Bamberg Antidotarium (9^th/10^th cent.)

Henry E. Sigerist, Studien und Texte zur frümittelalterlichen Rezeptliteratur (Studien zur Geschichte der Medizin Hert 13). Leipzig: Johann Ambrosius Barth, 1923.

I. Die Antidotarien in der vorsalernitanischen Period des Mittelaters (Ca. 600 bis 1000.), pp. 17-167.

For a word index, see Carmélia Opsomer, *Index de la pharmacopée du I^er au X^e siècle, 2 vols (Alpha-Omega, Reihe A, Lexika, Indizes, Konkordanzen zur klassischen Philologie 105). Hildesheim: Olms-Weidmann, 1989.

Antidotarium Bambergense

[021]

Incipiunt capitula.

I. Antidotu diospoliten
II. item diospoliten
III. item diospoliten galieni
IIII. Epitema diamemiloti
V. Antidotu maurentii
VI. Antidotu acaristus
VII. Antidotu diatesaron
VIII. Antidotu pancristus
VIIII. Antidotu podagricis
X. Antidotu milietis
XI. Antidotu geram probatam
XII. Antidotu gera cathartica
XIII. Antidotu gera quam dedi<t Rufinus>
XIIII. Antidotu qui facit ad fortitudinem
XV. Antidotu sotera
XVI. Antidotu apollium
XVII. Antidotu vestianum
XVIII. Antidotu epaticis
XVIIII. Antidotu atrianum
XX. Antidotu gentilis
XXI. Antidotu diarobon
XXII. Antidotu diabolbon
XXIII. Antidotu diaforiticus
XXIIII. Antidotu pigra gall<ieni>
XXV. Antidotu ygia
XXVI. Antidotu pionia

[022]

XXVII. Antidotu adtanasi
XXVIII. Antidotu tiriace
XXVIIII. Antidotu digestiria
XXX. Antidotu saluianum
XXXI. Antidotu nefriticis
XXXII. Antidotu quem facis epis<tonicii>
XXXIII. Antidotu diarciotidas
XXXIIII. Antidotu ad memoriam
XXXV. Antidotu gera gallieni
XXXVI. Antidotu climax
XXXVII. Antidotu geralogadiu
XXXVIII. Antidotu anicitus
XXXVIIII. Antidotu pionialiter
XL. Antidotu atriani
XLI. Antidotu atriani
XLII. Antidotu folonium

XLIII. Antidotu teudoratum
XLIIII. Antidotu que potio da<t> for<titudinem>
XLV. Antidotu diaprassium
XLVI. Antidotu lexapiritus
XLVII. Antidotu notitia gera ga<lieni>
XLVIII. Antidotu gera arcigenis
XLVIIII. Confectio gera iusti
L. Confectio citoniati
LI. Item aliud cetoniatum

Incipiunt antidota medicinalis et confectiones.

I. Antidotum diospoliten. Ciminum pulver infusu in aceto — III, piper nigrum — I, zinziber — I, petrosilino — I, rute folia — I, nitrum -— I, mel quod sufficit.

II. Item antidotum diospoliten. Ciminum — I, piper nigrum L, zinziber L, rute uiridis L, nitrum L, salis amoniaci Z II.

III. Item antidotum diospoltien Galieni. Recipit hec: Ciminum infusum in aceto acerrimo die et nocte et frixum tostatum — II, zinziber — I, piper — II, rute folia uiridia L I, nitri L I, apii semen L I, aneti semen L I, saxifraga — I, omnia tundes et comisces in melle dispumato et dabis cocliare plenum post cenam et super calida aqua bibat, hoc autem facis ad stomachi dolorem, ad lateris, uentris uel intestinarum epaticis, spleniticis, ad renum et uessice uitia fortiter emendat, si uis trociscos facere cum uino ueteri Z singulas.

IIII. Epithema diamellon faciens stomachis, epaticis, speniticis, ad dolorem uiscerum, ydropicis, ypocon- driacis, peripleumonacis, nefriticis, ad neruorum conpatientia, ad duricia matricis, ad inflatione et indigestiones stomachis et frigdore et ad omnia intrinsecus: aloe — S, ammoniacum — II, storace — S, mastice — III, crocum — I, absentium — II, ynantes — I, oleo nardinum — VI, oleo milino — VI, cera libra duo uinum ad te rendas septies quod sufficit pro oleo laurentino.

V. Antidotum qui dicitur Maurentius faciens ad stomachi dolore ex quo et duritie nascuntur, cocliare una dauis cum calida, conpescit dolorem autem sepius accepta soluit etiam duritias ex- [023] cotos in capitis et gravidinem relebat faucium indignationem similiter et con- pescit et chionidos reuma et suspirio conpescit et uocem denuo restituit et conpunctione sanat et tussem et epaticis duritiam soluit et splenis indignatio digerit. Similiter his et conpunctionenp et tortionem intestinorum et quod pleuriticis dicitur statim accepta sanat, disintericis his in solio caldari mixta uino accepta conuenit, si his febricitauerit cum aqua calida his qui longio tempore egrotant et qui cotidianas patiuntur uel biduanas uel tertianas data conuenit. Sed et mulieribus qui non purgantur et commouit et mortuum sanguinem auortium uiro peruersum sine aliquo periculo producit. Sed et post auorsum datum purgat et statim conpescit dolorem simul etiam inflatione et dolorem stomachi et uentositatem uel suffocationem quod et mulieribus et uiris flere solet. Statim date omnia his de stomachi infirmitate nascuntur. Data ergo cum calida ut diximus uniuersa sanat. Sed eos qui escam' non retinent et acidum uel fumigosum ruptant per digestiones sanat. Necnon etiam infirmitate curat quod gera dicitur. Accipit autem hec: piper album — I, zinziber —, petrosilino — II, ameus ∋ VI, careo ∋ dece et octo, liuistici semen ∋ dece et octo. Hec omnia tundis et cernis et mellis attici por<cula> quatuor mittes teris diligenter in mortario per dies quinque ad so<lem> et colligis in uas stagneo siue uitreo.

VI. Antidotum <a>caristus facit ad indignatione stomachi et ad lateris dolore et ad renum dolorem, ad colum, ad tertianas, ad quartanas et ad eos qui sanguine uomunt ed ad uentris dolorem et tortiones, ad eos qui non dormiunt facit et a<d> matricis dolore uel ad mentis facit ad cirosin epaticis si gutta aceti in potione mittas. Confectio eius hec est: storace dr. quatuor, murra trogonte < quatuor, galbani < quatuor, opiu teueu < quatuor, cassia fistula < quatuor, amomu < quatuor, costu < quatuor, crocu < quatuor, piper nigrum ∋ tres, piper longum ∋ tres, castoreo < tres, filio < quatuor, mel dispumatum quod sufficit. Sane qui accepturus est orciolum cum aqua calida in manibus teneat.

