St Gall Antidotarium (9th cent.)
Henry E. Sigerist, Studien und Texte zur frümittelalterlichen Rezeptliteratur (Studien zur Geschichte der Medizin Hert 13). Leipzig: Johann Ambrosius Barth, 1923.
I. Die Antidotarien in der vorsalernitanischen Period des Mittelaters (Ca. 600 bis 1000.), pp. 17-167.
For a word index, see Carmélia Opsomer, *Index de la pharmacopée du Ier au Xe siècle, 2 vols (Alpha-Omega, Reihe A, Lexika, Indizes, Konkordanzen zur klassischen Philologie 105). Hildesheim: Olms-Weidmann, 1989.
Antidotarium Sangallense, in Ms St Gallen, Stiftsbibliothek, Cod. Sang. 44, pp. 228-260, ed. Sigerist 1923: 78-99.
On this manuscript, see Claire Burridge, Carolingian Medical Knowledge and Practice, c. 775-900. New Approaches to Recipe Literature (Nuncius Series-Studies and Sources in the Material and Visual History of Science 14). Leiden and Boston, MA: Brill, 2024, pp. 293-294, with a transcription of parts of its text at pp. 313-320.
Antidotarium Sangallense
[078]
Incipiunt antidota pro salute infimorum.
In primis antidotum gera gallieni.
Recipit autem species haec: interionis Z X, iscille optis — X, agarico Z X, dacridio Z X, eleboro Z X, eppiperico Z X, epitimo Z VIII, pollipodio sicco Z VIII, bdellio Z VIII, camitrius Z VIII, prassio Z VIII, cassia fistola Z VIII, mirra troclite Z IIII, sagapino Z IIII, aristologia longa Z IIII, piper albo Z III, piper nigro Z IIII, piper longo Z IIII, cinnamomum Z IIII, opopanacus Z IIII, castoreo Z IIII, petrosilino Z IIII, salis coclario I, uinum ualde bonum est. Purgat autem ex alto super omnem modum uarios humores nullam faciens tristitiam neque lassitudinem neque concursiones, reddet hominem hilarem et fortem sollicitum operando. Curat ergo emigranicos, stomaticus, epelempticus, freneticus, malancolicus, uanus latargicus et morosus, caliginosus, surdus, inter- cessionem uocis patientibus, suspiriosis, egrotantibus diu, epaticus, spleneticus, quiliacus, nefreticus, mulieres quibus menstrua non ueniunt deponit, sciaticus, podogricus artitricus trimol<osus> inpediginis mala, hoc est saluaticas, sanat para- liticus et omnes malos homines, elefantiosus et cerebros et longas egritudines in febris et mala scabias et uulnera fagidineca et cancrus omnes cura. Crede mihi quicquid dictauerunt omnia exulcerant et humorum expurgari possunt et sanare.
Incipit antidotum teodori.
Hoc antidotum facit ad omnes infirmitates cefalargicis, stomaticis, sple- neticis, pleureticis et quibus scaticis scit in stomacho et quacumque mala circa uentrem et stomachum sunt et ad eos qui ex longo tedio non reparantur, ad aurigenosus et ad malum colorem habentem, ad initia itropicis, ad tissicum, nefreticus, ad colicus et qui totum corpus regrauantur. Confortat mirifice ad eos qui longam egritudinem patiuntur et febriunt et qui assidue typum patiuntur, datur in accessione a podacra et mulierum causas quibus stillatim purgatio fiunt et omnium interaneorum uitia purgat optime. Qui accipere uoluerit uer- num et autumnum semel uel bis, non solum presentes sed etiam uentura prohibet. Conficitur autem sic: oloen epatite Z X, agarico Z XXIIII, croco —VI, acaro Z VI, reopontico — VI, mastice Z VI, nardus statius — VI, cinnamo- mum — VI, piper albo — IIII, camitrius — IIII, mirabalano — VI, asaro — IIII, piper longo — IIII, piper nigro — II, gentiana — II, squamantus — II, gingiber — II, amoinu — II, meu — II, interionis — III, dacridio — XII, costo—VIIII, cassia fistola —III, mel quod sufficit. Quando das et adde scamonia VI.
Incipit antidotum adrianum qui est optimum multis infirmis.
Conuenit ciliacis cum aqua frigida ciatos III, pleureticis inmulsa ciatos III, nefreticis cum aqua calida, qui cauculum habent uel stringuira patiuntur
[079]
dabis ex ipso medicamento, transglutiat ∋ III, colicis autem et idropicis qui non febriunt cum mulsa dabis, febricitantibus autem cum aqua calida ieiuno, qui anelitum patiuntur cum oximelle tepido ciatos III. Dissentericis uero dabis ex ipso antidotum transglutire. Spleneticis uero cum pusca, sciaticis cum dulcore ad modum fabe, cum mulsa in aqua coquis ysopum et origanum. Qui uiscera tensa habent et paralitici similiter dabis uel si inflatione patiuntur cum aqua calida ciatos III. Prouocat autem et menstrua, ita utetur cum sucu fenigreci habentes mel. Facit autem et tipsicis cum mulsa ad modum fabe, ad morsum serpentinum cum uino et mel ciatos III, ita ut super morsum ipsum inponatur ex ipso antidoto per dies III et ad percussum spalangionis similiter facit uel ad omnium serpentinum morsus. Qui autem uenenum ac- ceperit dabis cum sucu. Facit autem et ad tipum quartanum et tertianum cotidianum ante hora accesionibus dabis in modum fabe cum aqua calida ieiuno. Recipit autem haec: iusquami semen — II S, piper albo — II S, opiu — II et ∋ VI, croco ∋ XVIII, spica indica ∋ III, costo ∋ III, reopontico ∋ III, dauco cretico ∋ III, petrosilino ∋ III, semen rute ∋ III, amomu ∋ III, casto- reo ∋ III, foliu ∋ III, opubalsamo ∋ III, piretro ∋ III, storace ∋ III, murra ∋ III, rosa sicca ∋ III, cassia ∋ III, aloen ∋ III, mel dispomatum quod sufficit.
Antidotum dianacardon
ad stomachum et qui fatigationem et orrore patiuntur siue suum siue alienum et omnem partem fatigatus in stomacho et reumata et omnium articulorum, ad pulsum cordis et ad omnes eius causas, certe circa uelamen illius et epar non tumente dumtaxat ad splene, ad oculorum dolor, ad capitis uertiginem atque obliuionis, ad caliginem, ad causas re[r]<n>um atque uisice et totius cor- poris uenas inmundas, ad muliebres partes que fatigationem et imbecillitatem patiuntur, ita ut se disperet siue nimietatem siue confrictionem sanguinis qui patiuntur, sic prodest ut mire sint. Recipit hec: spica nardi, folium, meu, crocum ana —IIII, aloen patite lib. I, carpobalsamo, gingiber ana — IIII, cassia, ireus ana — VI, mastice — I, epitimi atici quod quasi capilli — III, miroballani purgati — IIII, squinuantu, gariofilu, reopontico ana lib. IIII, anecardiu — I, fenuculi radices cortices uirides purgate et lote lib. VIIII, aceto sextar. VIIII, corticem dimi- nutatim infundis in aceto per dies VII [et miroballani purgati — III, squi- nantu, gariofoli, reopontico ana lib. III, anecardiu Z I, fenuculi radices cor- tices uirides purgate et lote lib. VIII, aceto VIIII, corticem disminutam infundis in aceto per dies VII] postea coquis, donec cortices discoquantur, qua tollis et in mortario fortiter teris, donec in aluta redigantur et rursus mittis in acetum, donec acetum ad tertias decoquantur, donec tepefactum exprimis radices, donec sucus exire exinde potest, deinde acetum diligentissime colis, addis mel et coquis interdum ad carbones donec ad mellis crassitudinem redigatur, post hec mittis omnes species iste et ceteris in mortario fortiter et repones in uas uitreum et dabis cum aqua calida ad magnitudinem potionis usque ad semiuncia minore scripula VIIII, inferiores scriptum IIII, in fine men- sure scripulum I et semis, et si potueris cotidie autem aliternis diebus omni tempore. Conficitur autem mense maio uel iulio de radices fenuculi ante tempus humecte sint aut post tempus sicce.
Antidotum diatrionpiperon.
Est autem calidum et facit aduersus perfractiones et quartanas et sin- gultus stomachi seu frigido humore, cum potione ueteris albi odorifici tepidi dabis ad magnitudinem fabe egyptie maiores.
[080]
Conficitur sic: piper nigrum < I, piper albi < VI, piper macron < IIII, dauco cretico, petrosilino macedonicum, elenius, ciperus, apii semen, ameos, costo, liuistici semen, gingiber, assaro, cassia fistola, siseleos, massa leontis id est radix leuistici, spica indica, folium, amomum < singulas, mel dispumatum quod sufficit.
Antidotum filonium.
