Berlin Antidotarium (9th cent.)
Henry E. Sigerist, Studien und Texte zur frümittelalterlichen Rezeptliteratur (Studien zur Geschichte der Medizin Hert 13). Leipzig: Johann Ambrosius Barth, 1923.
I. Die Antidotarien in der vorsalernitanischen Period des Mittelaters (Ca. 600 bis 1000.), pp. 17-167.
For a word index, see Carmélia Opsomer, *Index de la pharmacopée du Ier au Xe siècle, 2 vols (Alpha-Omega, Reihe A, Lexika, Indizes, Konkordanzen zur klassischen Philologie 105). Hildesheim: Olms-Weidmann, 1989.
Antidotarium Berlinense, in MS Staatsbibliothek zu Berlin, Ms. Phill. 1790, ff. 37r-39r (index) and 70v-77v (text), ed. Sigerist 1923: 65-77.
Antidotarium Berlinense
[065]
Incipiunt capitula libri antido<to>rum.
I. Antidotum gyra galieni.
II. Ant. egias quod interpretatur sal<sus> omines.
III. Ant. egias.
IIII. Ant. ad cauculosus.
IIIII. Ant. gyra conficienda.
VI. Ant. quod stomacho prodest.
VII. Ant. diatrionpiperion.
[066]
VIII. Ant. trifera que facit ad multas causas.
VIIII. Ant. musa.
VIIIII. Ant. adriano utilissimo.
XI. Ant. pigra utilissimo.
XII. Ant. teudoritum.
XIII. Ant. coloquentidas siue pigra.
XIIII. Ant gyra aloetica.
XV. Ant. pionia.
XVI. Ant. coloco.
XVII. Ant. trifera ad omnem dolorem ut ipsa ora sudorem soluet.
XVIII. Ant. ad filios faciendos.
XVIIII. Ant. contra uenena uel malas potiones.
XX. Ant. podagrium qui in ipso impetu accipiat.
XXI. Ant. ad colum est probatum ad multa.
XXII. Ant. nectarius.
XXIII. Ant: ad desintericos.
XXIIII. Ant. t(y)riaca que dicitur diatisaron.
XXV. Ant. ad omnes typos.
XXVI. Ant. diacentauria.
XXVII. Ant. ad omnes typos.
XXVIII. Ant. panchristos.
XXVIIII. Ant. sotyra.
XXX. Ant. deamalo qui sanguinem uomunt.
XXXI. Ant. de p<e>retro.
XXXII. Ant. teodoritum.
XXXIII. Ant. ad idropicus.
XXXIIII. Ant. t<y>riaca aromatica.
XXXV. Ant. pigra.
XXXVI. Ant. purgaturium mulieribus.
XXXVII. Ant. siue puluera que dicitur galieni.
XXXVIII. Ant. egromiae siue pipereus.
XXXVIIII. Ant. glimax.
XL. Ant. efilonium.
XLI. Ant. efilonium.
XLII. Ant. efilonium.
XLIII. Ant. acharistum.
XLIIII. Ant. apolonis.
XLV. Ant. acharistum.
XLVI. Ant. filoxino faciens ad trissem.
Incipiunt confectiones.
I. Confectio oxemellis.
II. Conf. inplastri diacantaridas.
III. Conf. ad polipum.
IIII. Conf. acileae.
V. Conf. unguenti ad renum dolorem.
VI. Conf. citoniae ad deponendum.
VII. Conf. trochiscos.
VIII. Conf. diacalamentis.
VIIII. Conf. epitimatio ad idropicos.
X. Conf. salis catartici.
XI. Conf. aristolabia.
XII. Conf. malagma de sanapeus.
XIII. Conf. inplastrum ad mamillarum dolores.
XIIII. Conf. maurentii siue egas.
XV. Conf. diapsimicio.
XVI. Conf. earini.
XVII. Conf. colirii seringiaci.
XVIII. Conf. ad neruos contractos in ceruice.
XVIIII. Conf. ad uentrem soluendum.
XX. Conf. epitimaci ad umbilicum inponendum,
XXI. Conf. idropicos.
XXII. Conf. ad maculas oculorum.
XXIII. Conf. ad dolorem dentium.
XXIIII. Conf. oximelle ad soluendum colera nigra.
Incipiunt confectiones epitimarum.
I. Epitima ad stomacho confortando.
II. Epitima ad omnis febris uel accessiones nimias.
III. Epitima ad dolorem stomapi et epatis splenis.
IIII. Epitima ad ieiunium sustinendum.
V. Epitima idropicis.
VI. Epitima tonotica.
VII. Epitima lixeperito.
VIII. Epitima ad mulieres ydropicis.
VIIII. Epitima de metriteo.
X. Epitima ad stomacho elinissina relaxando.
XI. Epitima ad uniuersis stomacum causis spleniticis.
XII. Epitima deasparmaton.
XIII. Epitima ad stomacho et sudore prouocando.
XIIII. Epitima ad colera probata.
XV. Epitima ad diuersas rigores.
[067]
Incipiunt potiones diuerse.
