coquenda sunt in uino et trita et quomodo emplastro inponis supra et abstineat se a cursibus et ab omnem cibum qui imflat.
13. Confectio medicaminis diastiriacon
facit ad omnem duritia spleni uel epati et omnem dolore et ad omnem mo- destia stomaci dolore uel inflatione uel indigestione uel renum dolore.
Recipit autem: lauri baca — III et mesa, rute uiride — I et mesa, ci- mino — I et mesa, olei lib. X, uini ueteri calice I. Bacas lauri tunsa cum cimino et ruta miscis oleo et uino in caccauo et coque donec uino con- sumetur et solo oleo remaneat, et mastice — II, storace calamite — IIII et mesa teris subtiliter cum modico oleo et postea mittis medulla ceruina — III et adipe ansarino — VI et oleo nardino — VI, cera lib. I et mesa, omnia commista et lento igni coque et agita diu ut se misceat et reponi ubi uol- uerit et ubi dolueris uoles emplastro ponere poni, uoles unguere ungue.
[020]
14. Epithema ad epar.
Croco — I, aloe — I, mastice — I, bdellio — I, amoniaco — IIII, storace — IIII, isopo cerote — IIII, adipe anserino — II, cera lib. I, oleo nardino quod sufficit. Que sicca sunt tere et fac pulvere alia solui ad foco et miscitat insimul et fac epithema et superinponis. Expertum est.
15. Antidotum diamacir.
Facit disintericis, ciliacis, lientericis, tenesmosis et ad omnes solutiones uentris, si enim non solum solutum et nature sed extemporalia que per distemperantia fieri solent. Facit ad omnes dolores et conationes et qui cum rasura sanguis eiciuntur in tres dosis sanabitur multoscio ab una potione sanatur. Expermentatum est, audaciter dabis.
Recipit: oppio, mirra, acacia, storace, ypocistidos, ros siriacum, rodon- siro, id est flos rose ana <II, libano, corallios scrip. IIII, cecidos, macer ana unc. I. sucus arnoglose, cime rubi sucus ana semis uncia, mel dispumatum quod sufficit. Dabis penso < I S cum aqua calida, ita tarnen ut in solio uel in tina discindat, in ipsa aqua sit ypoquistido, poligono, paritagine, cimas rubi, argemone, rodonsiron, maratru, mirte folia et lentisci et oleasro, lauro et rostnarino, cypressi sidia. Istas species facis singulas fasciculas in aqua feruere in ipsa aqua discendat et sedeat dum potuerit et antequam exinde exierit dabis de ipso antidoto suprascripto hoc et faciet.
16. Emplastrum quem adinuinit Bartholome<us> rex Persarum.
Seuum taurinum lib. V, medulla ceruina — VI, specularis exsusti lib. I. sucum plantaginis — II, sucum mente — II, sucum mentastri — II, sucum diaprassio — II, sucum fenuculi — II, sucum iosquiami — II, sucum lappati — II. Adipes in focum lento caccabo hereo resoluis cum medulla ceruina et admiscis colofonia et resoluis ut fiat uice cerotum et cum tepefactum fuerit sicut possit manus tolerare, refundis in mortareo et admisces cum heruarum suprascriptis et teres tamdiu ut simul commiscatur et postquam inmixtum fuerit medicamentum ipsi [ad] admisces specularia et diu teris in sole quousque se inmiscat in unum, post imnixtum fuerit colligis et reponis in doliolum uitreum. Iste medicamentum sperimentatum est, precipuet ad podagram et qui iam noda facit et quibus se nerui constrinxerunt resoluet et sanat. Facit et ad quiradas et ad sinances et ad collisuras omnes et uulnus si cancerauerit et quibus uulnus natus fuerit persanat. Facit et ad luxum et ad fractura et ad colorem, tollet dolorem et turnorem et curat omnes causas et omnes poda- gras, quod medicamentum sic uteris lenteolum spissum et nouum, quicumque podagrosus usus fuerit istum medicamen per treginta dies semper saluus erit.
17. Unguentum prouatissimum
qui facit ad omnem epatis uitia. Cuius confectio de diuersis causis compo- nitur, qui recipit haec: Brionia, pentaphilon, sicionium, elisfagu, piganon, aristologia longa et rotunda, acorum, centauria, gligonus, origano, artimisia, tacantes et monogleuses et leptaphilos, saturegia, idiosmu, balsamita, apro- tano, samsuco, endro, livano, liuistico, aneto, coriandro, cardamomum, sabina, iosquiamo, herba grassola, sticcados, nepita, cannam, mentastro, lauri folia, murte folia, camitreos, bettonica, absenti, millefolia, millemorbia, etera terrestre et alia etera, ligustico, rosa, lili flos, gladiolo, pupuli gemma, cypressi pilas, marrubio, fenogreco, lini semen, altea, malba uiscum, folia persecis, adragne,
[021]
cucurbite folia, malbas, camimila, pipinella, gerobothne, apii folia et petro- selini, eruce, sulfina, papauer, inantes, folia de noce, ysopo, scarolegia, scor- dio, mellilota, basilicon, conio, perdigalis, lactuce folia, strigno, ciconon. Haec omnia equale mensura infundis in oleo et aqua quantum extrudare uolueris, ut oleo duas partes sit et aqua una . . . . . . species suprascriptas infundis diebus treginta. Postea tollis et quoquis lento igni et cum cocto fuerit, colas per linteolo, sic coquis ut ipsas herbas aridas fiant et cum bene co- latum fuerit sic mittis pigmentas per extimationem que infra scripta sunt, id est cozumbrio, mastice, libanum, galbani, tereuentina, murra, aloen, croco, gingiber, costo, reupontico, cinnamo, amoniaco, apopannace, de herbis samsuco, saturegia, origano, pulegio, lauri bagas, centauria, apii semen et petro- selini, . . aneti, de adipis medulla ceruina, seuo taurino et caprino et pecurino et ansarino et gallinacio, botyro, adipe serofe sine sale, resina et cera, co- zumbrio autem quadriplum mittis aduersus alias pigmentas sicut superius scriptum est et cum colatum fuerit oleo sicut superius legitur sic mittis boti- rum et adipes et resina et ponis ad foco ut liquefactum sit iterum colas cum summa diligentia, postea autem colatum fuerit sic commiscis prius tererent in . .ra et galbano et postea sic mittis alias conficis et uteris. Facit enim ad multas huius medicamen non solum ad epatis sed ad multas infirmitates qui ex frigdore generantur.