Cum factum fuerit resideat tres menses, quidam autem eum uno anno sedere dixerunt et sic postea dari. Dare debet in his passionibus in modum fabe. Obseruatur qui accipiunt a caseo, oliuis, castaneis, sinape, omnibus agrimoniis, lupinis et omnibus leguminibus, reliqua accipiant. Emoptoicis autem et uentre solutam habentem negauit lauacrum, ceterum uero labent si non febriunt cata die dabis in calida aqua tissicis in modum abellane cum melle et aceto, caput dolentibus in mulsa calida, stomaticis et peripleomonicis, id est superioris, cum mulsa calida et aceti, pleuretici, quodcumque fuerit latus, cum calido et careno, uentre dolentibus in uino dulcis uel meligranato calido, urina non facientibus in condito bono potione calefacta, dabis mox de balneis exierit epaticis in mulsa siue in condito, ad ictus scorpioni et morsus serpentis uel ca[r]nis rauidi in condito calido et in uino calido uentre spleneticis in aq<u>a tepida, sed melius est calida, des colicis in aqua apiorum.
Recipit autem haec: croco Z XV, piretro —III, piper albo —III, iusqui- ami — IIS, diacridio ∋ VI, opiu ∋ VI, petrosilino — I, mel dispumatum quod sufficit.
Hoc acaristum antidotum
facit ad omnia mirabiliter, qui datur bibere ad acutas uel ueteres causas, qui tarde degerunt et qui non possunt accipere cibum propter debilitatem sto- machi et uiscerum, peripleomoniaci, tissicis, uisica dolentibus, facit ad reuma- tismum ad putredinem de parte, sanguinem uomentibus, tussientibus, dis- pnoicis a torquimina et uigilantia et ad omnia uenena et mortalia et besti- arum morsus. Dabis exinde in modum fabe egyptiace cum melle optimi cocl. II cum aceto modico acerrimo aque ciatos II, dabis bibere non febrientibus cum idromelle et si non acceperis mercedem non des, de isto antidoto isti crede uirtutem, quia multos statim curabit, et ingrati fuerunt non aduersus dignitatem gracie retribuerunt, propterea acharistum dicitur, id est sine gracia, istum antidotum usum et proficit in omnibus causis quod ante dictum est.
Conficit sic: amomum Z VII, murra Z II, croco Z III, piper longo < VI, piper albo Z VII, castoreum Z II, costo Z VII, galbanu Z VII, opiu Z VII, sto- race Z IIII, spica nardi Z III, cassia Z III. Cum melle miscis et dabis aduersus uires unius cuiusque, spleneticis cum oximelle.
Antidotum sotira
antidotum quod dictum est saluatio.
Conficitur sic: murra Z XVIII, croco Z XV, opio Z XVIII, anisu Z XII, squinantu Z XVII, piper longo Z XIIII, sinonus Z XI, amomu Z IIII, nardost- acio Z XIII, castoreo Z VIIII, petrosilino Z XV, semen appii Z XX, cassia Z lIII, piper nigrum Z XV, storace Z VI, ydrococumaum Z VI, cinnamomum Z IIII, quod sufficit mel. Facit autem his causis ad omnem corpus cum mulsa bibatur caput dolentibus soluit stomaticis, epilenticis et accessiones mania compescit, insomnietas ad somnum perducit et freneticis somnum prestat et aurium dolores soluit et nimium dolorem in pessimum oculorum et reuma constringit et paracintidiatos sine dolore punctum soluit, dentium dolore compescit, ane-
[081]
litum nimium pausare facit et omnem causam corporis extinguit, tussem anti- quam, peripleomonia et uiscerum tensiones et partes omnes causas reuelat, dessicat de pulmonem uomicationem, flecma uel saliua cito reiectare facit, cum mulsa bibat, si aliquem sanguinem resceat cum oximelle dabitur aut sucu policoni ad mensura egrotantis siue addere stomachicum magnum adiutorium lesum constringit et non delectantes cibum uomica stomachi et uentris tollit acciditas, indigestionem et uiscerum morsus soluit, epaticis punctiones et dolores mitigat et in morbum regium colera refusa in corpore in bonum colorem et naturalem perducit et prouocat et malencoba multum cogitantes et asperitatem eorum pulmonis tollit grauitudinem et colorem malum in antiquum reuocat, reum a uel colera per stentinas ponit mediocrem febrem per stentinas et urinam prouocat et statim in rene sanat, facit per ….. diureticus perducit in uissicam, constrictiones uel lumbi, renum et uisicce purget disuriam malam iunctam etiam in naturam uirorum paralisis eius curat et reuocat in usum uenerium. Quando iam et tentica nihil profecerit ciliace cause uehementer curat uento- sitatem tollit et uentrem stercus et humorem eorum soluit torquimina mitigat tensione intestinorum et spasmum finit paralisis brachiorum et femorum tollit silentium facit non oppressionem sed exponit naturalem somnum. Illis autem qui per hos non possunt bibere per clisterem datur. Cum succo fenogreci matricis omnem causam et dolorem et insomnietatem eorum soluit et ten- tionem eorum uel duritiam conmalaxat, sanguinis fluxum uel humorem si bibat constringit et cum uino calido inciilpidiata constringit. Dabis autem matricis podacricis; sciaticis, in doloribus magnis uirtutem huius medicamenti non solum per os soluat sed illis faciens lixopiritum. Est autem in maioribus febribus et in tipicis modum abellane ante hora accessionis dabis. Quartanis autem plus dabis medicamentum et in tres potiones dabis. Haec autem omnia in nomine domini.
Incipit antidotum diamachir.
Facit autem disintericis, lientericis, tenismosis et ad omnes solutiones uentris, iste enim non solum solitum ex natura sed et temporalia que per disperantia fieri solet facit et ad omnes dolet curationes et cum rasura san- guine igitur in tres dosis saluabitur. Multos scio ab una potione saluatos. Experimentatum est, audaciter dabis.
Recipit haec: opium, murra, acacia, storace, ros siriacum, opoquistidos, rodon xiron (id est semen rose) ana < II, libano, corallium ana ∋ IIII, cici- dos, machir ana — I, succus arnoglosse et cime rubi sucus ana — S, mel dispumatum quod sufficit. Dabis pensum <I S cum aqua calida, ita tamen ut in solio uel tina descendat qui et ipsas aquas herbas has mittantur, ypo- quistidos, poligonia, plantagine, cimas rubi tenera, argimonia, rodon xiron, mara- thru de arboribus, murte folia et lentisciole, astru, lauro, rosmarinum, cipressum, has species sextar. singulos fasciculos in aqua ferueat et in ea aqua descendat et sedeat, dum uires fuerit et antequam exinde exeat, dabis de ipso antidoto sextar. Hoc ter facies, alii autem sola machir ut supra dixi das et omnia sicut de antidoto et de tina faciunt et hoc experimentum est, et si de ipso antidoto captapucias facere uolueris, non adicies mel ut supra dixi, sed tantum cum succo de cimas rubi et amoclosis inmiscis et das VI uel VIII aut XI.
Musa antidotum
pro spiriton, qui facit ad omnes accesiones febrium et rigoris cottidianis, ter- tianis et quartanis tamen cum dederis statim sentiet medellam, sed considera uirtutem eius qui patitur. Facit ad tipsicis et ad suspiriosis et ad eos qui pus
[082]
execreant, iubant spleneticis et ad eos qui stomachi inflationem patiuntur, ad ydropicis et colico, urina ualida prouocat, lapidem rumpit in uissica, facit et ad morsum serpentinum et ad eos qui uenenum accipiunt et expellit ipsum et in omnes accessiones angustia patientibus ut in sinochos uel alias acutas passiones statim angustia tollit. In modum dabis abellane minoris cum aqua calida.
Recipit hec: piper albo gr. L, iusquiamu unc. I, murra — I, thus mas- culum — I, opiu <I ∋ I, croco < II, aristologia longa < III, eufuruio < III ∋ I, mel dispumatum quod sufficit.
Incipit antidotum gira logadion.
Recipit haec: coloquintidos interiores < X, scilla incadioas < X, gutta ammoniaci < X, dagridio < X, liborum nigrum oppiricum < X, timo — L, id est emis, aloe — L , cassia — L , murra troclite — L , aristologia longa — L , camitreo — L , piper albo — L , piper longo — L, piper nigro — L , aristo- logia longa — L , croco — L , opopanace — L , sagapino — L , castoreu — L , petrosilino — I, folio < II, polion < II, mel aticum quod sufficit. Scilla, de- llium, sagapinum, oppopanace cum modico uino comisce et reponis.
Incipit antidotum pigra gallieni optimum
qui facit stomaticis, epilenticis, melancolicis, freneticis, epaticis, spleneticis, podacricis, uertigines, caligines, typus, subito mefus, saltus membrorum, neruorum contractiones, perfrictiones et quodlibet stupor uel mulieris uitia et ad omnes causas que subito ueniunt emendant.
Recipit hec: aloen lib. I, costo, amomu, axentio, rosa sicca ana — V, xilobalsamo, cinnamomum, spica, mastice, croco, cassia fistola, squinuantus, ameu — ana V. Exinde puluere fac, addis mel quod sufficit, da exinde < I, si febrierit cum mulsa, si non febrierit cum uino ad pullorum cantus.