I. Potio aloetica.
II. Item potio aloetica.
III. Potio contra colera nigra uel gutta maligna.
IIII. Conpositio potio pigmentaria.
IIIII. Potio ad uermis qui sunt in homine uel in pecus.
VI. Potio diuritica.
VII. Potio ad glandulas delendas numerum III.
VIII. Potio ad ossa fracta.
VIIII. Potio ad nerua expermentata.
VIIIII. Potio ad splen.
XI. Potio ad cauculum.
XII. Potio ad umorem melancolicum reprimendum.
XIII. Potio ad colicos.
XIIII. Potio ad glandulas.
XIIIII. Potio eleborica.
XVI. Potio ad guttam arteriacam.
XVII. Potio ad podagra.
XVIII. Potio ad trabatura.
XVIIII. Potio entatica.
XX. Potio ad ydrope probata.
XXI. Potio ad frigore reprimendo.
XXII. Potio ad pectus purgandum.
XXIII. Potio ad humore melancolico.
XXIIII. Potio ad epaticos.
XXV. Potio item potio ad ydrope.
XXVI. Potio ad articulorum dolorem.
XXVII. Potio ad lunaticos.
XXVIII. Potio ad epar dolorem.
XXVIIII. Potio ad cordis pulsum III.
XXX. Potio ad aqua subcutanea.
XXXI. Potio ad omnem dolorem infra hominem.
XXXII. Potio ad pleomoniticos.
XXXIII. Potio ad gutta maligna V.
I. Antidotum gyra galieni
ualde bonum est. Purgat autem ex alto super omnem modum utriusque umores nullam faciens tristitiam, neque lassitudinem nec concursiones, sed reddet elares et fortes sollicitem operandum. Curat uero emigranicos, esco- thomaticos, epilenticos, freneticos, melancolicos, cadiuos, uanos, letargicos et morosos, caliginosos, surdos, intercessionis uocis patientibus, suspiriosos, egro- tantibus diu, epaticos, spleneticos, quiliacos, nefreticos, mulieribus quibus men- strua non ueniunt deponit, sciaticos, podagricos, arteriacos, tremulosos, inpeti- ginis sanat paraliticos et omnes malos humores, elefantiosos, leprosos et longas egritudines in febris et malas scabias et uulnera et cancros et omnia curat.
Recipit haec: Coloquintidas interionis dragm. X, scylle optis id est cocte — X, agarico -7- X, amoniaco — X, d<i>agridio — X, eleboro — X, ipirico — X, epitimo — XIIII, polepodia sicca — VIII, bidellio — VIII, camidria -— VIII, prassio — VIII, casiafistule — VIII, myrra troclite — VIIII, saga pino — VIIII, aristolozia longa — VIIII, piper albo — VIIII, piper longe —- VIIII, piper nigro — VIIII, cinamo — VIIII, opopanice — VIIII, cas- torio — VIIII, petrosilino — VIIII, mel quod sufficit. Dabis in modum auelane et sal addis.
II. Antidotum egyas
quod interpretatur salus hominis facit primum ad sthomaci dolorem ex aqua calida cocl. I. Statim dolorem mitigat, suspirium conpescit, tumorem ubi fuerit desiccat, uoces abscessiones reformat, loquella reddit, strictorem pectoris linet, tussem sanat, duritiam iecoris aspargit, splenis tumorem siccat, punctas et turciones stentinarum tollit, renium dolorem sanat, lateris dolorem id est' spleneticis curat, uissice dolorem incidit, stranguriam mitigat, desintericos cum uino uetus prodest admixta aqua calida, febrientibus cotidianariis, tertianariis, quartanariis in uino uetere datur, menstrua mouet, mortuum pecus expellit, abursum uel purgatum sicut supra dat concepto confirmat, dolorem matricis sedat, cauculosos frequenter dato subuenit, constrictionem stomaci releuat, sub-
[068]
tortionem animae subuenit, punctam et tortionis totius corporis reformat, cibo non contines prodest, acidas et fumosas ruptationes emendat, morbo regium sanat.
Recipit haec: piper album — VIII, gingiber — VIII, petrosilino — II, appii semen — II, caregio — VI, libestice semen — VII, feniculi semen — II, amomi semen — II, cimino — VIII, aneso — VI, miconus — VI. Haec omnia tonsa et cribrata admixto mel optimo dispumato pond. IIII miscis deponis in doliolo uitrio uel plumbio, dabis cocl. I in aqua calida, in uino autem desintericis admixta aqua calida.
III. Item antidotum egya.
Facit ad sthomaci dolentibus, spleneticis, epaticis, ydropicis, et qui cibo non digerant, tysicos, et nefreneticos, et qui dolo<re> uissice adficiuntur, pleoriticis, quibus latera dolent, qui graue suspirant, id est anelant, et daemoniacos et lunaticos et ad inualidos ad uenerem et dum eregunt ueretrum sic defunduntur sperma, ad eos qui per somnum mingent, et ad sanguinem menstruarum mulierum qui se celat prouocandum et ad eos qui male sunt colore, sciaticis, podagricis, paraliticis, et tercianariis. Cuis conposido talis est: lini semen frixum — VI, nucleos pini purgatos lib. I, gingiber — II, bagas lauri — III, myrra — I, casia — I, croco L . Bagas, gingiber, casia et lini semen tundis, cernis, nucleum et crocum in mor- tario teris et sicas species supermittis et postea mittis mel et omnia simul con- miscis ad omnes necessitates superscriptas cocl(ear)> I comedendum da, in uas uitrium serua.