VII. Antidotum diatesseron. Recipit hec: murre, basilice, aristologia rolunda, bacas lauri et gentiane eque ponderationem, tunsa et cribellata in doliolo uitreo uel baside reponis et cum opus fuerit ita dabis diebus tres quinque uel septe usque dum sanet ad uniuersas uenenilesiferas potiones taxioso quem cum suco caulium et aqua calida similiter et spleneticos contra serpentium sane morsum et ad ydropicus ad spalangionum scurpionum muserani et ad canis rabidi medicamentum uel puluere inponis ad moruo regio, ad aurium dolore, ad epaticis, ad menstruam prouocandam cum mulsa calida sed ad menstrua apozima rute, ad stomaco uero cum oximelli,

VIII. Antidotum pancristus. Absintium ponticum —I, ireus — II ∋ sex, mura —II ∋ sex, piper nigrum < quatuor, mellis dispumati quod sufficit. [024] Datur autem pleuriticis cum mulsa, auriginosis cum uino et melle, ad tertiones, ad pectoris dolorem, ad stomachum, ad menstrua prouocanda et ad lesionem artiriarum et ad ingestionem comino melli dabis magnitudinem nucis potice ad auellane.

VIIII. Antidotum podagricis de experimentis accipiendum marcio et aprile mensibus cotidie ut ipso anno parum et breui tempore doleant: Reupontico —tres, costum, folio, gentiane, aristologia rotunda, spica nardi ana —binas, amomu, cametria, uittonica, acoru, rute agrestis radices, aristologia longa, lauri bacas, singulas dabis ∋ ternas cum aqua calida, per urinam deducit.

X. Mulietis. Conuenit podagricis et ad omnes causas nemorum uel neuretroto, id est qui inter neruum et musculus fistulant, habent ad scotomum capitis uel ad capitis dolore et ad epaticos et pleoriticos, ad pleuripleumonicos, ad spleni- ticos, ad dipsnoicos qui toracem constrictam habent ita ut profocentur ut uix respirent ad ytropicos, ad auriginosus, ad colum, ad tortus et ad omnes tipus et ad omnem periodum et cum rigorem danda ante una hora . accensionis magnitudinem nuces pontice cum aqua calida. Confectio eius hec est: ubapiru, iusquiam, cardamomum, storace galamite, opium, murra, grocum < quatuor, ana < octanas, gustia rabiei < dece, rute sicce < dece, troclites cassie < duodeci, piper album < triginta et tres. Hec omnia tunsa et cribellata colligis cum melle dispumatum quod sufficit.

XI. Antidotum hieram probatam. Facit ad epaticos, spleniticos, utilis est et ad renes et ad omnia maxime ad melancolicus. Recipit hec: coloquinle interione ∋ sideci, diacridiu, mastice, zinziber ∋ , terna, euforbiu ∋ dimidium, serpillum, epithemum, piper nigru, spica, asarul anessu, petrosilino, appii semen, bacas lauri, gentiana, rute sicce, fenucui semen, herbe sauine, costum, pulei, uisopi, cimini, saxifraga, ana ∋ terna, reu- ponticu ∋ I, meu ponticum ∋ I propter fortiora his corpora que minus monent adde ellebori nigri ∋ tres, melius si albi ellebori mittas.

XII. Antidotum geram catartica. Arteriace qui facit reumaticis, sinancis, ispilticis, epaticis, spleniticis, qui- liatis et ad rigoris et ad cauculo, ad uessice dolorem, nefriticis et peripleu- monicis, huius magna uirtus ad purgandum et ad capitis passiones, ad omnium serpentium mirabile est. Recipit interiores < viginti, aristologia, appii semen, spica nardi, petro- siiini, grocu, cassia ana < decenas, trifolii acuti semen, cardamomi, artiotidon, piper album ana < quatuordeci, sticados, cametros, sparsio, agni semen, brionias, cinuantu, dauci semen, ciminua et picum, squilla assa, rute agrestis semen, lauri baca, siringiu, liuanu ana < quinque, opopanacis < tres, scordiu et folium < quaternas, centauria < tres S, mellis dispumatum quod sufficit. Datur ex eo antidotus < tres cumino melle, ualde optimum et expertum est.

XIII. Antidotum hiera quam dedit Rufinus que utebatur ipse sine periculum purgat, [faciem] faciens ad epilenticos et ad cefalia grauissima pre ceteris passionibus ad emigranium, ad pleoreticis,

[025]

tisicis, nefriticis, colicis facit ad dolores antiquos, epaticis qui dicuntur molam habere, spleniticis, auruginosis, podacricis, artriticis, illis his mundauis qui reumaticis sunt, ad uentrem aut mulieribus que non purgantur ad eos qui timent carnis penam, ad lumbricos siue elefantias et qui initiis inpetiginis habent saluaticas ad leprosus, ad alsus, id est qui uarii sunt ad et uentris purgationem. Coloquintidem integro < duo, piper nigru < duo, camedreos < duo, crocu < una, murra < una, diacridiu < quatuor, sale amoniaci < duo, aloe < duo, mastice < una, euforuio < una, redactas in puluere cum melle miscis, dabis his epilenticis diebus duodeci, artiticis et podagricis diebus triginta cocliaria duo in mulsa infirmibus his quidam derelatorstius iera elefantius re- curas sed testatur.

XIIII. Antidotum qui facit ad fortitudinem siue ad dolorem totius corporis que utebatur Aurelianus Imperator. Recipit hec: fbnuculi semen, cimini tebaici, pulei, uoriganum, piper album, aprotanum, piper nigrum, herba sana, petrosilini, citri semen, came- treos, cassia, barba iouis, rape semen, nardostaceos, iungi semen, eupatorio capselle, cipero, trofolio semen, serpullu siccu, gentiana, aristologia longa, rute agrestis semen, eruce semen, armoraci semen, quod alii rapistria dicu[m]<nt> ana — singulas, argimonii radices, dracontee radices, acuri radices ana semis untias singulas, habet saluie, samsuci, arnoglose semen —. Hec omnia tundis et in puluere binisimum redigis et cum melle attico aut quod sine fumo fuerit quod misces quantum sufficit et reponis in doliolo uitreo et ponis ad solem menses quatuor et dabis exinde ydropicis aut spleniticis aut epaticis ante lucem in modum auellane aut faue canpadoces si febrierit calida aqua dauis eis, si non febrierit cum uino optimo dabis ei et facis eum post potionem cotidie uectari liniter. Et a calendas se<pte>m<bri> usque ad calendas iuniu septe dies per mense cotidie exinde accipiat quia multo prodest. Hec his anti- dotum facit: fortitudinem corporis preuet et dolore stomachi tollet siue iocineris dolore, siue epaticis uel splenitis tumore aut dolore renium siue cordis tollit neque sciaticos erit neque latus ei doluit, neque pulmonis neque spasmum pa- tiatur, neque tussiunt neque coli dolore patiuntur, ad dissinteria aut ydropem neque suspirium patiatur, siue ad omnia colera uel contra omnes humores et ad pectoris dolore prodest.