Incipit antidotum filantropum.
Facit tissicis, dipnoicis, cefalargicis, stomaticis, ad toraces limositis disso- lutis epaticis, spleneticis, colicis, aliis doloribus, nefreticis, podacricis.
Recipit hec: petrosilino Z II, cipero, squino(antum) indico, asarum, eufurbio ana Z I, dispumatum mel dabis cum aqua frigida.
Incipiunt emplastra singula infirmis.
Inprimis inplastrum apostolicon.
Apostolicon facit ad omnes causas et ad omnia uulnera antiqua siue recentia, ad pleumones, ad neruos precisos, ad musculos et omnes plagas, que a ferro inciditur siue utres siue uitro siue canna, sagittas educendas infixas cor- pori uel ad morsum et ad punctus anima uenerorum terrena et maritima et uenena trahendo foras, que in alto sunt oculta. Facit, etiam apostematicis, ad cancros, ad ignis agrum, ad ceruicis dolorem nimium, ad sacrofas rumpendas et per modico foramine omnia trahit et sanat ut <ci>catrix non pereat, et qui inter costas apostemas habent in epate in splene a foris inponis et intus rumpitur per egestione et cyros in splenis soluit et sanat. Facit autem arteriacis, ad percussuras uel cironia, que in genua uel in pedes et meliceridas rumpit et sanat. Facit autem ad reuma uel quacumque dolore et tumore coxas genua et ad talos descendit ut ad cataplasmas inponas. Facit etiam ad fistolas.
Recipit autem haec: Ligargiro Lib. I et — I S, galbano — I < I, gutta ammoniaci —IIII < I, cera —-VI, mirra —, erugine campano —I, < I,
[083]
bdellio — et L et manna turis — I et opopanace — I, aristologia quale uol- ueris — I, oleo uetere lib. I et S. Que tuenda sunt cribellas deinde cera, colo- fonia et oleo solues in foco et miscis litargirum et postea miscis residuas species et tamdiu coques dum mutet colorem.
Emplaustrum
pro eis qui non possunt accipere per ore purgatorium. Qui inplaustrum unum ponitur in renibus et alium in umbilicum et super pectine. Haec est: scamonia — VIII, oleo sicionio — II, ilaterio idem, cucumeris agrestis —II, fel taurinum —I, oleo uiolatio —I, ciclaminis radices —S, titimalo -— II, terebentina — III, cera — VI, colofonea — VI, coconidio — II S, absentio pontico—II S, coloquintidas interionis —I S, istafisacria—II S, poli- podia — IIII, aloen — II S.
Emplaustrum.
Prudipsa supradicta ratio recipit haec: trocliten —I, gingiber —I, ep- timo —I, fisagria —I, diacridium —II, eufurbio —II, gutta ammoniaci —II, galuanu —II, eleboro albo —I, eleboro nigro —I, piper longo —I, spuma argenti —II, agarico —I, coconidio —I, nitri alexandrino —I, sulfur uiuu — I, coloquintidos interiones — II, iusquiami sucus de radice ipsa cum semen ipso mixto — I, fel taurinum et porcinum — II, teruentina — I, cicla- mini radix — I, titimalu — II, absentio pontico — I, polipodio — III, cera uiolacia —IS, balsamo — II, et in ipsas faeces balsami — I, oleo squinino — I, oleo lentiscino — I mixtum cum cucimere adarcis — I, cassia fistula — I, spica ireus — I, colofonea — I, ameos — I, reopontico — I, opopanace — I, castoreo —I, calcanto —I, ipiretru —I, primitiu —I, resina —I, costu —S. Conficis et pones in renes et alia in stomacho ut teneat, deponet certe.
Emplaustrum qui uentrem mouet.
Elaterio L, coloquintida L, fel taurinum S, centaurea L, elleboro nigro L , nitro L , ciclamini sucus L , estafisagria S, coconidio S, elleborum album L , scamonia.
Emplastrum.
Hoc emplastrum super umbilicum ponendum est, ut uentrem soluat, aut si uomere uolet, super stomachum. Conficitur autem sic: fel taurinum uetustis- simum < VIII, elateriu < II, amurca < IIII, coconidio < VIII, titumalu rasu expende < VIIII, lepida quiprina < II, lepide asiu < I. Haec autem omnia cum amurca siue fel taurinu quoques in patella ad cines calidos, donec se remittat, remissum in cacabum supra inplaustrum coctum adicies.
Emplastrum catarticum.
Hunc enim plaustrum ponitur super umbilicum. Recipit haec: aelacterium < IIII, pollines farine ordei < IIII, commisces cum fel taurino et uteris.
Emplaustrum.
Ad eos qui quando ad sella sedunt et stintinus foras exit: murra basi- licon in aqua triblas et facis inplaustrum et inponis et ligas. Qui hanc causam patitur hoc fieri debere ypocras laudat.
Emplastrum ad tumorem interaneorum
. Cera —IIII, oleo commune lib. I, mollibdine —II, colofonea —II, unctum taurinum — VI, unctum porcinum — III, omnia insimul quoques.
[084]
Emplastrum diastricnu
ad ignis agrum: cerussa — III, spuma argenti — III, mollibdine — I S, cera — II, adipis porcinum — VII, oleo myrtino — II, teres comiscis et uteris.
Emplastrum diascantaredis
ad sciadas habens uirtutem calasticum, faciens ad omnes ueteres passiones id est: cantaredas in aceto mortua LXXXII, auripigmentum — II, uino — II, primis laba locum de nitro et inpones. Habeat illud ubi dolor fuerit per horas VIIII, postea tollis et leba, uteris et refrigeratoriis.
Emplastrum diacantaredas.
Calcantu —I S, eleuoro nigru —I S, arsenicu —I S, cantaridas —I, sandaraca — I, colofonea et cera lib. singula, oleo ueteri lib. II.
Hoc emplastrum
facit ad multas curas, ad plagas factas de quacumque causa siue ferro siue fuste uel petra, ad ossum detrahendum, ad cani morsum siue corcodilli: oleo spano — VI, litargiro — VI scr. VII, tereuentina L , ammoniacu — I, aristo- logia L, cera —I, piperi, calcu cecaumenu L, liban L, litargirum et mittis in uas eneum cum oleo quoques lento igne et moues de fuste palma carie uiridie et postea miscis cera et ammoniacu tritu pice et resina et calcu ce- caumenu teres et mittes in uas et quoques. Postea mittis libanum et aristo- logia et ut uideris equia iam incipit inducere emplastrum imponis.
Emplastrum diasteriacus
faciens nefreticis: oleo storaceno —III, resina tereuentina —IIII, resina pinea — III, pice molle modice, storace histrica — II, aspaltum iudei — VI, cera — VIIII, colofonea — VI, libano — IIII, piretro — II, nitro rubeo — VI, semen sinapis —V, tiuapiru —VI, yreos Z VI.
Emplastrum diauotanus utilis.
Diauotanos recipit haec: sinuitu albu orientale quia hic non inuenitur, facis puluis lib. V, sinfitu quale inueneris alius succus ipsius lib. VII, penta- filon id est quinque digite sucus lib. IIII, prassio sucus lib. VII, lapatu sucus lib. VI, iusquiami sucus lib. V, sucus de radices cucumeris agrestis lib. X, quoques per quos pensas herba sideratis sucus lib. IIII, altee sucus lib. IIII, semperuiuu lib. V, stricnus lib. V, oleo camemolum lib. V, oleo roseo lib. V, adipe anserino lib. IIII, axungia porcina lib. IIII, oleo commune XXV, cera lib. LXX, mollibdina lib. X, ponpolingu lib. V, oleo de candelas descon sextar. II, spuma argenti lib. V. Istum inplastrum utile est ad omnia uulnera, quam maxime ad fistolas, resoluet cum oleo roseo facis motum, ad omnia utile est.
Emplastrum epaganu
ad cicatrices glutinantes: cera —VI, oleo uetus lib. I, alumen scissum L, aristologia rotunda < IIII, eramento conbusto < IIII, calcu < IIII, murra < VIII, erugine < IIII, aceto potiones II. Omnes has species tundis et cernis et cum aceto miscis et uteris.
Emplastrum luce refrigeratorium.
Facit ad cicatricis deducendas quam maxime ad capitis dolorem et ad pruri- tum facit: cerussa —II, spuma argenti —I, oleo roseo —I. Teres spuma cum albore oui et cum uino uetus modicum omnia miscis et facies cerotum.
[085]
Emplastrum,
qui post cauteris tertio die imponas: pice, resina, unctu uacino equis ponde- ribus miscis et uteris.
Emplastrum basilicon
ad ulcera eludenda: cera —III, colofonia —III, adipe taurino—III, pice —I
Emplastrum dion,
faciens ad feruore uel ad colositate: ouarum uetella —X, cera —I, adipe porcino recente — III, cerussa — VI, oleo roseo quod sufficit.
Emplastrum diastrignos.