IIII. Antidotum ad cauculosos.
colicos, nefreneticos, uissice et lateris dolorem: petrosilino — I S, puleio — I S, casiafistule — I S, lasari semen — I S, urtice semen — I S, rute semen — I S, cimino — I S, libestice semen — I S, asparagi semen — I S, saxifrice semen — I S, elna — I, piper -— I, bagas lauri — I, costo —I, geneliorespane v — I. Haec omnia in puluere redigis et facis conditum uini ueteris sextar. VI, mel pindus III, piper L, dabis ciatos III ieiuno in calida.
V. Antidotum gyra conficienda.
Qui facit cefalargicis, epilenticis, spleneticis, sthomaticis, ad omnem dolorem: coloquintidos interioris — VI, eleborum nigrum — II, eleborum album — I, epitimo — II, agarico — II S, nardo celticum II S, asaro — II S, casia dramas III, camitrius —II S, piper album — I S, euforbium —V, crocu L , mastice — I, scamonia — I S, mel dispumato quod sufficit in mo- dum auellane accipiat.
VI. Antidotum quod sthomachum prodest,
uentrem sine turbatione soluet: croco —II, piper —II, brassium sucus —II, alium quod sufficit, omnia trita mel modico admixto ex aqua potum dabis.
VII. Antidotum deatrionpiperion
facit autem ad quartanas sthomaci et uentriculi et fleomaticos et ad alias multas causas. Recipit haec: piper longo —II, piper communo —VII, piper albo —VI, petreselino — II, gingiber — II, sinonus — II, ysopo sicco — II, folio — II, selino sperma — IIII, caregio — IIII, libestico — IIII, elinia — IIII, ameus -IIII, epitimo —IIII, casia —IIII, spica nardi —Ilfl, mel despumato quod sufficit.
[069]
VIII. Antidotum trifera
qui facit ad multas causas excepto cardiacis, febricitantibus autem ad sudore prouocandum in die criticum dabis cum mulsa tepida. Recipit haec: maratro sperma —II, silino sperma —III, rizopenico —II, yrius — II, nardo celtica — II, agaro — II, peocidano — II, adragno — I, opio —I, piper grana LX, mel quod sufficit.
VIIII. Antidotum musa
qui facit ad omnes accessiones febrium et rigore, cotidianas, tertianas, quartanas, discutit autem febris qui longo tempore uexatur, releual emendat et persanat tisicis et fieuma excreantibus similiter et his qui pus excreant, ad suspirium siue offocationes ad contractiones interiores siue rupturus longo tempore uexantur inflationis sthomaci, spleneticis etiam ydropicis longo tempore laborantibus quiliacis, deponit etiam uel expellit lapides et uissice uel et reniculis, est enim deuritica urina ualde prouocans, bona facit ad omnium morsus serpentium et contra omnia uenenatas potiones, omne corruptelam et maloficiis generata discutit. Cuius confectio haec est: Piper albo grana L, iusquiamo – I S, myrra — S, tus masculum —S, opio —XXX, croco —XX. sulfur igni non con- perti —XVIII, costo -—VIIII, aristolozia longa ∋ VIIII, mandragora cortici aut mala ipsius ∋ VIIII, euforbio — VIIII, mel atico quod sufficit. Dabis ad omnia quae patiuntur in modum nucis auelane in calida aqua.
X. Antidotum adriano utilissimo.
Croco ∋ X, siselius ∋ IIII, piper ∋ XL, euforbio ∋ II, piper longo ∋ II, spica indica ∋ I, iusquiamo ∋ XL, rosa sicca ∋ I, ruta agrestis ∋ I, casia — I, opio ∋ XX, amomo — II, folio — II, dauco semen -— II, apii semen -— IIII, gingiber — IIII, petrosilino — V, celtica — VII, sagapino — V, opobalsamo — VI, inel quod sufficit.
XI. Antidotum pigra optimo.
Aloe —VI, cinamo —VI. xylobalsamo —VI, meu —VI, spica in- dica — VI, croco — V, mastice — VI, mel quod sufficit.
XII. Antidotum theudoritum
ad omnia utilissimo purg<ato>r<i>o qui facit ad dolorem capitis, sthomaticis, epilenticis, melancolicis, maniacis, ad pectoris, ad lateris dolorem, ad malas humores coniectos, quibus esca acidiscit in sthomaco, ad tisicos et ad eos qui reumaticas passiones patiuntur, et ad eos qui in magroconosia ueniunt, hoc est in longa egritudine, ad hictericos, ad ydropicos, ad nefreticos et qui graue corpus habent, ad colum, per hunc antidotum repleti et sani fiunt, ad pedes plurimum dolentes, ad incipientem dolorem podagri et ad mulieris auorsum et ad eos qui corruptelam uentris patiuntur et sthomaci, ad epaticos, ad spleneticos, soluit autem uentre sine molestia. Accipiendum est uernum et autumnum, estate semel aut bis. Non solum presentibus curat egritudines, sed et futuris aduenientes infirmitates repellet. Si quis autem sanus usitauerit numquam infirmatur. Cuius confectio hoc est: Aloepatite — I, croco S, reopontico L, mastice L, cinamo L, escamonia L, epitimo L, asaro L, peonie radicis L, interionis L, eringio hoc est cardopane — I, polepodia — I, scolopendrii — I, camitrius L,
[070]
xylobalsamo — II S, piper albo — II S, piper nigro — II S, brateus — II, squi- noentus — II, gingiber — II, gentiana — II, amomo —II, costo —II, aguro — II, cappare — I, mel quod sufficit.
