MediManus

Theophrastus

Historia plantarum

Book 1

A student of Aristotle (384-322 BC) and his successor as the head of the Lycaeum, scientist and philosopher Theophrastus (ca. 371-287 BC) wrote on a great many topics, from physics to psychology. In matter of plant science, he compiled two works that played a fundamental role in the development of botany during the Renaissance: Historia plantarum, aptly translated into English as Enquiry into Plants, and De causis plantarum, translated as Plant Explanations. In these two works, he laid down the scientific lexicon of plant analysis, in addition to identifying, describing and defining the parts of the plants, and analyzing growth processes, plant biology, reproduction and any other question related to the plant world. The Greek text here is the 1st of the 9 books of Historia plantarum.

More on Theophrastus

Θεοφράστου περὶ φυτῶν ἱστορίας τὸ Α

1.1 τῶν φυτῶν τὰς διαφορὰς καὶ τὴν ἄλλην φύσιν ληπτέον κατά τε τὰ μέρη καὶ τὰ πάθη καὶ τὰς γενέσεις καὶ τοὺς βίους · ἤθη φὰρ καὶ πράξεις οὐκ ἔχουσιν ὥσπερ τὰ ζῷα. Εἰσὶ δ’ αἱ μὲν κατὰ τὴν γένεσιν καὶ τὰ πάθη καὶ τοὺς βίους εὐθεωρητότεραι καὶ ῥᾴους, αἱ δὲ κατὰ τὰ μέρη πλείους ἔχουσαι ποικιλίας. Αὐτὸ γὰρ τοῦτο πρῶτον οὐχ ἱκανῶς ἀφώρισται τὰ ποῖα δεῖ μέρη καὶ μὴ μέρη καλεῖν, ἀλλ’ ἔχει τινὰ ἀπορίαν.

1.2 τὸ μὲν οὖν μέρος, ἅτε ἐκ τῆς ἰδίας φύσεως ὄν, ἀεὶ δοκεῖ διαμένειν ἢ ἁπλῶς ἢ ὁτάν γένηται, καθάπερ ἐν τοῖς ζῴοις τὰ ὕστερον γενησόμενα, πλὴ εἴ τι διὰ νόσον ἢ γῆρας ἦ πήρωσιν ἀποβάλλεται, τῶν δ’ ἐν τοῖς φυτοῖς ἔνια τοιαῦτ’ ἐστὶν ὥστ’ ἐπέτειον ἔχειν τὴν οὐσίαν, ἁπλῶς ὅσα πρὸ τῶν καρπῶν ἢ ἅμα γίνεται τοῖς καρποῖς. ἔτι δὲ αὐτὸς ὁ βλαστός · αἰεὶ γὰρ ἐπίφυσιν λαμβάνει τὰ δένδρα κατ’ ἐνιαυτὸν ὁμοίως ἔν τε τοῖς ἄνω καὶ ἐν τοῖς περὶ τάς ῥίζας. ὥστε εἰ μέν τις ταῦτα θήσει μέρη, τό τε πλῆθος ἀόριστον ἔσται καὶ οὐδέποτε τὸ αὐτὸ τῶν μορίων · εἰ δ’ αὖ μὴ μέρη,συμβήσεται δι’ ὧν τέλεια γίνεται καὶ φαίνεται ταῦτα μὴ εἶναι μέρη. Βλαστάνοντα γὰρ καὶ θάλλοντα καὶ καρπὸν ἔχοντα πάντα καλλίω καὶ τελειότερα καὶ δοκεῖ καὶ ἔστιν. Αἱ μὲν οὖν ἀπορίαι σχεδόν εἰσιν αὗται.

1.3 τάχα δὲ οὐχ ὁμοίως ἅπαντα ζητητέον οὔτε ἐν τοῖς ἄλλοις οὔθ’ ὅσα πρὸς την γένεσιν, αὐτά τε τὰ γεννώμενα μέρη θετέον, οἷον τοὺς καρπούς · οὐδὲ γὰρ τὰ ἔμβρυα τῶν ζῴων. Εἰ δὲ τῇ ὥρᾳ ὄψει τό γε κάλλιστον, οὐδὲν φημεῖον, ἐπεὶ καὶ τῶν ζῴων εὐθενεῖ τὰ κύοντα. πολλὰ δὲ καὶ τὰ μέρη κατ’ ἐνιαυτὸν ἀποβάλλει, καθάπερ οἵ τε ἔλαφοι τὰ κέρατα καὶ τὰ φωλεύοντα τὰ πτερὰ καὶ τρίχας τεράποδα, ὥστ’ οὐδὲν ἄτοπον ἄλλως τε καὶ ὅμοιον ὂν τῷ φυλλοβολεῖν τὸ πάθος. ὡσαύτως δ’ οὐδὲ τὰ πρὸς τὴν γένεσιν, ἐπεὶ καὶ τεν τοῖς ζῴοις τὰ μὲν συνεκτίκτεται, τὰ δ’ ἀποκαθαίρεται καθάπερ ἀλλότρια τῆς φύσεως. ἔοικε δὲ παραπλησίως καὶ τὰ περὶ τὴν βλάστησιν ἔχειν · ἡ γάρ τοι βλάστησις γενέσεως χάριν ἐστὶ τῆς τελείας.