Litargirum — III, spimitium — III, adipe porcino recente — III, cera — III, de oleo roseo quod sufficit. Aridas species cum sucu strigni erbe contere.
Emplastrum diapsimitium,
qui facit ad combusturam et omnem duritiam sanat: spuma argenti et cerussa equis ponderibus battis in mortario, mittis albumen ouarum quod sufficit, re- solues cera in trulione cum oleo roseo quod sufficit, miscis et in mortario tere diligenter.
Emplastrum ad soluendum seu purgandum.
Folias papaueris agrestis — VIII S, calcitreo —II, miscos — II, resina frixa — I, tereuentina — VI, oleo uetus quod sufficit. Axida faciens ad duritiam stomachi relaxandas uel dolore epatis aut splenis et ad lateris: guttam am- moniaci —I, libano —III S, cera —V, adips anserinus —II, colofonea —II, tereuentina —II, geliana oborum —V, oleo dulce —III, sucus lini semen—II, lac uacinum quod sufficit, omnia misce.
Emplastrum diapsimitibus.
Litargirum — II, cera, axungia purcina unc. seuas.
Emplastrum diapsimitibus.
De cerussa pond. IIII, litargirum pond. II, cepa pond. I S, oleo roseo pond. I albumen oui — IIII, uino optimum quod sufficit.
Emplastrum tetrafarmacum.
Pice pond. I S, colofonea pond. I, adipe uituli pond. I, cera pond. I, et ad usu oleo roseo et mellis.
Emplastrum tetrafarmicum.
Resina frixa — III, pice sicca — III, cera — III, adipe taurino — III. Omnia simul soluis lento uapore et dum bene soluta fuerint remonis diligenter et facis remotim et uteris ad ulcera omnia purganda uel replenda.
Emplastrum,
qui sine ferro rumpit uulnera et scrofas et aperit: salis ammoniaci lib. I, mol- libdine lib. I, oleo lib. I, cineris sarmentorum lib. I, femus columbino — III, conficis et uteris.
Emplastrum oxira
conficitur sic: pice lib. II, cera lib. II, ammoniaco —III, tereuentina —III, libano — I, galbano — I, aceto quod sufficit.
[086]
Emplastrum catarticum,
quod pones super umbilicum: cucumeris succus -— II, ciclamini succus — II, aloen — fel taurino — I, scamonia — I, resina tereuentina — II, coloquin- tida —I, squile asse —I. Haec omnia conficis.
Emplastrum prouocans menstruorum sanguinem
inpositum super umbilicum probatum etiam si per triennium menstrua non fuerit,, utere autem post balneum, id est: lupinu agreste, absentium, herba late- rium quod est de cucumeris agrestis radices — singul. myrta scrip. XII, ruta scrip. XII, tundis et teris et cum fel taurinum colligis.
Oxira crucira.
Emplastrum qui facit epaticis, spleneticis, ad ipocondria tensione, nefretici et omnes neruorum passiones, pleuretici, peripleomonici, artitici, podacrici, sciatici, neruorum contractiones, ad luxu, ad fracturas et incisus neruus soluet, ad ser- pentem, ad canis rapidi morsum, ad omnia. Recipit hec: pice sicca lib. II, cera lib. I, amoniaco lib. I, arisen .. galbano ana —IIII, croci —II, aceto fort<issimo scr. III. Teris ammoniaco et libano cum aceto ad mellis cocti pinguedinem et teris cum pice autem mittis in cacaposteo et supermittis aceto et coquis agitando semper, postea mittis galb<an>um et cum fuerit solutum, mittis et effundis in altero mortario et conficis manibus. Expliciunt emplastra.
Incipiunt unguenta.
Martiaton
facit ad artriticos uel ad omnes iuncturas sanandas, conficitur: axungia por- cina — III, medulla ceruuna — III, cera pontica — III, granu mastice —- III, resina tereuentina —I, ysopo —I, balsamo —I, oleo —I. Haec omnia conficis et uteris.
Unguentum calidum.
Conficitur sic: cera pontica—II, ammoniaco —II, resina tereuentina — II, colofonea — II, adipe anserino —II, adipe porcino —II, adipe anetino — II, oleo panicleo —II, mirra —II, galuano —II, resina frixa —II, oleo de oliua — II.
Unguentum frigidum
qui facit ad ignisacrum et omne uulnera sanat: oleo uiolato —II, oleo uidiliatio — II, oleo rosatio — II, cera pontica — II, croco — II, resina tere- uentina — II, grano mastice — II, libano — II, sebo ueruicino — II, adipe anserino —II, butermascisco —II, et adipe porcino —II, medulla cer- uuna — IIII.
Unguentum ad coxarum dolorem
aut nescia aut artriticis et podacricis et ceteris doloribus. Recipit haec: gal- fano — I, colofonea — I, terebentina —I, piper — III, lauri bacas — I, aristologia longa — I, radix cucumeris agrestis — III, piritro — II, eufurbio — II, centauria — III, ladano — III, storace isaurice — II, oleo uetere lib. II, medulla ceruuna — III, adipe ursino — II, adipe taurino — II, adipe istri- cu — I, adipe uulpino — II, adipe ansarino — II, adipe gallinacio — -II, cera quod sufficit. Primum omnium species aridas tundis et cribras subtiliter, alia uero cum oleo disquoques et regelas. Postea uero alias species super- addis et agitas incessanter ignis lento, ne medicamen foras exeat, et postea cum coctum fuerit tolle et repone et cum opus fuerit ubique perungue.
[087]
Unguentum diacissum.
Diacissum recipit hec: folia lauri num<erum>, bacas lauri, fenogreci s<acuma>s II, murte folia lib. I, pelas copressi XXV, frundes copressi sine furculis lib. I, torciem pini lib. I, herba sauina cum furculis suis lib. I, ros- marino lib. I. Infundes equalia pondera in aqua s<acuma>s VI per dies III, tertio die mittis oleo sacumas III, hoc sunt lib. VI et tamdiu quoques, donec omnes aque consumentur, et exinde colabis oleum diligenter et ex eo oleo paululum mittis in mortario et teres cum inde ellena — III, quod cum trit um fuerit in pruna leuiter inponis et omnem oleum simul mittis, adicies resine aselosa — VI. Qui cum solutum fuerit, addis oleum laurinum lib. I, cera lib. II, et ubi omnia coeperit tepescere reponis.
Acopu martiaton
omnem dolorem tollit et mala X, si qua ibi est duritiam et calefacit et con- fortat stomachum. Recipit hec: storace calamitis — IIII, mastice —III, medulla ceruuna —II, terebentina —I, ysopo cere —I, opobalsamo —I S, oleo leucino — I, oleo umfacino — VI, oleo nardus — VI, cera alba — III. Con- ficis et reponis.
Unguentum pentamiron.
Conficitur pentamirus sic: mastice —IIII, storace —VI, oleo nardus lib. I, cera — VI, opobalsamo — IIII.
Unguentum ad pectoris grauidinem
et flecma soluenda et ad lateris dolorem: cera alba lib. IIII, ysopo cerotis — III, butiro, adipe anserino, oleo anetini — I. Singula que soluenda sunt ut tepefactum fuerit addis puluer aeris facit et ad febres.
Unguentum calasticum.
Euisci radices lib. IIII, fenogreco purgato ∋ I, semen lini ∋ II. Hec omnia infundis in aqua s<acuma>s XV, mittis ibi radices euisci ita ut sint infusa biduo, mittis in eo et coquis tamdiu ut aqua consumat. Post modum in hoc emittis ut linteo grosso et extorquis ualidissimo quousque succus ita qui remanserit exeat et cum succus expresseris proicias et cum succum ipsum pen. lib. II, et in uas ereo mittis ibi addes lib. IIII, et sic denuo in foco inponis ita tamen ut flamma fiat uel duobus aut tribus surculis ualde lentissime dequoques ita ut semper agitetur et numquam inde spatula redeat, tamdiu autem quoquas donec succus consummetur et soluitur, oleo remaneat et colabis ipso oleo diligenter et addis ibi cera lib. II, resina lib. III, galbano lib. II.
Unguentum dialtea.
Dialtea facit sic: euisci radices lib. V, lini semen mina I, fenugreci mina I, mellilatum — III, aneto lib. I, aqua s<acuma>s X, oleo lib. V, seuo taiirino lib. II, cera lib. III, seuo uerbicino lib. I, galbano unc. III, resina — VI, colofonea —- VI, ysopo cerotis — III, medulla ceruuna — I, butirum — III, adipe anserino — III, axungia porcina — III.
Unguentum ad prurigines corporis.
Storace — I, sulfor — I, cera -— III, oleo lib. I, mel lib. I. Unguis sic ut nocte sic dormiat mane lauet.
[088]
Unguentum ad scabias.
Cera, colofonea, pice dura, amoniaco ana — I, sulfor uinum — I S.
Emplastrum ebriacus.