XIII. Antidotum coloquentidus siue pigra
faciens ad lateris dolorem si cum febre si sine febre. Haec confectio miri- ficos effectos habet quem ego ex magna parte expertus sum. Sanat epilen- ticos, maniacos, sthomaticos, cefalargicos datum — II et aqua quiatos IIII sed sic ex longinquo interuallo accessionibus uexabuntur intermissionem dolorem sepius datum erit medicamentum, ita enim aut totum remediatur aut certe minuitur impetus uitiorum sedatur. Bene facit haec conpositio ad suspirium et ad uocis incisionem et subitas perfugationes et quodlibet causa fortis facit et dincoloni quibus dandum erit proximum diem noctis ei qua correpti sunt cum interuallum somnietatem fecerint cum aqua ubi marrubius dequoquatur quiatos IIII — I. Facit et ad maxillas contractas ita ut os aperire non possit quod titanici greci dicunt, ad tortam facientem paralisis precipuis ad pectoris laterisque dolorem de qualibet casum siue ex percusso siue ex quacumque casum cum aceto quiatos IIII, ad omnium neruorum dolorem uel tumorem mirifice facit, ad tremulosos et ad sideratos quod paralisin greci dicunt ex aqua mulsa ciatos III — I admixto castorio — I, artriticis et ad splen dolorem lumborumque ex aqua mulsa data ad podagra in presente contractione ipsa liberat et in futurum omnia molestia auferet. Quid dicam in duritias mamil- larum mulierum cum dolorem iubat quem ammodum et ex toto in perpetuum sanat quas medicorum insanabiles relinquunt, hoc est carcinomata, ad sthomaco, ad omnes querellas, inflationibus, reiectationibus, ad bilem agra, ad melancolicos, ad sitem nimiam et ad ardorem inextinguibilem, ad hoc medicamentum da- tum — I cum aqua frigida quiatos III, spleneticos cum pusca, iocinorosis ex duritia absentibus ex aqua mulsa — I, ydropicis similiter, colo infirmato et ceteris intestinis et in futuras factas uomicas et uero celerius amputat menstrua mulierum cum apocima artemesia, ad ignem agrem dato ex aqua mulsa, haec omnia effectum habet.
Recipit haec: Coloquentidus interionis, marrubio, agarico, camitrius ana — X, opopanice, sagapino, petreselino, malo, piper albo ana — XV, ci- . namo, spico, myrra, folio ana — IIII. Omnia contusa et trita preter panice et sagapino quas teris in mortario adiecto mel dispumato, deinde puluis con- miscis et teris et uteris. Ut si efficatiorem uolueris facere propter epilenticis et maniacos et lumborum et podagricis, addis interionis — VI, opopanice et sagapino ana — III, illo dote quae mihi credas expertum habere medicamen- tum super omnes opinionis, uteris sine mendacium.
XIIII. Antidotum gyra aloetica
qui facit ad pedis dolorem et qui subito angustias patiuntur et ad omnem dolorem capitis, ad epilenticos et qui subito incurrunt in colera nigra, ad pec- toris dolorem et ad lateris et epar et malos humores et indigestis et quibus acidiscunt in sthomaco et ad colo dolorem et uentris uel sthomaci, ad eos qui ex longa egritudine minime conualescunt et ad eos qui grauitudinem cor- poris patiuntur et qui sudore grauantur et incipiente podagra et ad mulierem uitia et ad coruptelam uentris. Sine molestia accipiendum est uernum et autumnum. Conficis sic: agarico —VIII, dagridio —II, xilobalsamo —II, aloe- patite II, croco — II, reopontico — II, piper longo — I, piper nigro — I,
[071]
piper albo — I, squinoentus — I, gentiana — I, amoniaco — I, amomo — I, costo — I, camitrius — VI, interionis — II, mel quod sufficit. Dabis in aqua primo die —I, secundo die ∋ II, tertia die ∋ I. Cum ad purgandum uol- ueris dare ad potionem — I, addis scamonia ∋ II et agarico.
XV. Antidotum poenia.
Facit ad iliocolo et ad omnibus intestinis ita ut ab una potione dolores cessent, facit et ad tussicos qui etiam sanguinem excreant, septem potionibus datur ad lateris dolorem, ad quartanas accepta ante accessione, suspiriosos etiam ualde prodest. Accipit autem haec: spica nardi —V, amomi —I, croco —XII, sto- race — VII, gingiber —VIII, iusquiamo —II, opio —II, peretro —VI, piper — L, piper albo — VI, piper longo — VIII, reopontico — II, turis — II. Haec omnia trita mixto melle dispumato quod sufficit dabis in modum avelane.
XVI. Antidotum coloquo.
Ad omnia utilissimo purgatorio qui facit ad causas capitis uel diuturnas passiones et ad toracis passionis, sine molestia soluit.
Qui recipit haec: apii semen —IIII, pulegio —IIII, piper —IIII, scamonia —XII, mel quod sufficit, ut in modum electuarium fiat, et das ini- matosis cocl. II integra cocl. III, et si uolueris in modum auelane maiore, dabis cum aqua calida.