1.4 ὅλως δέ, καθάπερ εἴπομεν, οὐδὲ πάντα ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν ζῴων ληπτέον. διὸ καὶ ὁ ἀριθμὸς ἀρόριστος · πανταχῇ γὰρ βλαστητικόν, ἅτε καὶ πανταχῇ ζῶν. ὥστε ταῦτα μὲν οὕτως ὑποληπτέον οὐ μόνον εἰς τὰ νῦν, ἀλλὰ καὶ τῶν μελλόντων χάριν · ὅσα γὰρ μὴ οἷόν τε ἀφορμοιοῦν, περίεργον τὸ γλίχεσθαι πάντως · ἵνα μὴ καὶ τὴν οἰκείαν ἀποβάλωμεν θεωρίαν. ἡ δὲ ἱστορία τᾶν φυτῶν ἐστιν, ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν, ἣ κατὰ τὰ ἔξω μόρια καὶ τὴν ὅλην μορφὴν ἢ κατὰ τὰ ἐντός, ὥσπερ ἐπὶ τῶν ζῴων τὰ ἐκ τῶν ἀνατομῶν.

1.5 ληπτέον δ’ ἐν αὐτοῖς ποῖά τε πᾶσιν ὑπάρχει ταὐτὰ καὶ ποῖα ἴδια καθ’ ἕκαστον γένος, ἔτι δὲ τῶν αὐτῶν οἶα ὅμοια · λέγω δ’ οἷον φύλλον ῥίζα φλοιός,. Οὐ δεῖ δὲ οὐδὲ τοῦτο λανθάνειν, εἴ τι κατ’ ἀναλογίαν θεωρητέον, ὥσπερ ἐπὶ τῶν ζῴων, τὴν ἀναφορὰν ποιουμένους δηλονότι πρὸς τὰ ἐμφερέστατα καὶ τελειότατα, καὶ ἁπλῶς δὲ ὅσα τῶν ἐν φυτοῖς ἀφομοιωτέον τῷ ἐν τοῖς ζῴοις, ὡς ἄν τις τὸ ἀνάλογον ἀφομοιοῖ.

Ταῦτα μὲν οὐν διωρίσθω τὸν τρόπον τοῦτον.

1.6 αἱ δὲ τῶν μερῶν διαφοραὶ σχεδὸν ὡς τύπῳ λαβειν εἰσιν ἐν τρισίν, ἢ τῷ μὲν ἔχειν, τὰ δὲ μή, καθάπερ φύλλα καὶ καρπόν, ἢ τῷ μὴ ὅμοια μηδὲ ἴσα, ἢ τρίτον τῷ ἢ ὁμοίως. Τούτων δὲ ἡ μὲν ἀνομοιότης ὁρίζεται σχήματι χρώματι πυκνότητι μανότητι τραχύτητι λειότητι καὶ τοῖς ἄλλοις πάθεσιν, ἔτι δὲ ὅσαι διαφοραὶ τῶν χυλῶν. ἡ δὲ ἀνισότης ὑπεροχῇ καὶ ἐλλείψει κατὰ πλῆωος ἢ μέγεθος. ὡς δ’ εἰπεῖν τύπῳ, κἀκεῖνα πάντα καθ’ ἡπεροχὴν καὶ ἔλλειψιν · τὸ γὰρ μᾶλλον καὶ ἧττον ὑπεροχὴ καὶ ἔλλειψις.

1.7 τὸ δὲ μὴ ὁμοίως τῇ θέσει διαφέρει · λέγω δὲ οἷον τὸ τοὺς καρποὺς τὰ μὲν ἐπάνω, τὰ δ’ ὑποκάτω τῶν φύλλων ἔχειν καὶ αὐτοῦ τοῦ δένδρου τὰ μὲν ἐξ ἄκρου, τὰ δὲ ἐκ τῶν πλαγίων, ἔνια δὲ καὶ ἐκ τοῦ στελέχους, οἷον ἡ αἰγυπτία συκάμινος, καὶ ὅσα δὴ καὶ ὑπὸ γῆς φέρει καρπόν, οἷον ἥ τε ἀράχιδνα καὶ τὸ ἐν αἰγύπτῳ καλούμενον οὔϊγγον, καὶ εἰ τὰ μὲ ἔχει μίσχον, τὰ δὲ μή. Καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθέων ὁμοίως · τὰ μὲν γὰρ περὶ αὐτὸν τὸν καρπόν, τὰ δὲ ἄλλως. ὅλως δὲ τὸ τῆς θέσεως ἐν τούτοις καὶ τοῖς φύλλοις καὶ ἐν τοῖς βλαστοῖς ληπτέον.