Conficitur sic: litargiru, pice bricia ana lib. III, sebo taurino —XVI, -tere- bentina lib. I — IIII, oleo uetus, oppopanace, galbano ana — II, oleo — VIIII, cera rubea — VIIII, libano lib. I. Litargiro coquis cum oleo et postquam tepe- fuerit, adde galbanus, oppopanace III et libano et ceteras semotim soluis, postea simul miscis in mortario et fortiter minabis malaxa et cum bene minatum fuerit addis in ipso mortario uinum optimum ses. III et iaceat ibi ipsum in- plastrum dies III et noctes III. Die tertia macerabis manibus et facis magda- los. Facit autem epaticis, spleneticis, sciaticis, lumborum doloribus, pleureticis superimponendum trahit ad luxus, ad lacrimas oculorum restringit positus super fronte, ad cacexia apostema erumpit, inflationem tollit et nulla ligatura habet opus, ipse per se tenet et omnia corpori infixa extrahit, nefreticis, podacricis cumbus dolentibus, ad furunculos, ad tibias scabiosas, ad mamillas mulierum, ad capitis dolore, serp<entinus> mor<sus>, hominis morsus sanat, ad ossarum fracturas prodest.
Emplastrum usia.
Qui istum emplastrum habet substantiam magnam habet. Facit omnes duritias et ossarum fracturas, ad dolores articulorum et laterum, ad cangros et celatas passiones, ad infisimatum, ad tumores omnes, ad uulnera omnia, ad siringia, ad morsus cuicumque, ad inpetigines, ad idropicus disperatus et tumidus uel aqua plenus dissicat, curat et sanat, omnia infixa corpori extrahit, epar et splen in- positus curat, podagras pedum amputat, emoptoicis de foris positus sanat, ce- falargicis in fronte positus dolor tollit et emigramicis, splen autem in die sep- timo curat.
Conficitur sic: iulitargiru, psimitio ana —II, lepidus calco —I, liba- no — IIII, aspalto — VIII, terebentina lib. V —X, pice sicca lib. II — VIII, oleo autem butyro lib. I S. Iulitargirio, lepidi calco, libano tundis, tricocinas, teris cum aceto. Ceteras autem que soluenda resoluis in cacauo cum aspalto cocoquis et in mortario superinfundis et teris fortiter, addis cera et facis mag- dalos.
Antidotum egia.
Piper Z I, gingiber Z II, petrosilino Z IIII, apii semen Z II, maratro Z II, careo semen Z VI, liuistico Z VI, amomo Z II, cimino Z I, amiso Z VI, miconus Z VI, mel quod sufficit.
Egia alia.
Piper — II, gingiber — II, petrosilino — II, apii semen — II, fenuculi semen —II, careo semen —II, leuistico —V, amomu —II, cimino —II, ani- so— V, miconus —V, mel pond. IIII. Haec omnia miscis et uteris.
Diatesseron antidotum
quod maius nullum est: gentiana, aristologia rotunda, lauri bacas purgatas, mirra — singulas tundis, cribas insimul comiscis cum mel dispumatum, condis in uas uitreum et dabis in modum abellane. Facit epaticis, spleneticis, sto- maticis ex malo granato, hoc est potione, pleureticis ex oximelle, hoc est aceto cum mel, quem uipera morserit ex frageni foliorum succus, ictericis ex aqua, ubi decoxerit lupini, colicis ex sucu glagioli, qui uenenum accipit ex aqua rude decocte.
[089]
Confectio timiame.
Cozumbrio lib. I, storace — II et < II, confiti — III et < VI, thus — I < II, mirra < VI, mastice — S, spica — I et < VI, croco < II, aloen — I et < VI, cafora — I et <I, musco < IIII, ambar < I.
Antidotum diaprassiu
probatissimum ad tussem et ad suspirium ab his quibus de pulmonibus emit- tunt: ysopi flos —III, elisflacu —III, nepita —III, marrubio —III, gen- tiana — III, anisu —III, puleio sine fumo —VI, papaueris capita —VI, strofilio uiride resinatus num. V. His ipsos strofilos confringe et mittis cum illis speciebus supradictis et contusis in aqua ses. XII, quoques usque ad tertia et postea adicies mel lib. III, resina terebentina — III et iterum quoquis usque ad mellis grassitudinem, resina autem tunc mitte quando de foco levas et das cocl. I, mane et sera similiter.
Alium antidotum ad tussem,
ad pectus, ad latera, ad flecma et ad uoce rauca: ysopo —III, puleio —II, yreus —IIII, liquiritia —II, caricas —XV, prassiu —III, depitres nuclos aqu. s. VI, coquis ut remaneat ses. II, colas, addis mel s. I et sapa s. I et coquis usque ad mellis crassitudinem, dabis cocl. III.
Dentisfritium
bonum et salubrem qui recipit multas species: costu ad bonum odorem, cipero ad fauces linendo, cardamo ad horis uulnera, bratheum et piper et pro pessi- mum humorem, illirica ad dolorem, iusquiami ad prurigine, scisti ad uuam, bacas lauri ad frigorem, samsucu ad suauitatem, thus ad gingiua tumida, piretrum et stafidagria ad humorem sicanduin. De hec omnia ana Z I et utis.
Dentisfritium
ad gingiuas confortandas et dissicandas: mastice — I, stipteria — I, yreus ili- ricis — I, perfoliu — I, salis frixus — I S, cornus ceruunus < IIII.
De probatis trociscus ad somnum.
Edere — II, semen cipressi -—- II, mandracore mela — II, papaueri semen — II S, paucedena L, dracanti L III. Hec omnia in puluere cum mel colis et facis trociscum. Postea, cum opus est, inducis cum aqua fontane, linis fronte nares et post aures et ad nares odorare dabis dracantum infusum cum mel tere.
Crocomauma
conficitur ita: crocu L , murra Z l, rose floris Z I, gumen aluu Z l, xilobal- samo Z XVI, calamo aromaticu Z XVI, squinoantu Z XVI, amillu Z II, uinum odoratum quod sufficit tribras et fac trociscum et sicas in umbra. Alia <c>rocu- mauma: croco—I, rodon xiron — I, amillo — I, cimino — I, omnia teris et cum optimo uino colligis et sicca. Adipe gliris fronte et tempora ungue, statim dormit.
Catarticum diamaratrum
exponens ad omnem perfectionem quam plurime humorem malincolico: petro- silino Z IIII, gingiber Z IIII, epithimu Z IIII, piper Z IIII, eleborum nigrum ZII, scamonia — II, fenuculum uiridem manipulos III, mel pon. < I. Infundis fe- nuculum in aqua et discoquis et pensa de ipsa aqua lib. I, admiscis mel et
[090]
quoquis usque ad pinguedinem mellis et [coquis usque ad pinguedinem mellis] post hec admistis ceteras species cribratas melli et fortiter teris, post hec dabis cocleare I.
Catarticum
quomodo dionisia ydropicos euacuabat: euforbio —I S, piper albo —II, rosa sicca — I. Cum granum salis das ad bibere.
Catarticum ad flecma deponenda
de capite, stomacho uel uentre: agarigo —I, piper Z I, eufurbio Z I, sal com- munem Z I. Hec omnia in puluerem rediges et cum necesse fuerit pulueris ∋ VI, bula et ebulum mittis et mellis dispumatum piper — III et cummis- cueris ... cocl. II aque calide siue meligratum accipiat et deambulet et circa horam nonam uel decimam cum purgatum se uiderit lauet sed partius man- ducet uel uiduo cum se reparet.
Catarticum qui fel rufum deponit.
Scamonie asse — I, piper ∋ VI, sal comune — I. Das coclear I cum mulsa aut cum aqua calida.
Catarticum ad colera tibea deponenda.
Scamonia ∋ XII, libistici ∋ VIII, apii semen ∋ VIII, mel dispumatum quod sufficit, das ut uirtus est.
Catarticum ad flecma deponenda.
Olisantri, fenuculi, petrosilini ∋ I, aut apii semen duplum solius XI, costu ∋ X, apii semen ∋ II.
Catarticum.
Rute, apii, fenuculi quoques in aqua ses. VI, ut redeat ad ses. II et mittis ciminum ses. II et pones in stagnatum ad carbones et de ferula agitas usque dum ad mellis grassitudinem perueniat. Postea communicis has subterscriptas in puluerem reductas, hoc est scamonia — III, piper albu ∋ VI, petrosilino ∋ III et commiscueris, agitas diutissime et reponis, accipis cocl. II, quod si sera ac- cipere uolueris non cenabis.
Catarticum ad renes purgandos.
Diacridiu —I, siseleus Z I, petrosilino Z I, absentii sucus Z I, coloquin- tidos interionis Z I, colligis cum mel et facis cataputias.
Catarticum diacridia
purgans colera fiaba: citrium mediam aut corticem eius lib. I, mel lib. I, sca- monia — I, piperis laqua lib. III, infundis pride et in alia die infundis et coquis ad tertiam partem remaneat liquas exprimis quia que melle miscis et de uno quoque donec ad mellis substantiam ueniat et sic scamonia et piper atritu commistis, dabis in uino coclearia III.