XVII. Antidotum trifera
ad omnem dolorem ut ipsa ora suderit, qualemlibet egritudinem soluet et som- num prestat, nefreneticos prodest et ortumnoycis, epilenticis, tissicos qui reu- matismo habent et qui dolent sthomaco, et facit uentrem cum sanguinio, epa- ticis, spleneticis et ad serpentis morsum et ad mulieribus qui non purgant.
Recipit haec: celtica—II S, maratro sperma —II S, aneso —II S, apii semen — II S, panacis radicis — II S, yrius — II S, peocidano — II S, agaro — II S, opio —II S, piper grana LX, mel quod sufficit pinso siliquis VIIII, quae non febrit ex uino et mel, febrientem ex aqua calida.
XVIII. Antidotum ad filios faciendos
et ad colorem bonum faciendum et ut multum urinant faciet. Conficitur sic: piper ∋ VI, spica celtica ∋ VI, spica syriatica ∋ VI, croco ∋ VI, tus masculo ∋ VI, storace ∋ XII, galbano ∋ VI, draganto ∋ VI, cacrius, finiculi sucus, dauci semen, siselius, cummo, aneso, sisomi semen, ortice semen, eruci, cucumere semen, amigdala amara, tapsia ana ∋ XII, nugluarium grana C, bulbus ∋ XIII. Conficis ista omnia sicca, puluerem facias ac mollissimo teris, commiscis cum mel atico, dabis cum uino aut mel L ante cenam de cetero et manduces et bibas, uirtutem autem usque ad diem mortis habebis.
X<V>IIII. Antidotum contra uenena et malas potiones.
Erba centauriae sucus potatus omnia mala uincit et de corpore expellit.
XX. Antidotum podagricum
quae in ipso impetu accipi<tur et dolorem tollit. Piper album ∋ VIII, ameus ∋ VIII, cimino ∋ VIII, gingiber ∋ VIII, ermodactolo ∋ VIII, yrio ∋ VIII. Tundis et tricocinas et reponis, et cum uolueris dare cum uino et aqua calida et de puluere — IIII.
[072]
XXI. Antidotum ad colum.
Est probatum ad multa exempla. Arciotitus, cimino, bagas lauri, nitro, piper ana ∋ VIIII. Omnia tundis et cernis et dabis ei qui patitur in calida cocl. I.
XXII. Antidotum nectarius
qui facit ad omnes infirmitates, ad sputo sanguinis, ad tysicos, ad dispnoicos, ad pectoris dolorem, plena de flegma purgat fortiter. Crocomagma —- II, enula — I, aristolozia rotunda — II, myrra L, petre- selino L, piper — II, mel quod sufficit. Dabis in modum auelane eum.
XXIII. Antidotum ad desintericos
et ad eos qui sanguinem per anum egerent. Agacia — II, sulfur uiuo — I, amoniaco L, opio L - As omries species teris et cum uino uetere facis trociscos, dabis in pusca bibere.
XXIIII. Antidotum ad omnes tipus.
Cardamomo — I, gentiana — I, piper ∋ XII, croco ∋ I S, sulfur uiuo ∋ I, iusquiamo L, dauco cretici ∋ M, myrra ∋ I S. Haec omnia trita et in puluere redacta mellis media libra atici diutissime teruntur. Ad tipus ante ora dis- temperas et in modum auelane apud calda aqua dabis.
XXV. Antidotum tiriaca qui dicitur diatiseron,
qui ad multis causis facit.
Recipit haec: gentiana —VI, aristolozia rotunda —VI, bagas lauri-—VI, myrra — VI, camitria — VI, pul<uer> facis et mittis mel quod sufficit. Dabis in modum auelane mane et sero ad singulas passiones, ad suspiriosos, ad pulmoniticos, ad sthomaticis et qui sanguinem reiciunt bis cum ydromelle, ad splen et lateris dolorem cum grato melle, lunaticos autem sic cura uel mu- lieribus uero quibus menstrua non secuntur cum uino uetere, mirum est, ac- cipiat ipsis pilolas sub die menstrue suae ante biduo aut triduo. Ad tertianas et quartanas et quod accessiones sunt ieiunus in aqua calida accipiat.
XXVI. Antidotum diacentauria.
Facit ad podagricis, paraliticis et ad cauculum et at sciaticis. Recipit haec: centauria —IIII, camitria—IIII, aristolozia longa —III, gentiana — I, ypirico — II S, mel atico — I S, petroselino macedonico — II S, agarico -— III, mel lib. I. Das coclear in aqua calida aut in mulsa calida.
XXVII. Antidotum ad omnes tipus.
Semen apii — II, libestici semen — II, piper — II, mel quod sufficit, dabis ante ora accessionis in modum faue cum conditu, expertum est.