XV. Sotera recipit hec: murra — I < I, anesu < II, squ.inuantu < I S, piper nigrum < noue, cinnamomum < I, storace < sex, ydiocrocum autem < sex, silinu < uiginti, costu < sex, crocu < quinque, cassia quatuor, synonus siriatum < duodeci, siseleos < quatuor, amomu < quatuor, castoreum < noue, opiu < noue, petrosilino macedonicu < quindeci, piper longum < quatuor, reuponti- cum < quatuor, mel quod sufficit. Hoc antidotum duricia sanat non solum et motiones habentes, uerum etiam ex aqua ut ydromelli datus ad capitis dolore patientibus conuenit et

[026]

maniacis ex interuallum potui datus iubat et ualidam frenesem somnum di- lectabile. Cura<t> autem et dolores aurium potui datum et oculorum et aliorum membrorum reuma resistit, dentium uero dolore conpescit, alenitum enim et omnem asinam curat, et tussem diuturnam curat pleuriticis, pleumonicis et circa diafragma doloris habentibus obtime conuenit, sputum subtilem conspessa facilem et eleuat cum ydromelli datus emoptoicis, cum eximelli aut cum poli- gini aut amiglosi sucum emendat autem stomachi fastidium pausa<t> et sin- gultum et non continentes stomacho ciuos et uomitum compescit et ad uen- tositatem et acidas eruptationes sanat. Conuenit autem epaticis, spleniticis et ictericis et melancolicis, flegma uero per intestinum deponit et ad omnem passionem uessice aurerum uel saturiassis maxime conuenit, paula autem et dolore hilii uel colini, hilo minus et summum curat et paraliticis siue tre- mulosis, qui etiam bibere non possunt per meatum curati cum apozima feni greci curat et dolore matricis siue post partum conpescit et omnem dolore matricis non solum potui datum sed et qui reumatizetur cum in uino calidum facit autem artiticis, podacricis, sciaticis siue uenfenosis animalibus percussis potui datum. Curat et similiter unctis in loco in quo percussus fuerit, pausat enim febris uerum etiam et morbum, sed et sinocum febrientem cum aqua potui datus et omnes accessiones egritudinum qui per periodos fiunt: mirabi- liter curat datus potui in modum auillane. Trocischus Ideocro<c>u ma- magtos: amomu Z LXXII, murra staeptis Z XLVII, cassia Z XXXVI, nardos stacios Z XXXII, folio Z XII, croco Z XII, aspalatru Z XII, costo XII, squinuantu Z X, calamo aromatico Z XII, balsamo Z XII, marum Z VIII, ama- racu Z VIII, xillobalsamo Z VIII, asaru Z XII, fu Z XII, mastice Z octo binum sufficienter.

XVI. Antidotum apollonium laicensis facit a<d>dipsnoicos, ortumnoicos, ad tussis uetere et ad omnia et nec una uirtute ei similaret, in quo quidem tertia parte die transisset pausaret uideas anelitum et tussem et si quid aliud fuerit doloris non enim alio pro- dere nisi filio tuo.. Datur enim abellane modum cinnamomum Z V, iusquiamu dragma qua- tuor, piper album dragmas dece, tiubapiru dragma tres, asaru dragma duo, nardostaceos dragmas tres, cardamomum perima unde tollis ipsos interiores et gectas dragma septem, murra optima dragma tres, opium dragma tres, crocum dragma septe, mel quod sufficit.

XVII. Antidotum uestianu facit ad dolore uissice ad difficultate urine et ad renum dolore et ad capitis dolore et ad stomachi siue que intrinsecus dolent. Cinnamomum Z IIII, murra quinquaginta quinque, crocum quinquaginta quinque, nardostaceos Z X, cassia Z quatuor, squinuatu Z duo, costu Z duo, piper albu Z duo, propuleus Z tres, scordiu Z tres, acoru Z lS, dauco ZI, petrosilino Z I, rosa sicca .Z l, apobalsamu Z, isopu Z III, assaru Z I S, meu Z I S, ciminu ethiopicu Z sex et madracontium Z tres, maratru sperma Z tres, mel quod sufficit.

XVIII. Antidotum epaticis. Recipe hec: crocu L, costu L, folia L, spica nardi L, fenigreci L, petro- silmu L, gliquiridie L, eupatorium L, cassia L, opio L, storace L, mel quod sufficit. Typus ita ut ante ora accessionis digesto stomacho detur etiam si ante dederis incidet omnes egritudines 'acutas et antiquas ut deponat humores

[027]

noxius in quibus autem non deponet consumet, ita ad omnes causas maneas et cures croco untie sex, folio untie sex, xillobalsamo untie sex, amomu untie sex, asaru untie sex, murra trocliten sex, euforuium untie sex, absentii ponti flores uncie dece et octo, cassia L, celtica L, piper L, petrosilino L, masti- ce — I S, aloen epatite —I S, agarico —I S, mellis obtimi sextar. unum et libra una, dabis cum mulsa calida, sana homini L, infirmo uncie octo. Item uiole semen — I, murra — I, simul contere et cum uino obtimo quartarum misce et subinde mulieri bibendum trade, qui sextodecimo, quidam sunt femine qui menstrua differe desiderant propter aliquam occupatione, causeas, his rebus, uti conuenit caprufici folia tenera uel cimas contere et cumini nigri . emina 6o T mulieri bibendum prebe hec et ad profluuium sanguinis repremit.

XVIIII. Antidotum atrianu qui facit ad omnes disperationes mortis quem dabis in omnes causas fabe magnitudinis cum aqua calida <e>pati dolentibus cum idromelli aut con- dito renes dolentibus siue colicis, cum aqua superscripta calida siue eruginosi et febricitantibus cum aqua calida epilenticis, cum aqua calida stomaticis, cum esca calida eruginosi siue nefriticis, cum uino albu dolor spleniticis, cum aqua calida dauis lapides in uissicd habentibus qui urina cum tormento faciunt cum apozima et qui ex perfrictione febrium patiuntur tertianis siue quartanis dabis ante hora accessionis, dente uero dolentibus et cara satis granum antidoti adpositum prodest, sanguine excreantibus cum pusca frigida sciaticis cum careno aut cum idromelli, inflatione patientibus cum aqua calida omnem perfrictionem expellit. .Menstrua mulieribus que plus minus expurgat mire celeritates coegit si detur cum apotimas fenigreci et melle, qui tussem patiuntur cum melle attico dispumatum et qui de serpentibus percussus fuerit cuius sanet erbam gentiane admisces. Si uoluerit uitutem antidoti huius probare include gallus simul et serpente asperu, serpens uenosum occidit gallum, pone ergo antidotum eius granum in ore siue in aure galli, mox reuiuiscit. Conficitur autem sic, quia ex profundo mortis reducit ad pristinam sani-. tatem, quod grece dicitur autora, conueniunt potiones magnitudinis fabe egyptiace. Recipit et calamo aromatico Z septe, costu Z sex, sisileos Zsex, cardamomum Z quatuor, crapobalsamo Z octo, ameus Z quatuor, saccfipino Z quatuor, smirnis Z quatuor, ciperu Z octo, piper albu —II S, opium Z XXX, grocu —I, eufo- ruium tres, peretrum Z quatuor, spica nardi Z tres, rute agrestis semen Z tres, cassia Z tres S, appii semen Z quatuor, iosquiami semen Z XXX, rose sicce Z tres, pe[re]trosilini semen Z octo, apobalsamo Z noue, exilocassia Z duo, amo- mu Z quatuor, mel atticum quod sufficit. Si calamu aromaticum non inueneris mittis murra —-1 et brium — I.

XX. Antidotum gentilis medicis epilemticis omnibus qui ex humore melancolico uexantur satis prodest. Recipit hec: cortice radices fenuculi libra una, ephitemum recente L quatuor, radices appii — quatuor, ruta uiride -— quatuor, flores pulei — quatuor, aceti acri sextar. tres. Infundis per triduo postea coquis ut redeat ad iminam et dum coctum fuerit colas mundissime et miscis ibi mellis dis- pumati libra quatuor et quoques lento igni ut redeat ad spissitudine mellis et poni de foco ut tepefiat et inmisces ibi aloe mundus puluer — sex et ex ea confectionem mittis coclareum tria de sucum centaurie et una acceptione

[028]

dabis in apodima appii et modicum salis et sucum centaurie tempore uiridi- tatis sue facis et simoto reponis ut in tempore exinde misceas ut potueris dare.