Catarticum,
quod dicit se gallienus laudare: ciminu assu in aceto infusu — I, rata uiride, gingiber, nitru, fu, ireus illirica, fenuculi semen, libistici, careo — singulas, petrosilino macedonio L, eufuruiu ∋, mel optimum dispumatum lib. III, dactilus pingues infusus in aceto ipsi sunt dies tunde et cerne ruta in mortario solue cum mel et ceteras pulueres, das cui necesse est coclear I, deponet flecma, purgat caput, stomachi et ueritri digestionem facit, plereticis sanat.
[091]
Catarticum ad uentrem purgandum
et colera et flegma sine periculo purgat: petrosilino macedonio —I, timo —I, piper — I, scamonia — IIII, mel dispumatum quod sufficit, das cocl. I.
Catarticum sine turbatione accipiendum post cenam.
Scamonia — I, aloen epatiten — I, petrosilino macedonio — I, piper S, tundes cernes et in melle colligis quando autem das uel tria in modum piperis et liquefacis cum aqua calida et das bibere.
Catarticum ad idropicos
ualde bonum: piper—I, eufuruio—I S, gingiber—I, stercus palumbinus — I, ruta uiride — I, mel optimum quod sufficit in usu coclearia II, dabis cum aqua de mane.
Colligirium catarticum oculorum
caput mundat, uentrem deponit: gutta ammoniaci quorum nigri Z II, scamonia et fel taurina Z V, delliu Z II, polipodia fasci. I, modicum colligis cum aqua et conficis colligirium et fricas in cute cum aqua superungue, mirifice enim mundat. Qui hoc usum fuerit miratur.
Collirium ad oculorum dolorem
et lippos, et ad lacrimas stringendum: aloen Z, licium Z, yhu sucus celidonie quod sufficit, croco Z II, mirra Z I, facit ut supra.
Cartaticum quartanariis
et cottidianariis et omnibus flecmaticis recipit hec: cocunidiu Z II, puleio Z IIII, cirnino Z IIII, coloquintidos interionis Z III, lacteridias Z II, eufuruiu Z II, piper Z IIII, diacridiu Z III S, mel quod sufficit.
Catarticum tertianariis.
Diaciidium Z II, aloen ∋ II, mastice ∋ I, agarico ∋ I, dabis in oximelle.
Catarticum artriticjs et idropicis.
Lacteridia Z II, ermodactilo — IIII, gingiber ∋ VIIII, cimino etiopicum, piper ana ∋ VIII, teris et cernis piper album ∋ VIII mittis et reponis et cum opus fuerit tollis de puluere ss. pens. sol. I et ∋ IIII et admiscis diacridium sub ora tritum Z I, dabis sera eunti dormito tamen ipso calice ubi sunt pigmenta soluta in calida aqua deponas, donec tepefiat, sed hoc ieiuno dabis, experi- mentatum est.
Catarticum paraliticis
et stomaticis: cocumnidiu < III, coloquintidos interiones < IIII, eufuruiu ∋ I S piper < I, diacridiu < IIII, mel. Explicit catarticum.
Incipit cataplasma.
Cataplasma ydropicis,
quas usus est aclepiuset archiater: anesu —II, apii semen —I, fenuculi semen — I, bacas lauri — II, ameos — II, axentio — II, cimino -— II, semen lini —II, fenugreci —III, nitru — III. Coquis in melle et aceto, quod suf- ficit. Cum uenerit ad mellis crassitudinem, cataplasmabis.
Cataplasma colicis
qui statim dolorem tollit: aspaltum —II, oleo —II, fenugreci, lini semen, petrosilino, farina ordei, omnia tritum et cum mel solutum inponis.
[092]
Cataplasma epaticis
spleneticis, qui statim dolorem tollit: aspaltum —II, oleo —II, fenugreci, lini semen, petrosilino, farina ordei, omnia tritum et cum mel solutum inponis.
Cataplasma epaticis
spleneticis, quartanariis: uino, oleo, mel, farina ordei, fenogreci, semen lini, folia [faciet] lauri, quoquis et in uinum commiscis et inponis.
Cataplasma ad splene.
Primo probationem facis, das exinde porcello et statim occidis, sine splene inuenitur: capparis radix —VI, calce uiua —VI, cum aceto contundis cata- plasmas ora una super splene et consumit.
Cataplasma ad uentrem stringendum.
Buldus Z IIII, uua passa < I, oua elaxa II, passu quod sufficit simul teris, uentri et reni inponis, constringit.
Cataplasma ad febrem.
Lytargirum, crocu, axungia reccente et oleo roseo, cera et modicum melle.
Cataplasma ad tumores
et libores et contussiones quam maxime nerui: ossa lenticula cum aceto et melle cocta inpone. De absentio cum mel ad liborem similiter cataplasma.
Cataplasma ad renium et pectinis dolorem
aut rigorem: farina de faba, farina de lubini, farina de herbo, apii semen, libistici semen, farina de lini semine, farina de fenogreci, bacas lauri, farina de centeno mittis et ficus et mel in aqua in buculare et milii farina et totum simul ferueat, sic cataplasma;
Cataplasma ad tipum quartanum.
Aristologia rotunda, corium de radice caparis, sinapis tunsa et cribrata, addis caricas XX, elixatur in oximelle et teris cum ipso et inponis.
Cataplasma ad tipum cottidianum.
Lini semen, rosa, fenugrecu, mellilotum, absentium teris et cernis et oximel mitte et sic cataplasma.
Cataplasma ad oculorum feruore,
quibus uului oculorum foras exeunt per dolorem: castoreo, crocu, opiu, piper <, iusquiami < IIII, mediu obi elixi < V, mel acetabulu. Tundi<s> cum medio obi et mel, exinde oculos cataplasmabis.
Cataplasma ad uomitum stringendum
et ad uentris solutionem, siue cum febres, siue sine febre: enantes, rosa sicca, samsucu, ciminu, apii semen, libistici semen, petrosilini semen, farina fabe, farina ordei, cassia fistola, mirra, croco, mastice, tereuentina, aloen, gipsu, resina, storace, oleo melino, oleo roseo, uitella ouarum, ycera, mel quod suf- ficit, nam cottidiana ego experimento sanaui.
[093]
Cataplasma ydropicis.
Piritru —I, terebentina —I, coloquintidus —I, titimalo —I, lacte arede — I, aloen — I, opopanace — I, eufuruio — I, fel taurino — III, cera lib. I.
Cataplasma ad febrem,
qui nimio ardore uexantur ut est sinothus uel alia similiter: sucus lini seminis lib. I, fenogreci farina —II, sucus altee lib. I, adipe porcino recente —II, oleo roseo -—II, cera —II, oua —II, aceto ses. I. Sucus lini seminis et altee, fenogreci farina uel sucus et adips porcinus simul bulliat usque dum acetum consumatus lebas de foco et adicies oleo roseo et ole bedella, experi- mentatum est.
Cataplasma ad confortandum stomachum
et constringendum uentrem post fluxum siue post catar<sin>: pane fermentatum mundum coquis in uino uetus siculo si estarem absentii herba puluere simul coquis, inducis in panno et cataplasma.
Cataplasma ad cordis pulsum
et stomachi dolorem siue iecori asplenis: mastice, palmulas trita, ordei et fru- menti farina, uino uetus quod sufficit, cataplasma.
Cataplasma ad colera et uomitum.
Apii semen —II, samsucu —II, murra, camimola, farina ordei, fenigreci, semen lini ana —II, decoctio euisci quartarium, mel —VI, oleo —III, sapa quartario, omnia miscis et cataplasma.
Cura stomachi
pro nausia reprimenda et fastidium qualiter fieri debeat: mastice, amoniacu, aloen, pulueres absintei. Omnia in pulueretn redigis et stomachum usque ad umbilicum de oleo milino perungues et de ipso puluere ad spissitudinem arpagis et desuper linteum ligabis. Si feceris, miraberis.
Cataplasma ad oculos intumescentem
optimum et expertum: castoreu Z III, meganiu Z VI, croco Z, iusquiamu tebai- cum Z IIII, oborum assarum uetella V, mel quod sufficit. Teris omnia et uteris in tempora inpone si dolent.
Epithima poliartion
maiore, que facit ad omnia uitia, que in stomacho fuerint nata recipit hec: Scinuantu Z X, cardamomu —I, ireus —II, amoniacu —II, terebentina — VIIII, dellium —VIII, libano —VIII, amomu —VIII, cassiam —VIII, nardostatius —II, storacis <is>aurica —II, mastice —II, aloen Z X, croco- mauma Z X, bratheos Z X, galbani Z XV, gingiber — I, inantes Z X, ladanu ZX, quiperu Z X, rosa sicca — I, mellilota — I, celtica Z X, croco Z X, cassamu Z II, opopanace Z X, cera lib. II Z I, oleo nardo lib. I, balsamo III, oleo qui- rianu —IIII, fricus —-II, xylobalsamo Z V, uinum optimum quod sufficit.