XXVIII. Antidotum panchristus.
qui facit ad omnes infirmitates, ad uigilias multas, ad febribus, ad reumatismo, ad cardiacis, nefreticis multum prestat, ut in ipsa ora soluat dolorem et sanat, somnum prestat, umores expargit, tertianariis similiter soluit. Dabis uices duas ad colericos, desintericos, quiliacos, ad dolorem matricis, in febribus, ad stho- maticos, pleomoniacos, epaticos, ad tussem, ad eos qui per os sanguinem iactant. A[d]<b> una potione sanantur. Facit ad tysicos et impiecos, et haec
[073]
antidotus facit ructus bonos et somnum prestat, ad scorpionis morsum, spleneticis et ad eos cui esca in sthomaco non conficit, ad emoroidas uel ragadias. Facit ad podagricis, artridicis et titonicos, sciaticos, dabis mane et sero, ad placatos qui non dormiunt dabis eis et dormiunt, ad efemerinos, triteus et titarteos ante duas oras dabis, de una potione soluit rigores, secunda potio soluit febre, tertia potio ueniunt ad sudore et liberantur de infirmitate, et postea quomodo fatigatus fuerit de sudore et liberatus de febre das ei ad confortandum uino leue eo quod in lassitudine ueniunt. Facit et ad rugitum uentris. Ista potione das omnibus cum aqua calida, ad scorpionis morsum cum uino. Conficitur sic: miconus —IIII, iusquiamo —II, opio —I, liquiriza —II, croco — I S, estorace calamita — IS, castorio — I, aneso — IIII, mandragore cortice — I. Trituras conf<ice> apud sapa aut gliucino hoc musto aminio id est rubio.
XXVIIII. Antidotum sotira.
Spico — I, gingiber — I, reopontico L, aloe — I, petreselino — I, amo- niaco L, epitimo — I, agarico — I, aneso ∋ VI, croco ∋ V, cinamo — I, cas- torio L, asaro —I, cariofile —-X, casiafistule —I, apu semen L, scamonia — I, squinoentus — VIII. Haec omnia in puluere redacta et cribrata addis mel dispumato quod sufficit, ad omnes egritudines, omnia uitia discutit oculorum suffocationis, epaticis, spleneticis, peripleomonicis, sthomaticis, dissintericis, tisicis, podagricis, quid dicam uel ad omnia uitia corporis. Dabis in modum auelane minoris cum aqua calida.
XXX. Antidotum deamalo
qui sanguinem uomunt probatissimo. Cidco —III, gumeus —V, libano —IIII, draganto — V, mel quod sufficit.
XXXI. Antidotum de peretro.
Est enim res aptissima ad salutem totius corporis. Piretro lib. I, diligenter puluere facis, reponis in buxida cornea uel in doliolo uitrio. Cum opus fuerit ad quocumque necessitate corporis de ipsa puluere cocl. III in mulsa ciatus duobus dabis bibere. Ualde mirabilis est et multum profecit ad omnia uicia corporis.
XXXII. Antidotum theodoritum
ad omnes infirmitates, cefalargicis, sthomaticis, spleneticis, pleuriticis et quibus esca acitiscit in sthomacho, et quicumque male circa uentre et stomaticis et ad eos qui ex longo tedio non reparantur, ad auriginosos et ad malum colorem habentem, ad initia -ydropicis, ad tysicis nefreneticis, ad colicos et qui totum corpore grauantur confortat mirifice et ad eos qui longa egriludine patiuntur et febriunt et qui adsidue tipum patiuntur datur in accessione, ad podagra et mulierum causas et qui a matrice suffocantur, ad uentrem et omnium inter- aniorum uicia purgat optime. Qui accipere uoluit uernum et autumnum semel uel bis non solum presentis infirmitates sed etiam uenturas prohibet.
Recipit haec species as: aloepatite — LX, agarico -— XXIIII, aguro — VI, reopontico — VI, mastice — VI, nardustacius — VI, mirobalano — VI, as- aro — VII, piper longo — II, piper nigro — II, gentiana — II, squinoentus — II, gingiber — II, amomo — II, meu — II, interionis — VI, dagridio — XII, costo — VIIII, casiafistule — III, mel quod sufficit, quando das — I et addis scamonia ∋ I.
[074]
XXXIII. Antidotum ad ydropicos.
Est enim admirabilis. Sumis femus bubulinum, si masculus egrotat de masculo, si femina de femina, mittis in 'olla noua et claudis eam, ut non su- spiret, et mittis eam in calce et stet idibem dies VII. Octauo die tollis femus sumptum et teris, habeto in ampulla repositum. Quando opus fuerit dabis ex eo cocl. III cum uino, ubi coxerit ruta uiridis diebus VII non amplius et sanus erit. Haec potio non dimittit unius tumoris, siccat per urinam. Confic<iis>, uteris.
XXXIIII. Antidotum tyriaca aromatica
faciens ad omnia, quae in torace sunt et uenenosas bestias morsus, subglucius spasmus, reumaticis.
Recipit haec: squinoentus, nardustacius, piper, costo ana —X, apii semen —XL, aristolozia longa —VIII, croco —IIII, myrra -—VIII, opio — III, lauri bagas siccas purgatas — X, mel quod sufficit. Das in modum auelane.
XXXV. Antidotum pigra
ad menstrua deponenda, ad colicos, ad lateris dolorem, ad uisice uicia, ad sthomaco et podagricis. Si frequentius accipiant, umor acerrimus per uentrem deducitur satis ... est podagricis.
Recipit haec: aloe —IIII, agarico —III, croco —IIII, reopontico —II, aguro — VI, casiafistule — III, meu — II. Das cum calida aqua.
XXXVI. Antidotum purgans mulieribus,
quibus purgatio non uenit: costo —I, casia —I, eruse semen —I, piper —IIII, petreselino —IIII, ortice semen —-IIII, gligon —IIII, apii semen —IIII, croco — IIII, bagas lauri — IIII, artemesia — IIII, mel quod sufficit. Dabis in aqua calida.