XXI. Antidotum diarubon faciens ad impiicos et ad tisicos: herba bifarina — duo, amigdolos amaras — duo, ysopi coma Z II, hiereus illirica Z duo, panacis radice Z duo, grocu —unu, amilu — I, mellis dispumati emina una.

XXII. Antidotum diabulbon faciens ad tisicos, ad tussicos mundans et expurgans toracem: uulbos mundos et coctus — sex, grocu Z I, piper nigra Z duo, hiereos Z duo, ysopo Z duo, melle emina unu, aceti titartum, bulbos quoquis et citeris et ita sicca cum oxinrelli permisces.

XXIII. Antidotum faciens ad diaforiticos. Aristologia, ciclamaticos — unu, amigdolas amaras — IIII, melle dis- pumatum quod sufficit.

XXIIII. Antidotum pigra Galieni. Cassia fistula ∋ XVIII, xilobalsamu Z XVIII, spica nardi ∋ XVIII, grocu ∋ dece et octo, mastice ∋ dece et octo, cinamomu ∋ dece et octo, aloen epatite libra I S, scinuantu ∋ dece et octo. Dauis cum mulsa cocleare plenum ad stomacho, qui flesmate abundat et -ad splenem et ad ipar.

XXV. Antidotum ygia qui facit ad stomachi dolore, ad eiusdem ruritia, ad uertigine capitis, ad fauces, ad grauidinem, ad uuam, ad suspirium, ad raucos, ad pectoris dolore, ad tussem, ad duritiam epatis, ad splene, ad tortura stintinorum, ad renes dolore, ad uissice dolore, ad stranguria et disiria, ad disinterico cum uino mixta et aqua calida datur ad febri cotidianas et tertiana siue quartana in uino vetere datur ad menstrua mouenda ad mortuum pecus et qui non purgant uel ad partum uel aborsum leduntur ad conceptum servandum, ad alentum, ad dolore matricis, ad cauculosu, ad stomaci pressura, ad subductiones animi, ad punctos et tortiones totius corporis, ad cibum non continentes, ad acidas uel fumosa ructatione, ad morbum regium species infra scripturas tunsas et cribellata in unu redigis et admiscis mellis attici libra tres et teris in mortario marmoreo diebus quinque continuo et ponis in doliolo stagneo uitreo et inde uteris cocleare una in apludii potione et aqua calida. Si mel atticum non inueneris timinum mittis libra quinque. Confectio eius hec est: piper album —I, petrosilino scripulum noue, fenuculi semen scripulu noue, careu scripulu XXI, ameu scripulu noue, libisti- cum scripulu uiginti et unu, zinziber —I, appii semen dragma tres, anesu dragma tres.

XXVI. Antidotum pionia qui faciens coile et omnibus intestinis ita ut ab una potionem doloris ces- sent, facit ad tissicos qui etiam sanguinem excreant septem potionem datis, ad

[029]

lateri dolore, ad sciadam, ad ileon, ad quartanas accepta antidota ante ac- cessione, suspiriosi etiam ualde prodest. Recipit hec: spica nardi dragma sex, ammu dragma una, croco dragma duodeci, costu dragma octo, euforuio dragma quindeci, storace isaurica dragma sex, ziriziber dragma octo, iosquiami dragma duo, peretri dragma sex, piper album dragma una, piper nigru dragme sex, piper longum dragma octo, reuponticum dragma quindeci, tus dragma duo, trita mista mel quod sufficit.

XXVII. Antidotum atanasia epreat stomaci tisicis, disinterici et omnem dolore interiores: storace calamites dragma duo, spica nardi dragma duo, costu dragma duo, eupatoriu dragma quatuor, crocu dragma duo, elemu dragma duo, cassia fistula dragma duo, opiu tebeu dragma quatuor, mel dispumatum quod sufficit.

XXVIII. Antidotum tiriace facit a sinacicos si gargarizetur, facit et ad alenitum et ad epilenlia, ad artiti- cos, ad pleoriticos, ad epaticos, ad spleniticos, stomaticos, a quilyacos, ad renum frigdore uel dolore, ad cauculos, ad uissice dolore, facit stomachum nefriticis peripleumaticis, capud purgat, facit ad morsum serpentium: coloquintidu interiones dragma uiginti, aristolagia rotunda, appii semen, spica nardi, petrosilino, croco, cassia ana dragma dece, trifolii acuti semen, cardamomi, archiotidon, piper albu ana dragma septima decima, sticados, cametrios, prassiu, agnos sperma, brionias, cinuantu, dauci sperma, ciminu ethiopicus, squilla cocta, ruta egreste, lauri bacas, eringium radice, libano ana dragma septe, saccapinu dragma' octo, murra troclites dragma sex, gentiana dragma quinque, ipopanacus dragma tres, scordiu dragma quatuor, foliu dragma quatuor, centauria dragma tres, mel non coctu quantu sufficit. Dabis in potione medicamenti dragma tres cum idromelli bo<na> est<u> ualde et experta in omnibus.

XXVIIII. Antidotum digestiria faciens ad colum et ad strophum tortiones et ad epaticos: piper nigru, piper album L L, ameus, crocu, careu, appii semen, spico, mar<rubium>, liuistici semen, petrosilini- semen in olle ana — I mel dispuma- tum quod sufficit.

XXX. Antidotum saluianu qui facit ad omnia que in stomaco laborant et intestinorum dolorem et ad epaticis et ad spleniticis et ad pleretici et ad ydropici et ad <cal>culosis et qui tinias habent. 6Conficitur his sic: gentiane radix —I, rute agrestis radices —tres in uino uetere sestaria tres ad tertias dequoques, cum his bene coxerit per lenteolum diligenter colas et sic addis puluer gentiane, deinde accipiat qui patitur, quartarium unum cottidie bibat et omnia mala stomaci reiciet et sana- uitur. hoc multi probatum esse[t] cognouerunt.

XXXI. Antidotum nefriticis. Educit enim urina spissam et malo colorem habentem in tantum ut renes et uisicam mirabiliter purget et dolore renium per petrosilino semen et fenoculi

[030]

semen, ciperu, timu ana < IIII. teris et cernis et das ex eo puluere cocliaria una in calida.

XXXII. Antidotum qui facit epistonicii et artiriacis experimentatum nimis: castoreum, piper album, petrusilino equis ponderibus cum melle conficis, dabis ex eo cocliria una in mulsa tepida cali- cem medium.

XXXIII. Antidotum diarciotedos qui facit epaticos, spleneticos, stomaci, nefritici, fastidium stomachi amputat et cacexiam emendat. Facit et ad eos qui ex egritudinem manducare non possunt. Recipit his: piper albu —quatuor, libistici semen —duo, cunion semen, id est cicuta —duo, arciotidis carne, id est semen iuniperi — quatuor, selino spermatos S, seleos, id est rafani gutici radices, mel attico spumatu quod suf- ficit. dabis his ex eo ad magnitudinem auellane pontice, si febret cum idro- melle dabis, si non febre<t> cumino melle dabis [si non febre cum uinomelle].