Epithima poliartion
alia ad stomachum, pleureticis, peripleomonicis, tissicis. Recipit hec: croco —III, murra lib. I, amoniacu —III, aloen —II, cassia —VI, oleo lib. I, bratheos —IIII, yreus —III, piper —IIII, qui- peru — III, cardamomum —III, xilobalsamo —IIII, libano —I, lidanu —III, dellium —VI, adipe ansarino —VI, terebentina lib. I, balsamo —VI, colo- fonea lib. I, oleo nardu lib. I.
[094]
Alia epitheta
pro ipsa ratio: cera lib. I S, terebentina —VIII, ysopo cerotis —VIII, nardi -— III, libano, costo, mastice, myrra, ireos ana — I.
Epithima diafinidican
ad stomachi dolorem et reumatismum, fastidiosis et ad mulieris uitium et fe- brientibus: inanti Z l, rosa sicca Z l, salis Z I, cicidos —III, dactilos siue caricas pingues — II, colofonea Z III, cera — III, oleo myrtino quod sufficit.
Epithima diafanican
ad confortandum stomachum et dolorem et nausiam toll<endam>: inantis Z VIII, croco, rodon xiron, mellilotum, masticis, elitrili mature Z IIII, parmarum carnes, cera, oleo roseo ana — III. Haec omnia admixta cum teperint in stomacho adpones.
Epithima diananti,
qui facit ad omnem uitium stomachi: inanti -—I, unfaciu —IIII, carica —II, acacia Z I, rosa sicca—I, aloe—I, cicido L, scisti L, colofonea L , cera—III, liba — III, oleo mirtino — III.
Epithima diafinicon optimum
facit fastidiosis et defectis stomachis: ciminu Z III, ynante Z IIII, rodon —IIII, crocu ZIII, mastice ZIII, pane infuso in peligru —I, daclili pingui Z III, cera alba — II, oleo milino — II.
Epithima dianantes
experimentatum ad omnes dolores sanantes: cecidos— I, umfaciu—I, appii semen — I, absentio — II, corneus — I, stipteria cisti — I, [oleo] (aloe) epatite — I, ros siriacum — I, cera —VI, pice —VI, oleo myrtino — I.
Epithima diasparmaton
ad dolore et confortatione stomachi: appiu, lactuce nigre, ameus, anisu, fenu- culi, ros siriaci, dactili bucillati, farina alfita ana — VI, cera nardi lib. I. Si uis uentrem stringi, mitte mirra — I.
Epithima diastiricos,
qui facit ad omnem uitium stomachi uel iecoris epatici: aloen — I, mastice — VI, amoniaco —VI, storace —I, croco —I, oleo nardo —VIII, bal- samo — I S, cera lib. I, puluere cum uino spargis.
Epithima ad omne typum.
Cera lib. I, resina frixa lib. I, oleo nardo lib. I, amoniaco — VI, storace — II, cardamomu —II, samsucu —II, mellilota —III, yreus —I, ciperu —II, bacas lauri — II, bratheos — II, panocus riza — II, nutru -— II, cimino — II.
Epithima ad quartana.
Galbanu — I, opopanace — I, eufuruiu — I, castoreo — I, squinu — VI, balsamo — VI, nardo — VII, cera — VIIII, conficis.
Epithima dianileus.
Ista epithima febricitantibus omnem calorem de alto producit, ardorem stomachi conpescit, nausiam reprimet, inflationem et tensuram stomachi tollit,
[095]
si qua durita in epar uel splene fuerit mollit et sanat: crocu — II, amoniaco — IIII, cera — VI, oleo roseo — VI, libano — II, aceto quod sufficit, tere- bentina —-I, oleo ciperu — I.
Epithima ambrosia febrientibus.
Spuma argenti — III, croco — IIII, adips porcinus — VI, mel — III, oleo roseo —I, sucus lini seminis —III, cera —VI. Croco et lini semen infundis et sic miscis.
Ad desenteria rem probatam.
Semen plantaginis tere cum albumen oui, frigis in patella cum caprino seuo et infirmus per triduum hoc commedat.
Ad fugandos serpentes
capillos mulieris aut de capra aut cerui cornum uel fel sum<is> et in ceruina pelle iacueris, serpentes non times, cum aqua calida dabis.
Incipit compositio olearum.
Inprimis oleum communis. In omnia est calefacturius et malasticus, corporis fricdorem mouet et custos est membris et preparat ad ossa propria implenda unius cuiusque membris.
Oleum uetus calidissimum est uel diasroticum ad caliginem uel acumen oculorum, per se autem balsamo inquimatizatus sanat, quod si non inuenitur uetus, mittis in uaso optimo et quoquis ad mellis spissitudinem et uteris, fricdorem mouet, uen- trem soluit, calefacit cunctis sanat datis uenenum accipientibus purgat.
Oleum, ut colorem album faciat hoc homo fit: Oleo non plus quam uino habeat mittis in uaso testeo nouo non nimis aperto ore mensura quale uis, ponis ad sole et agitas cum fuste per horas VI, cum bullit ad solem et tollis exinde, sic mutatur in alium co- lorem. Octauo autem die fenum grecum purgatum < I in aqua calida mittis et mollescat. Post hec expressum de aqua addis in oleo etiam pitimu pin- guissimam et minutam equali mensura et stet dies VIII et iterum muttas in alium uas nouum, lauatum de uino uetus et ponis ad solem, donec album fiat. Uirtus est eius calidissima, iubat ad dolores nemorum.
Oleo ciprino conficitur sic: oleo dulce ses. V, folia ced. num. XV, cimas copressi, lauri, murte, rosmarini, bratheus, sisimbrium lib. sing., galbano, opopanace, mastice ana — VIIII, flores cipri, agni sperma, cimas canne, sansucum ana — VI, ysopo, litusperma ana — VII S, selinus — VII, ireus — V, cipero — VI, sto- race isaurica — S, uino optimo ses. XV. Facit autem omni extensione et ad neruos.
Oleo nardinum confletur ita: oleo bono dulce lib. L, elenio scino ant., xilobalsamo, xilocassia, costo lib. sing., cipero, aristologia longa, yreus cardamomo libras binas, cassia siringus lib. I, aspalto lib. III, xilogariofili, nardostatio, amoma, foliu, zarnabo, opobalsamo ana — S, uino forte bono uetus. Haec sunt que primo infundi
[096]
debes et tere grosso in aqua dies III elenio, cypero, aspalto, aristologia, yreus xvlobalsamo, cardamo, xylocassia. Quarta die coquis usque quo consumatur. Deinde excolas et iterum colatum secunda uice quoquis in uino bono uetus alias species cum oleo colato usque dum uino consumatur et tunc mittis bal- samo et reponis
Oleo puplino conficitur uerno tempore: gemas pupule —IIII modicum contusa mittis in oleo dulce sest. II, misso in duliolo ponis ad solem diebus XL. Alii uero coquunt eum in uaso duplice oras III. Uirtutem habet calidam, artritici mirifice prodest.
Oleum balaninum uirtutem habet purgatiuam, pilos, lentigines inunctus et cicatrices nigras in facie purgat et potatus uentrem soluit. Est autem cacostomaticus, ad aurium dolorem subuenit et ad eius sonus cum adipe anserino. Conficitur sicut amigdalinus, mollitur autem ipsum mj-roballanum et sic exprimitur.
Oleum amigdalinum, quod alii fnetopium, alii fontalem uocant. Facit ad matricis dolorem et suf- focationem et flecmas matricis, cefalargicis, ad aurium dolorem uel surdo seu sonum in aure habentem, iubat nefreticis et qui urinam non faciunt, ad cau- culus, ad spleneticis et ad rugas in facie, cum melle mixtum et lilii radices et roseo oleo cerotum facit, ad caliginem oculorum cum uino bene facto. Con- ficitur sic: amigdalas amaras bene purgatas siccas ses. I, mittis in pila et cum pilo ligneo tundis diligenter, mittis in aqua ciat. IIII, amigdale farine ses. I et remittit, ut reconbibat, iterum tunde et sic exprimis. Quicquid exierit collige et repone, in illum autem de quo expressum est addis aqua et fortiter in pila tunde et expremis, hoc etiam tertio fac donec omnis pinguedo auferas necessarium mihi uidetur, ut moletur ipsa amigdala et in pressorium exprimantur. Alio modo oleo amigdalino sic facis: oleo lib. V, amigdalas purgatas — I, per dies III infundis et sic quoquis.
Oleo nuceo sicut amigdalo conficis.