XXXVII. Antidotum siue pul<uer, que dicitur Galieni.
Facit ad diuersas sthomaci passiones, epilenticis, sthomaticis, melancolicis, freneticis, subito superuenientis membrorum saltus, ad neruorum contractionem uel frictionis, stupor in qualibet membro si infuderit, epaticis, spleneticis, pod- agricis, et mulierum causas uelociter purgat, et reparat omnia uicia ad omnes causas, que subito superueniunt in corpore, ad uertiginem capitis, ad caligines et tipus.
Recipit haec: aloepatite lib. I et — II, xilobalsamo, cinamo, spica in- dica, mastice, croco, casiafistula, squinoentus ana — VI et ∋ II, costo, amomo, absentio pontico, rosa sicca ana — VI et ∋ I- Haec omnia teris et pulfueQ facis, dabis exinde — I, qui febrit ex calida, qui non cum uino pullorum cantu.
XXXVIII. Antidotum geromiae siue pipereos,
qui sine molestia satis fortiter soluit et omnes umores purgat et podagra.
Recipit haec: titimali radicis scorcia uiride mediana tunsa libra I, piper albo —V, piper nigro —III, petroselino —II, polepodia —I, mel quod sufficit. Dabis in modum auelane.
XXXVIIII. Antidotum climax
ad sthomaco frigido, his ergo qui ex distemperantia frigida sthomaco causam habent et cibum non bene digerunt optimum adiutorium est per ore datus er multum a nobis probatus est. Dicitur autem haec confectio climax.
[075]
Recipit haec: elena — IIII, feniculi semen — III, piper — II, mel ati- cum crudum lib. II. Si autem non est mel optimum, mitte quale inueneris di- spumatum. Ego enim addidi eruci semen — II, haec in omnibus mihi melius uisum est. Addidi etiam et sinonus siriacus — II, sile — II, et mel VI. Magnificus est in multis rebus non solum ad inflationes sthomaci et ingestio- num sed et mulieribus menstruis ducit, usus sum ego eum cocl. dua.
XL. Antidotum efilonium
ad omnes passionis siue dolores, ad colum, ad renes, ad epar, ad splen et desintericos, ad anelito habentes, ad tysicos, ad contractiones, ad lateris, ad paraliticos, ad sanguinem reiectationem et ad interiora uitia, ad singultum, ad prouocationem, ad tussem. Omnia cura<iste antidotum, morte .contrarius, uitae amicus. Accipit ergo: cimino —VII, piper —VII, bagas lauri —VII, peretro — VII, semen feniculi — IIII, semen apii — IIII. Continuis has species teres cum mel et ad sole per dies VIII ponis et sic reponis dabisque exinde ieiuno acceptionem in modum nuce cum aqua calida dies VII.
XLI. Antidotum alium efilonium.
Accipit haec: piper, peretro, bagas lauri, cimino, libestice, petresilino macedonico, feniculi semen, apii semen uncias singulas. Teris cum melle et dabis in aqua calida ieiuno.
XLII. Item antidotum
epaticis, spleneticis et ad urina, ad ydropicos: croco ∋ VI, cinamo ∋ VI, squi- noentus ∋ VI, myrra liquida ∋ VIII, mel quod sufficit. Dabis ieiuno bibendum in uino optimo.
XLIII. Antidotum acharistum
qui facit ad omnes ualitudinis corporis: galbano —I, gingiber L, cinamo — I, croco —I, casiafistule —I, spico —I, costo —I, castorio —I, mel atico libra I, piper albo — I, piper longo — I, storace -— I, folio — I. Haec omnia cribulata miscis cum supradicto melle et dabis ieiuno ex calida in modum abellane.
XLIIII. Antidotum apollonis
ad sthomaco nimium calorem laborantem: plantagine sucus ∋ XIIII, mastice ∋ VIII, myrra ∋ III, pelegio ∋ III. Teris in aqua et dabis bibere cum calida.
XLV. Item antidotum acharistum
ad omnia faciens admirabilis, qui datur bibere ad acutas et ad ueteres causas, maxime qui tarde digerit et qui non possit accipere cibos propter debilitatem sthomaci et uiscerum, peripleomonicis, tisicis, pleoriticis, nefreticis, uisice do- lentibus. Facit ad reumatismum, ad putridinis interioris, ad putridinis de parte, sanguine uomentibus, tussientibus, dispnoycis, desintericis, colicis, ictericis, epa- ticis, spleneticis, ad torquimina et ad uigilantes et ad omnia uenena et mor- talia medicamenta et bestiarum morsus. Dabis exinde in modum faue aegyp- tiace cum mellis optimi coclearia duo, cum aceto modicum acerrimum aque quiatos duo, da bibere non febrientibus cum idromelli, sed si non acceperis mercedes non des istum antidotum iste crede uirtutem qui multos statim curasset et ingrati fuerint non aduersus dignitatem gratiae retribuerint. Propterea acaristum dicitur, id est sine gratia. Istum antidotum usus sum et proficit in omnibus quae ante diximus.
[076]
Confectio eius haec est: amomum —IIII, mvrra —III, croco —III, piper albo —VII, costo —VII, galbano —VII, opio —VII, istorace —III, spica nardi — III, casia drag. III. Cum mel miscis et dabis aduersus uiris unius cuiusque, spleneticis in oxemellis dabis.
<XLVL.> Antidotum filoxino.