XXXIIII. Antidotum ad memoria ut si quid fecerit teneas. Recipit hec: herba margelli cum uerbascum cacrimonium uiride tritum cum herba fleomon et hibeos et oui albores e quantum deposita diebus uiginti tres fermento nascuntur uermis hos cum supra teres et depone aliis diebus quadraginta et inuenies adhuc eum, hec cum melle misce summo et tere ad memoriam. Est enim potentissimum si per singulos annus cum melle gustis dicens hec: alotomentum sedraoton terfice isfinias nereta despone permofinet ment, hec mihi et platoni in usum erat. Facit autem hec superscripta luna crescentem in decima signo tauri obseruauis his ab omnibus triginta et accipis ut dictum est, sed caue nec aliquem annus intermittam, si non accipiendo et tibi nimie et aspeduculorum nocebit herba quam ipsa est flegmon herba quam mercurius hac illi dedit pro carmina discendat ipsa est quam rustie frusain uocant unde paleam ordeum pellunt.

XXXV. Gira gallieni Coloquintida interioris, scilla assa, agaricum, amoniacum, scamonia, ele- borum nigri, de radicibus corticis, iperica ana dragma sex, epytimum, poli- podium sicco, id est osciamo de alia, camitreus, prasiu, cassia ana dragma 7o v octo, trocliter, sacapinum, aristologia longa, piper longum, piper nigrum, piper album, cinamomum, opopanacus, castoreus, petrosilinus ana dragma quatuor, mel quod sufficit. Das in mulsa cui addis salis coclei unus dabis his in- tegram dossis nomeru dragma una, aquam cocleri quatuor. Omnibus tamen sta meliore quia purgat de profundo supra modum uarius humores et neque fastidium neque aliqua querilla incratantibus inferi sed magis benedicerendo, sanat igitur emigranicas passiones, estomaticas passiones, epilenticas, melan- colias, mania, litargus morosus, ca<li>ginis oculorum, sordum, uocis admis- sionis, stomaticos, diuturna epilenticus passionis, spleniticus nefriticas, colicas, menstrua mulieribus seducit et sciatiacus iubat et podacricis, artiticis omnibus tremulosis et inpetiginisis acrestis iubat elefantiosus diuturnas uel piticas febres iubat et amalibus a uulno grossas et omnibus curat, purgat et omnis malus humoris et cauculosi.

[031]

XXXVI. Antidotum ad stomachum frigidum. Hii ergo qui ex distemperantia frigida stomachum in causa habent et cibum bene non digerint. , Optimum est adiutorium per ore dandum et multum a nobis probatus. Dicitur autem hec confectio climax. Recipit his hec: innule -— quatuor, fenuculi semen — tres, piper — duo mel atticum optimum libra duo. Si autem non est atticum mitte quale inueneris bonum dispumatum. Ego enim addidi[t] eruce semen — I et in o mni bus mihi melior uisus est, addidi etiam et sinonos syriacu — duo, sile Z duo et mel —sex; magnificum est in multis rebus non solum ad inflationes stomachi et indigestionem sed et mulieribus menstrua deducit rursum ego eum et ad disponoicos et mirabiliter operatus est. Dantur enim coclearia duo mane et post cenam. Dedi enim et cum cramatos, fit enim crama quem admodum nectar. Mane his cum aqua facit sextar. ructos suaues, datur his et ad omnem tussem et quibus de capite in toracem reuma fluit et ad o<m>nes intrinsecas passiones, facit et ad fastidium et uenerios excitat actos.

XXXVII. Antidotum diospoliten galeni. Recipit hec: Ciminum infusum in aceto acerrimo die et nocte et frixum tostatum—II, zinziber—I, piper —II, rute folia uiridia SI, nitru L 1 , appii semen L, aneti semen L, saxifrage — I, omnia tundes et comisces in melle dispomato et dauis cocliare plenum post cenam et super calidam aqua bibat hoc. His facit ad stomaci dolore, ad lateris, uentris uel intestinarum, epaticis, spleniticis, ad renum et uessice uitia fortiter mendat, si uis trociscos facere cum uino ueteri dragmas singulas.

XXXVIII. Antidotum hieralogadiu theodori medici ad omnes mortiferas passiones et diuturnas et ad manias, melancolicis, epaticis, spleniticis, spasmo, idropicis data purgat humores ha- bundantes nec solutionem prestat nec angustiam nec anxiam sed conforta- tionem et uirtutem corpori prestat epilemticis, stomaticis et qui subito con- ruunt uel his qui spumam mittunt et qui linguam suam mordiunt et ad omnes mortales uenena et menstrua mulierum producit accipienda tertio in mense in odromeli Z tres ciatis duobus. Ista enim species habent sic: murra trogliten ∋ II S, euforbiu ∋ II S, agaricu ∋ sex, aloes uncie quinque, ammoniacu uncie sex, folium uncie sex, timu comes epitimu untie qui<n>que, polipodiu untie quinque, cassia siriggos untie quinque, camedreos untie quinque, cinna- momu untie quinque, coloquintidos untie duodeci, elleborum nigro untie sex, squilla assa uncie sex, folium uncie sex, diacridiu uncie sex, ipericu uncie quinque, bidelliu uncie quinque, prasscium uncie quinque, piper album uncie tres, piper nigrum uncie tres, piper longum uncie tres, crocu uncie tres, sagapenu uncie tres, petrosilinu uncie tres, mel quod sufficit.

[032]

XXXVIIII. Antidotum anicitus facit autem infirmis, somnum presta<t>, stomachi aci diam tollit uel ingestionem. Dabis autem in accensionibus tipicorum ante duas horas cum camedri apo- zemam, menstrua mulierum deponit. Datur cum apozemam artemisie, datur et ad uissice querellas cum uino et melle et oppressiones omnes matricis, facit his tertianariis cum apozema camedrios, cotiaianariis cum apozema ysopi et fenigreci. Recipit autem hec: castoreum Z quatuor, zinziber Z quatuor, nardosta- ceos Z quatuor, cassia Z quatuor, limnia sfragidum quatuor, mandracore folium Z quatuor, crocu Z sex, opiu Z sex, daucu Z octo, sisileos Z octo, storace dragma octo, iosquiamu Z octo, anissu Z octo, selino sperma Z octo; zinziber, crocu, opiu teris, cum uino facis trociscos habentes Z I.

XL. Antidotum pionia aliter faciens syimpicis, tisicis, mirabiliter etiam his qui saniam iaetant, in epte doses saluauitur, pleureticis, nesciaticis, ad ilii dolore, ad uissice dolore, colicos uero ex una potione liberat, febrientibus cum aqua calida uel quolibet typu uel emitriteum ante accessione datum et ad omnem sanguinis eruptionem et ad omnem capitis causas, misterium autem his qui tussiunt ex pectore uel ex torace. Recipit his hec: pionie Z duo, euforbiu Z duo, foliu Z tres, murra tres, storace Z tres, zinziber dragma duo, iosquiamu Z I S, opiu Z II S, piretra Z I S, piper cumune — I S, piper albi Z tres, piper longi Z duo, reuponticu Z tres, libanu Z tres, crocu magmatos Z tres, saxifraga Z duo, mellis dispumatum suffi- cit. Dabis in modum fabe Cappadoce.