Oleo roseo uirtutem habet scipticam, reprimit et refricdat et potatus soluet stomachum et causos stringet. Est autem ulcerum nutritor et cectica uulnera tegat et capitis dolorem tollit, et ad dentium dolorem in os missus facit et ad palpebras duras, ut mollis fiat, intestinarum dolores et matricis sanat in inchoatione. Conficitur autem sic: rosa rubea exungulata et in umbra exsiccata die et nocte mittis — III, oleo umfacium italicum ses. II, mittis in ampulla uitrea et ligas diligenter linteo et desuper pellem cooperis propter pluuiam aut solem et ponis ad solem diebus XL et postea tollis et ponis sub tectum in locum tempera- tum. Alii non ponuntur ad solem, sed in puteum aut in fontana mittunt diebus XL et postea sic reponunt, sed prima confectio qui ad solem ponunt omni cura expediens est subtilior et miticantium frigidior est ex aqua et spis- sior de terra autem grauior est. Ergo his qui ad solem ponuntur facit ex capitis dolore, qui ex nimia febre fuerint exsiccati aut solis ardore accensus et pro aliis causis mitigat dolorem et somnum adducit. Qui autem in aqua conponi- tur ad nimium sudorem capiti uel ardorem potest adhiberi, ad omnia nimia ardentia adhibitum mitigat ad ardorem in uisceribus, quod per de coleribus accenditur, potatur cum aqua calida auf frigida refrigerat et dolorem stomachi tollit etiam si Cum nimia modacitate fiat, ad lumbricos similiter datur, colum laborantibus ita datur et sanat ad omnia calida adhibendus est interius et exterius.
[097]
Oleo pigano oleo lib. V, rute uiridis lib. II, quoquis in duplice naso et utrum calefac et siccat fortiter et dolorem intestinis mitigat.
Oleo uiolato facit ad lumbricos, capite, litos et renes et umbilico: oleo lib. VIII, uiole flores lib. I, infundis in diebus V, postea quoquis et ponis ad solem diebus V et uteris.
Oleo inantinum fit de uuis oratis, mittis in oleo umfacio et agitas et claudis uasum et dimittis stare dies II et reponis. Alii marcescere faciunt inantes in ipso loco et sic colant. Uirtutem habent stipticam simile roseo. Hic potatus uentre malaxat, est probatissimus ex odore inantis.
Oleo milinum uirtutem habet stipticam, facit autem ad scabiosa ulcera, ad furfures cimacias erpiti et ad matricis ulcera inquimatizatus urinam et sudorem reprimit, datur etiam bibere ad cantaredas et uenenas potatas. Conficitur autem de malis citonis sic: Citonia purgata lib. IIII, oleo lib. V, quoquis ad fotum diu et agitas citonias leues colas et addis iterum citonia purgata lib. I, est conforta- tiuum [est] epar curat et stomachum confortat.
Oleo anetino. Oleo lib. V. aneti flores — V, tribus diebus infunditur, post hec quoquis ab igne molli diu et agitas, postea colas et addis ei aneti flos — III recentes, habet uirtutem calidam et laxatiuam quam canimelo. Alio modo sicut de elisfago facis in oleo lib. IIII, aneto lib. I, stet ad solem diebus L.
Oleo myrtino. Oleo lib, V, mirte semen contusum lib. II, cimas uirides mirte —VI, quoquis bene donec discoquatur colas cui addis semen tusum mirte et cimas cum foliis — III, uirtutem habet stipticam, facit ad cicatrices inducendas, ad ignis usturas, furfures de capite tollit, articulorum relatus constringit, sudores reprimit, prorigines aufert et quae rupta sunt sanat, capillos custodit.
Oleo lentiscinum fit de semen lentisci. Cum autem maturauerit facis sicut de lauri bacas, facit autem ad omnes matricis dolorem. Uirtutem habet calefacturiam et stipticam, malaxaturiam. Facit ad omnem duritiam stomachi et ad ciliacum et disentericus et ad oris uitia et de facie omnia purgat et colorem bonum et furfures et ordeola capitis facit.
Oleo sicionio. Oleo lib. X aut V, radices cucumeris agrestis lib. I, piperis puluera — II, nitro — VI. Quoquis diu in uaso et cum leuaueris de foco colas et addis gumen edere -— I aut apii semen integrum et reponis, uirtus eius est cali- dissimam et teneat urinam. Infixus enim pinguis humores digerit extenuandum euacuat et euentat.
Oleo samsucino. Herpillum, cassia, aprotano, sisimbrii flores, mirti pastela, samsucu unicuique equali pondere commiscis ad unam quamque uirtutem earum adtendens, tundis in pilo ligneo et superinfundis oleo umfacio tantum non optineat uirtutem ipsius et stet diebus V, et exprimis iterum ut prius addis de nouiter alias tantas herbas
[098]
et stet diebus V et ponis, uirtutem habet calefacturiam et agri facit ignis et in astrofin matricis menstrua in secunda seducit et suffocationem matricis tollit, lumborum et neruorum dolorem mitigat, cum melle eum uteris, melius est propterea nimis indurata loca soluit et copus et epistotonicis in cata- plasmis utiliter mittitur et ad omnem neruorum contractionem.
Oleo abrantino. Oleo lib. VIIII, — V, mittis abrotanis folia lib. XL et sic infusa die et nocte tollis que infusa sunt et mittis iterum alia, post tres dies exprimis et postea mittis recens folia et reponis, uirtutem habet calefacturiam et ad matricis musculorum et duritiam, educit menstrua et secunda.
Oleo elisfago. Oleo lib. V, saluie folia lib. III, oliue folia lib. VI. Coquis, [s]colas, mittis folia elisfacis, uteris, habet uirtutem calidam.
Oleo camimelo. Oleo ses. I, flores camimole sub tracto albo quod ... flores emittunt — II. Conditur in ampulla et ad solem ponitur diebus XV. Est enim uirtutis umec- tatiuam et diaforiticam et mitticatiuam.
Oleum susinum. quem alii liliacium dicunt: oleo lib. VIII — V, lilii flores purgatus lib. I, ca- lomo lib. V — X, smirnis — V. Infundis in uino odorato dies III, coquis et colas oleo, mittis ibi folia mille, habet uirtutem calefaciendum stomachum ma- lactice, ad omnia utilis est. De solo lilio sicut de elisfaco facis oleo lib. V et liliu lib. I.
Oleo yreo. Oleo lib. VI, yreus — VIIII, cipero — VI, aqua ses. II. Infundis in oleo et quoquis ad ignis mollis et ponis ad solem diebus X, colas et reponis, uirtutem habet calefacturiam et calasticam, soluet uentrem datum ciatum I, gargarizatus aut linitus uomitum mouit, facit ad asperitatem arterie. Qui cicuta, fungus aut crion manducauerit potatus liberat.
Oleo masticino, qui facit ad omnem dolorem stomachi, pleureticis et epaticis dolentibus, ex- perimentum est: mastice, aloenpatite — binas, absentio pontico, mellilotum — sing., celtica — III, dactilos — VIII, uini boni ses. I, oleo ses. II, oleo nardo — VI. Istas species infundis in uino et post III dies quoquis ut uinum consumetur.
Oleo metropium conficitur in egyptu: oleo ex nucibus amaris coacto, cardamomi, squino, melle uino, calamo, mirra, carpobalsamo, resina, galbanum generatur mecopio indi- citur. Habet uirtutem acerrimam feruentem recorporatiuam, conuenit denique tarde tremoribus tiporum et duritias emollit et a serpente uexatus medetur, miscitur etiam malacmatibus acopis et uulneribus non re quibusdam uisus est conuenire.
Oleum, qui dolorem capitis et emigraniorum tollit. Oleo ses. III, aceto forte mina I, coquis dum aceto consumatur, postea facis fasciculum rute et edere nigre et urtice qui apendant singuli lib. binas;
[099]
mittis in cacauo ubi oleum coxisti in ipso oleo et tamdiu bulliat, donec arescant, tunc colas oleum et reponis.
Oleum cissimum, hoc est de bacis edere ianuario mense cum ceperint edere grana grescere colligis ea et tertia die miscis inde in frixoria — III, oleo lib. III, quoquis ad medium, tollis desuper igne et colas et addis ibi de ipsis bacis —I S tritis reponis, uteris eum ad eos qui non dormiunt, caput inunguis et mox dormit et dolorem capitis tollit, quia narcorticum est, sonitum aurium si tepidum mit- tatur emendat, est enim eius uirtus mediocriter calida.
Oleo sicionio. Oleo lib. IIII uetus et miscis aqua fontaniua ses. XXV, simul etiam cum speciebus cocumeris agrestis lib. III, camimola, fenogreco, uisco ana lib. I, omnia tundis et infundis in aqua ante dies et simul coquis, ut ad oleum re- uertatur et pone, uteris ad totius corporis dolorem uel confrictionem et gra- uidinem, uirtutis calastica est.
Medicamen ad ilium dolorem, qui et petra rumpit: saxifriga et lapis de piper, gumen cerasie, brusci radices, radices gladioli, radices aristologie, rosmarini aut ysopo, quoquis haec omnia in uino bono ad terlias et dabis in tina et ieiunet usque ad sextam et postea incendes spinas de istrice III. aut V in tecula et facit puluis et similiter in tina dabis cum uino calido.
Ad albulas in oculo. Scamonia et testa de sepia equali pondere puluis fac et in oculo mitte.
Ad eos quis pilos in palpebre non habent aut cui cadunt suricum stercus et de ireo usti et calamo greco cinus dubium cum mel inungue, hoc et miluus iubat et pilos reuocat.
Ad podacra aristologia rotunda, centauria, agatia, puluis equali pondere cum succu cicla- minis distemperas et superpone, proficit.