Facit ad tussem diuturnissimam et ad omnia quae de torace non facile proiciuntur, facit ad impiecos, purgat uulnus et cicatrigat et ad sanitatem perducit, facit et ad uiscerum infraxin.
Recipit haec: aristolozia longa et rotunda — XII, gentiana — XXII, bagas lauri — XIIII, rute semen — XII, prassio — XII, smyrnis — XXVIII, mel quod sufficit.
Antidotum acharistum magnum
qui facit ad capitis dolorem, ad pectoris dolorem, ad cordis pulsum, ad pul- monis uitia, ad suspirium, ad tussem, ad tisicos, ad fastidium, ad epilenticos, ad maniacos, ad demoniacos cum lacte asinine aut sanguine, ad epar, ad splenis tranguiria, ad cauculum, ad iocineris dolorem, ad lateris dolorem, ad renum dolorem, ad podagra, uel a multis causis propter tantum quantum dare uolueris hoc ante prius tolle mercedem, quia propter hanc causam ac- cepit nomen acharistum, quia carum est, quia de una potione sanat. Hoc modo dabis ad similitudinem nucis auellane in aqua calida ubi ruta decoxerit.
Recipit hec: croco —I, castorio —I, costo —I, cassiafistola —I, gentiana — I, galbano — I, spica nardi — I, pipereus — II, gingiber — I, mirra —• I, petrosilino — I, storace — I, opio — I, cenamo — I. Hec omnia cernis, teris et cummisce storace et opio in sapa aut in mel infundis et sic cummisce omnia et dabis bibere sicut superius dictum est.
Conposicio ipsius marciati
sic conficitur: storace calconiti —II, medulla bouina —II, mastice —II, tere- bentina — III, costo — III, balsemo — II, medulla ceruuna — II, oleo nardo quod sufficit. Storace cum medulla teris apud balsamo et alias premissas mittis super et facis unum corpus et sic unguis stomaco.
Confectio pintamiron.
Storace — II, balsemo — II, oleo nardo — II, ec omnia teris cera re- mittis et miscis conficis et uteris et postea dabis ei bibere studantem (?) quod confectio sit: piper — II, bacas lauri — II, mastice — II, cimino — II, aec omnia teris et cum mel miscis et facis ut electu[ri]arium et in nocte das cocl. I.
Item electu<a>rium deaspolitin
quod ad isto typo melior non est: cimino ante duas noctes in acetum in- fusum — II, et postquam exsiccaueris tertia die similiter habeat — II, gingiber — II, ruta —II, piper albo —II, nitro —I. aec omnia conficis cum mel et das coclear I mane et seio alior melior medicina non est, et si aec coti- dianariis febrientibus si neglegentia non fuerit tantum ut cybus frigidus non eis donis.
[077]
Antidotum maurentium
qui facit stomachi dolorem, ex quo duritie nascuntur, d[u]ab<is> cum aqua calida cocliario I, cumpiscis dolueris sepius accepta etiam duritiam soluit scotos in capitis et grauitudine releuat, faucium indignationes similiter conpescit et cionitos reuma et suspirium conpescit et uocem denuo restituet et conpunctionem et tussem sanat, epatis duritiam et splen indignationis digerit, similiter autem et tortiones intestinorum et pleoreticis statim sanat, desintericis autem in calido duleo mixto uino accepta conuenit et in febribus cum aqua calida. Is autem qui longo tempore egrotant uel qui cotidianas aut biduanas aut quartanas patiuntur data conuenit et mulieribus qui non pregnante commouet mortuum sanguinem abortiuum uero sine aliquo periculo producit et post aborsum data purgat, et statim conpescit dolor. Simul etiam inflationem et dolorem stomachi et uentositatem uel suffocationem quod mulieribus et uiris solet fieri data iuuat. Omnes autem quae in stomacho infirmitates nascuntur data cum calida uniuersa sanat. Ad eos qui esca non tenent et acidum et fumigosum ruptant per digestionem sanat.
Recipit haec: piper albo — I, gingiber — I, aloe — II, petroselino macedonico — I, feniculo -— II, ameo — II, caregio — III, liuestice semen — II, aniso —I, apio -—II, mel quod sufficit. Tere ad solem per dies V.
Potio ad gutta
in omni loco ubicumque fuerit in corpore: myrra, bagas lauri, aristolozia rotunda, petrosilino, centaurea semen, nasturtii semen ana — I.
Malagma afrodisi.
Facit autem podagricis, spleniti<ci>s, epaticis, simul enim totum orem relaxat. Afrodisio medico mediolanense pro magno munere datum est, poda- gris et uiscerum causis.
Recipit haec: cera libr. I, amoniaco lib. I, terebentina lib. I, mannis libanum lib. II, galbano — VI, storace issauria — IIII, aceto quod sufficit.
Item unguentum eugeni saltatoris.
Ad nesciaticos, ad atreticos, ad neruos contractos et ad omnes dolores. Qui se ex hoc ungit, sanus erit. Et ego ex hoc sanaui et alios sanus uidi: euisti radices ortices lib. II infundis in aqua triduo et postea coquis usque ad spissitudinem,. colas de hac aqua lib. IIII et mittis oleo lib. III, medulla ceruina lib. II, adipe anserini lib. II, oleo nardini lib. II, cera lib. III, rasina pinia lib. I, terebentina lib. I, castorio unc. II, labora securus.