XLI. Antidotum atriani piper albu dragma uiginti, opiu Z dece, crocu Z dece, euforbiu Z unu, foliu Z unu, spican<ardi> Z unu, dauculi rute semen Z unu, costu Z uiiu, rosa sicca Z unu, cinnamomu Z unu, appii semen Z unu, petrosilino macedonico . Z duo, apobalsamu Z II, fenuculi semen, linitru Z duo, saccapinu Z duo, qui- peru Z II, iosquiami semen Z XX, amomu Z I.

XLII. Antidotum atriani piper albo ZXX, opiu Z quatuordeci, yosquiamu Z quatuordeci, crocu Z V, euforuiu Z unu, amoniacu Z quatuor, petrosilinu Z I, rosa sicca Z I, petrosilino macedonicu Z I, maratru Z quatuor, apobalsamu Z II, mel libra duo.

XLIII. Antidotum filoneu crocu dragma quinque, spica nardi dragma una, piretro dragma unu, eufo- ruiu dragma una, piper dragma uiginti, yosquiami dragma uiginti, opiu dragma dece, petrosilino dragma quatuor, daucu dragma quatuor, cinnamomu dragma duo, mel quod sufficit.

[033]

XLIIII. Antidotum teutorito ad omnes infirmitates, cefalargicis, stomaticis, pleureticis, peripleumonicis, sple- niticis et quibus esca aciscit in stomacho et quidquid mala circa stomachum abit, ad eos qui ex longa egritudine non reparantur, ad auriginosus, ad malum colore habentem ad initias itropicis, ad tisicos et neufriticus, ad colicos et qui totum corpere grauantur, confortat mirifice, ad eos qui longa egritudine patiuntur et febriuntur et qui adsidue tipum patiuntur. Datur in accessione dragma quatuor ad podagra et mulieribus causa quibus stillant et matricem suffocantur ad uentrem et omnium interanearum dolore uel uitia purgat ob- time qui accipit unu, uernum et autumnu non presentem infirmitatis sunt uitia sed uenturas proibit. Recipit hec species: aloe Z LX, agarico Z uigintiqua<tuor>, groco Z S, acoro Z S, reuponticu Z S, mastice Z S, nardostaceos Z S, cinnamomu Z S, piper album Z quatuor, gamitreus Z S, mirobalano Z S, asaro Z duo, piper longo Z duo, amomu Z duo, piper comunis Z III, gentia<na> Z duo, esquinuantus Z II, gin- giber Z duo, ameu Z duo, meo Z duo interiores Z duo, coloquintide Z duo, dia- criciu Z duodeci, costu Z tres, cassia Z tres, mel quod sufficit. Et confectione facis et dauis modo auellane maiore cum uino aut calida aqua.

XLV. Que potio dat fortitudinem ad omnem corpus humanum sanat quod aliud firmius nihil est, nec stomachi dolore patitur nec diocineris nec epaticio nec splenis nec renium nec cordis neque sciaticus erit nec latus ei doleuit neque pulmones nec aliquod spasmo patitur nec.tussem nec frigdorem nec oculi dolore nec disintericus erit nec hydropicia eum temptauit aut suspirium facit et ad coieras et ad omnes hu- mores et ad pectoris dolore et ad toracis et proderit omni corpori qui usus hoc pastillum fuerit. Facit ad pericula mortalia et qui uenena accipiunt et ab omni periculo liberabitur, omnia mala expellet, accipitur quasi pastilli genus. Compositio eiusdem genus talis est: fenuculi semen —I, thimu —I, origano — unu, aprotani — I, piper — I, petrosilino — I, camedrios — I, barba iouis — I, rape semen — I, iunci semen — I, capsella — I, ciperu — I, trifolii semen —I, amomu —I, gentiana —I, rute agresti semen —I, ar- moracie semen — I, dracontee radices sicca semuncia, ciminu — I, puleio — I, piperis albi —I, herba saluia —I, citri semen —I, cassie —I, nardos tacio —I, eupatoriu —I, serpulli sicci -—I, aristologia longa—I, eruce semen —I- semuncia I, argemonie radice semuncia I, acori semuncia I. Hec omnia contunduntur in unum ad puluere lenissimum et ita cum melle attico- teres bene conmisces et sic cum bene diligenter in buxide cornea utere cum uoluerit uel ante lucem dauis in magnitudine auellane, hoc si usum fuerit semper incolomis perseuerat.

XLVI. Antidotum lexapiritus faciens ad tercianas, ad quar<ta>nas, ad omnes typus et ad omnes periodum et cum rigore danda ante unam horam accessionis magnitudinem nocis pon- tice cum aqua calida. Confectio eius hec est: tiubapiru, iosquiamu, cardamomum, storace gala- mite, opium, murra, grocu dragma quatuor, ana dragma octenas, costia rabiei dragma dece, rute sicce dragma dece, troclites cassia dragma duodeci, piper

[034]

albu dragma triginta et duo. Hec omnia tunsa et criuellata colligis cum melle dispumatu quod sufficit.

XLVII. Antidotum diaprassiu qui facit ad omnes mortiferas tusses recipit hec: prassiu — III, nardostaciu — II, ysopu — II, origanu — III, liqueriza — IIII, ireus —IIII, radices appii —IIII, squilla —I, timu —II, cala- mentis -— II, gliconus — II, papauer —- II, dactulus nicolaus quindeci, cari- cas pinguis quindeci, mel dispumatum libra quatuor, aqua pluuiale sestaria tres. Omnes species superscriptas coques in aqua usque ad tertiam et sic mittis mel et iterum coques ut redeat ad spissitudinem mellis, uteris.

XLVlII. Notia gera galeni. Coloquintide interionis dragma quatuor, squillas assa Z III, agarico Z III, amoniacus Z III, diacridiu Z III, ypirico Z sideci, epithimu Z IIII, polipodiu siccu Z II, bidellio Z III, camitreus Z IIII, prassiu Z III, cassia Z VI, murra trocliten Z II, saccapinu Z II, aristologia' longa Z III, piper longu ZI, piper albu Z II, piper nigru Z III, cinnamomu Z II, opopanacus Z II, castoreu Z II, petrosilinu macedonicu Z III, aloe Z III, eliuori nigri de radicibus corticis Z si- deci, mel quod sufficit. Ista melior est quia de profundo supra modus uarios humores purgat et neque fastidium neque alia querella egrotantibus inferi, sed magis benedicendo, sanat igitur ’emigranicas passiones stomaticis, epilemticas melancolicas, mania, litargus murosus, caligines oculorum, surdus uocis animis- sionis, stomaticus, diuturnas epilemticas passiones, spleniticos, nefriticos, coleri- cos, menstrua mulieribus educit, sciaticos iuuat, podacricos, artriticos omnibus tremulis et paraliticis inpetiginis agrestis acocimis. Iuuat et amalitibus a uul- nera cronia insana uilia facidena cancrosas et omnes curat, purgat malos humores.

XLVIIII. Confectio gera argigenis. Camitreus, agaricus, prassiu, sticadus, singulorum dragma denas, colo- quintidos interionis Z XX, opopanacus, saccapinu, singulorum dragmas octenas, petrosilinu macedonicu, aristolagia rotunda, piper albu, singulorum dragmas quinas, cinnamomu, staqueos quod est spica nardi, murra troclite, poliu, crocu, singulorum dragmas quaternas. Omnia in puluere subtilissimo redacta mel optimo dispumatum quantum sufficiat, colliguntur, accipit exinde potio integram pondus simuntie resolutum in mulsa tepefacta, que potio ad uentrem soluen- dum datur et omnes humores noxius purgat.

L. Confectio gera iusti. Coloquintidos interionis Z XX, scilla, amoniacu, eleuorum nigro cortice, ippiricu, agaricu ana dragisenas denas, poliu siccu, epithimum, gamitreos, delliu, cassia, aloen ana dragis singulas, cinnamomum, murra troclite, piper albu, piper nigru, petrosilino, grocu, opopanace, saccapinu, castoreu, aristologia longa dragmas quatuor, mel quod sufficit. Datur quando magnitudo est oliue maioris afre in mulsa tepida.

[035]

LI. Citonati confectio hec est: citonie mature carnes Z VI, mel sextar. I, uino sextar. V, mela citonia uero teris in mortarium et paulatim semper addis uinum ut ad spissitudinem mellis ueniat et colas eum cum panno diligenter et remittis in mortari et sic superaddis mel et diutissime conmiscis et qui remanit uinu simul in mortario mittis in uaso picato et cum opus fuerit dabis ad uomicam stomachi et ad reuma uentris uel disintericis. Facit et ad gingibas reumaticos et ad dentes, laxos si in ore teneatur.

LII. Item aliud citonatum qui facit epaticis, stomaticis uel ad nausiam stomachi et catarrum calefacien- dum digerit et tracea stomachi purgat. Conficitur autem sic: piperis —II, gingiber L, psillo garofilo —I, quod si psillo garifile non inueneris gariofilem mittis L, hoc est media, est puleiu — I S, nardi spica, garifilet, cinnamomu, petrosilino ana —I, mela citonia coctas et purgatas de intus et de foris libra tres S mel dispumatu libra III S, teris citonia in mortario ad mellis spissitudinis et mittis in caldaria minorem citoniam trita et melle bulliat ad igne lentum et sine intermissionem agitas tamdiu facis bullire donec pastillos ex eo facere posses et sic ab igne lebas et mittis pigmenta supradicta in puluerem deducta omnia simul bene comixta in mensa munda refundis inter duas frondes de lauro semper inuoluis de medicamine reponis et uteris.

LIII. Eneomoson faciens ydropicis,. pleoreticis, quartariis, stritens anfimerini. Euforuiu Z XII, ireus — quatuor, piretru quatuor, gariofile — I, smirna — I, mel dispumatu quod sufficit abellane modum.

Antidotum pancristo. Calamo aromatico uncie sex, castoreo, groco uncie quindece, costo uncie sex, sisileos uncie doudeci, cardamomum uncie quatuor, carpobalsamo uncie sex, sacapino uncie quatuor, meu uncie tres, piper albo — tres, ompi comus uncie triginta, zinziber uncie quatuor, folio uncie tres, nardostacos uncie tres, dauco cretico uncie uiginti et tres, rute agreste, cassia, appii semen ana uncie tres, petroselino macedonicu uncie sex, opobalsamo uncie noue, mel dispuma- tum quod sufficit.

Antidotum ualerii qui recipit hec: inula —tres, fenuli semen —-tres, petroselini —tres, piper — II S, liuistici —II, mel quod sufficit.

Antidotum ad omnes febres adclepadis ad frigus, ad periodos, pleuriticis, tissicis, impiicis, spleniticis, ytropicis, coligis ad serpentium omnium morsus, ad menstrua mulierum, ad cauculum datur auellane magnitudine: opio < V, iusquiamu < V, cardamomu < II, libanu < II, cortice aut semen euforui < III, mel dispumatum quod sufficit. Das ante una ora ac- cessionis cum aqua tepida.

Antidotum diamacir facit disintericis, ciliaris, lientericis, inismoisis et ad omnem solutionem uentris iste enim non solum solutum et maturis et extemperaria que distemperentia

[036]

fieri[t] solet. Facit et ad omnem dolore et conatione et qui cum rasura sanguis eiciuntur in tres dosis sanabitur multoscio ab una potione sanatus. Experimenlatus est, audaciter dabis. Recipit hec: opio, murra, agacia, storace, ippoquistido, ros <s>iriacu, rodon-siron ana Z II, liuano, corallu ana uncie tres, cicidos et macer ana — I, sucu amoglose, cima rubi sucus ana L, mel dispumatum quod sufficit. Dabis pen- sus Z I S, dabis cum aqua calida tamen aut in solio aut in tina descendit, in ipsa aqua coquis ypoquistidos, polligoni, plantagine, cima rubi, argimone, rodin- siron, maratrum, mirte folia et lentisci, oliastrum, lauros, rosmarinos, cipresso sidia ista ispecie facit singula fasciculum in aqua feruere et in ipsa aqua discendat et sedeat dum potuerit et antequam exinde exeat, dabis de ipso antidotum suprascriptum, hoc ter facias.

Acopum ad paralisim prouatissimum et neruorum et perfrictione: opopanacis —I, nitri rubri —III, cacrior —I, piretri —II, castorei —II, adarci —III, galuani —- 1 , piper —II, resine tereuentine —III, cere —VII, seui uituli musculi de renibus —VII, euforbi — III, olei ciprini —III, olei laurini —quatuor, nardi —IIII, adipi stru- tionis — V, adipes ansarini —II, storaci pinguissime —I, resine pituine, — II, medulle ceruine —I, castoreo et opopanace soluis cum modicum uino, que tundenda sunt tundis et mittis super remissa igne, uteris hoc unguentum et opistotonicis facit.

Antidotum apollonii ad stomachum ex nimio calore lauorantem: sucus plantaginis uncie noue, mastice uncie -sex, mirra uncie tres, pulei uncie tres, teris in aqua et das in, modum mag<ni- tudinis> fabe maioris in aqua calida rabile glauciu Z VII. Colliria hiematis quod sub die proderia satis mi saccocolla Z IIII, opii uncie tres, groco uncie sex, dracanti Z I, litu ematicu Z IIII, cometis Z VIII, aquam pluuialem tere et collige.

Antidotum aliud qui datur in anno integro podagricis. Sanat enim podagra sed omnis articulorum dolorem et capitis et stomaci et oculorum dolorem sanat et disinteria et callus et ppatis et splenis et renis ct conuiscatus in articulis humidis satis bone soluet. Recipit hec: reuponticu- —I, agaricu —II, fu —III, petroselino mace- donico —IIII, meo —IIII, yppirico —-V, gentiana—VI, aristologia—VII, centauria —VIII, camitreos —VIII, dosis uiris uncie sex, mulieribus uncie una. Conficit autem hec sic: mittis omnibus in pila, tundis diligenter singulatim ,et puluerat facta pensas et simul miscis, iterum mittis in mortario, teris dium et iterum trecocinas subtiliter trocoscino et sic uteris sicut a nobis per singulos menses ordine dece, mense ianuario dabis diebus quinque dies post dies, mense februario dabis dies sex dies post dies, mense magio dabis quinque die post dies, iunio dabis duo die post dies, iulio dabis die primu, merise augustus dabis die primo, mense septembrio dabis die primu, mense autubrio dabis diebus secundo die post dies, mense nouembrio dabis diebus secundo post dies, mense decembrio dabis diebus quatuor die post dies, id est uno die in medio tran ponat et sic per mensis conpleat dies numero triginta et sex in anno uertentem, oportet autem eum qui bibet abstinere in toto anno ad carnibus bubulas et porcinas et leporinas et fungus et brassicas et senape et agris omnibus oleribus et abitro caro et bene digestus esse, lauare pedis in calda aqua et sic unguere oleo et latis bibere ordinate per tempora. [037]

Trocisci diacorilli sanguine espuentibus: corallu — I, cadmian L, balaustica L, amilu — II, limnia sfrigias drag- mas duo, yosquiarau L, opio dragma duo, ypoquistidos sucu dragmas duo. Colligis in suco arnoglossi et facies trociscus ana dragmas singulas et in puscas dabis.

Trocisci ad som<num> de probitissimen hedere — II, papaberis simen — I, peucedanu L, dracantis sol<idos>. IIII. Hec omnia faciens puluera mollia et colligis in infuso tra- canto et facies trociscos minoris et reponis in doliolo. Cum necesse fuerit soluis in aqua funtana et linis in fronte et in naris et post auris et mox ob- dormiscit.

Grocis magmatos confectio: murra — I S, mannis libani — I S, groco L, aloe L, sinopide L, uino obtimo quod sufficit.

Groco [co] magma confectio: groco — I, murra — I, sagumme — I.

Trocisci faustinas calce uiua Z XVI, lamnio Z XVI, carta usta Z XXX, cum sucu bete sal conficis.

Unguentum ad lu<em> expellendam. Tollis intestina columbe et cum aromatibus omnibus conmisces que cum imposueris super [in] carbones morbos, passiones et omnes genus lues depellit. Hec enim sola contra scripta summe faciet et sic occisam demiserit ut uermes facias que uermes triti et dati si quis iam disperati sunt de his morbis dabis cum calida aqua statim liberabunt etiam si ad collum siue de brachio de fenicio alligaueris optime facit.

Medicamentum ad mamillas uirginis ut perpetotent: nouem dragmas fimi leporis cum goaculum leporis trita et ex eo mamillis inlitu crescere eas non sinit.

Item ericius prindes et deo camna extente rabis uiuum et fel eius tollis et mittis in acetabulum et digitum medicinalem in fel intingis et mamillas circumlinis remediosis sine eius nec crescant facies saluis menstruis suis.

Ypnoticum adiutorium id est somnificum conueniens his qui cirurgiam operantur aut sectiones ut dolore non sentiant soporati. Recipit: opio teuaicu Z, mandragoris sucus ex foliis uncie octo, cicute his uiridis sucus, iusquiami sucu uncie tres in unum cum aqua sufficienti, ut sucum faciat et ipsum sucum in spungie rude sicca redigis et diligenter sic- cabis. Et dum uti uolueris ipsa spongia ad hora .infundis in calida et naris

[038]

adponis et facit, ut ad se ipsum rapiat' spiritum, donec dormiet et dum ex- pergisci[t] uolueris alia spungia in aceto calefacto infusa ad nares ponit.

Item et trocischus. Diacton pigron amigdalon qui facis epaticis prouatissime, costu, amigdalas amaras, aloen, anisu, gentiana, petroselino, absentio ponticum, omnia ana — I, colligis cum aqua, forma trociscos giracmeos et das cum calda aqua sera et mane.

Grocomagme confectio. Groco — I, murra — I, rosa sicca — I, amilu — I, gummen — I, col- ligis in uino obtimo.

Fermentum diaquilon. Litargiru libra quinque, cera [— I] quindeci, sucus euisci libras duo, sucus linis libra duo, sucus fenuli libra duo, fermentum libra una. Conficis et uteris.

Oxira grogira. Pice sicca libra duo, cera libra una, amoniacu —IIII, liuanu — IIII, galuanu — IIII, groco — II, aceti acri sextar. III.

Sapone Constantini. Nitru assu —I, galla —I, costu —I, celtica — I, spica —I, smirnis —I, ireos — I, folia murte sic<ca> — I, foliu — I, groco — I, ladanu S, aga- cia — I, afro nitru — I, mali granati cortice — I, cassia L, sapones galligos libra duo.

Item sapone Constantini ad sesiccandas reuma: balaustia — II. aloe, murra, tus mas<culu>, foliu, costu spica, amoniacu, rose flos, galla, cortice granatios tre exilobalsamo, squinu- antus, sandaraca, fisagria ana — I, ternas sapones gallicos libras quatuor, colas cum succo lupini.

Epithema enemos afra barbara facit ad magna passiones et maxime ad capitis factas plagas et siringia sinus uulnerum, fracturas iubat et epaticus et splenitus et sine inflatione gluttinas plagas sed cartilagine incisas et ossa mirabiliter sanat adhuc etiam facit et adipi foras et sinus gluttinas magnifice <e>t scorticatura sublatu humore huc super- positum est autem et scimus id est reprimit sanguinem mirabiliter maxime sanguine uomentibus inductis in pellis duabus, una quidem ad mamillas, altera super scapulas ad dorsum mirabiliter constringit sanguine, facit ad canis mor- suram sine inflammationem ad sanitatem perducit et uincit et sine inflammatione reddit plagas omnes et soluit in hieme per dies tres. Cera, pice, aspalto, resina pituina ana libra una, manis — VI, psimi- tiu —IIII, calcantu —IIII, opopanace —II, oleo emina aut libra, aceto sextar. I, cera, aspalto trito oleo et aceto modico in caecabo mittis et resoluis

[039]

et sic supermittis, picem et resinam, quando autem semiscoctus est levas cac- cabo subinfrigidas et super spargis calcantu resolutum acetu ex illo sextar. paulatim ne ebulliat omnem autem infundit leniter et agitas, quando autem amolen fuerit lebas ab igne et mittis opopanacus ante una die infusa in aceto, pars que remansit de mensura ut perfundatur et sic superspargis psimitium et mamnis simul trita diligenter et modicum facit tepiscere ut se colligat ob- serua rie acedatur opopanax et mannis transfundis in mortario et dimittis in- fregdare, cum opus fuerit utentur.

Ad febres incidendas porcellagines et bete sucis mixtus infusa lana super umbillicus inponis, statim febris cessat.

Item ad febris neuis que ime sit in caulibus tenet tollis et emittis et cum se remiscerit coquis cum mel ad tertias repethalute repositum signatum in doliolo et das, bibat cocliaria tres, incidit febrem.

Diaquilos. Lini semen emina, fenugreci emina, uisci .libra duo, rosa sicca libra una, malua saluatica radices p II, hec infundas in aqua sextar. XVIII et olei p III, spuma argenti p III, cera libra VI, decoquis lento igne et uteris.

Confectio dialtea calastica. Recipit hec: euisci lib I S, fenogreco emina, lini semen emina. Hec omnia infundis per triduo in aqua sextar. VIIII in uaso eneo. Post hec tamdium cocis, donec bene siccetur, deinde colas fortiter et pensas de suco ipsos' libra duo, oleo libra duo et mittis in cacabo et coquis ad ignes lentus et semper agitas, donec sucus consumatur et solus oleo remaneat et sic iterum colas et mittis oleo in cacabo mundo et ponis ad focum cui addis cera libra una, colofonia libra una, galbano — IIII, confitur et uteris.

Epithema ad pectus dolorem. Centauria dragmas dece, artimisia dragmas XIIII, camomilla dragmas IIII, cera dragmas XXX, recina dragmas XL, adipe aserino dragmas LV, mel dragmas dece, uino falerno.