1.8 διαφέρει δὲ ἔνια καὶ τῇ τάξει · τὰ μὲν ὡς ἔτυχε, τῆς δὲ ἐλάτης οἱ κλῶνες κατ’ ἀλλήλους ἑκατέρωθεν · τῶν δὲ καὶ οἱ ὄζοι δι’ ἴσου τε καὶ κατ’ ἀριθμὸν ἴσοι καθάπερ τῶν τριόζων. ὥστε τὰς μὲν διαφορὰς ἐκ τούτων ληπτέον ἐξ ὧν καὶ ἡ ὄλη μορφὴ συνδηλοῦται καθ’ ἕκαστον.

1.9 αὐτὰ δὲ δὴ τὰ μέρη διαριθμησαμένους πειρατέον περὶ ἑκάστου λέγειν. ἔστι δὲ πρῶτα μὲν καὶ μέγιστα καὶ κοινὰ τῶν πλείστων τάδε, ῥίζα καυλὸς ἀκρεμὼν κλάδος, εἰς ἃ διέλοιτ’ ἄν τις ὥσπερ εἰς μέλη καθάπερ ἐπὶ τῶν ζῴων. ἕκαστόν τε φὰρ ἀνόμοιον καὶ ἐξ ἁπάντων γε τούτων τὰ ὅλα. ἔστι δὲ ῥίζα μὲν δι’ οὗ τὴν τροφὴν ἐπάγεται, καυλὸς δὲ εἰς ὃ φέρεται. Καυλὸν δὲ λέγω τὸ ὑπὲρ γῆς πεφυκὸς ἐφ’ ἕν · τοῦτο γὰρ κοινότατον ὁμοίως ἐπετείοις καὶ χρονίοις, ὃ ἐπὶ τῶν δένδρων καλεῖται στέλεχος · ἀκρεμόνας δὲ τοὺς ἀπὸ τούτου σχιζομένους, οὓς ἔνιοι καλοῦσιν ὄζους · κλάδον δὲ τὸ βλάστημα τὸ ἐκ τούτων ὑφ’ ἕν, οἷον μάλιστα τὸ ἐπέτειον. καὶ ταῦτα μὲν οἰκειότερα τῶν δένδρων.

1.10 ὁ δὲ καυλός, ὥσπερ εἴρηται, κοινότερος · ἔχει δὲ οὐ πάντα οὐδὲ τοῦτον, οἷον ἔνια τῶν ποωδῶν. Τὰ δ’ ἔχει μέν, οὐκ ἀεὶ δὲ ἀλλ’ ἐπέτειον, καὶ ὅσα χρονιώτερα ταῖς ῥίζαις. ὅλως δὲ πολύχουν τὸ φυτὸν καὶ ποικίλον, καὶ χαλεπὸν εἰπεῖν καθόλου · σημεῖον δὲ τὸ μηδὲν εἶναι κοινὸν λαβεῖν ὃ πᾶσιν ὑπάρχει, καθάπερ τοῖς ζῴοις στόμα καὶ κοιλία.

1.11 τὰ δὲ ἀναλογίᾳ ταὐτά, τὰ δ’ ἄλλον τρόπον. οὔτε γὰρ ῥίζαν πάντ’ ἔχει οὔτε καυλὸν οὔτε ἀκρεμόνα οὔτε κλάδον οὔτε φύλλον οὔτε ἄνθος οὔτε καρπὸν οὐτ’ αὖ φλοιὸν ἢ μήτραν ἢ ἶνας ἢ φλέβας, οἷον μύκης ὕδνον · ἐν τούτοις δὲ ἡ οὐσία καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις · ἀλλὰ μάλιστα ταῦτα ὑπάρχει, καθάπερι εἴρηται, τοῖς δένδροις κἀκείνων οἰκειότερος ὁ μερισμός · πρὸς ἃ καὶ τὴν ἀναφορὰν τῶν ἄλλων ποιεῖσθαι δίκαιον.

1.12 σχεδὸν δὲ καὶ τὰς ἄλλας μορφὰς ἑκάστων ταῦτα διασημαίνει. Διαφέρουσι γὰρ πλήθει τῷ τούτων καὶ ὀλιγότητι καὶ πυκνότητι καὶ μανότητι καὶ τῷ ἐφ’ ἓν ἢ εἰς πλείω σχίζεσθαι καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς ὁμοίοις. ἔστι δὲ ἕκαστον τῶν εἰρημένων οὐχ ὁμοιομερές. Λέγω δὲ ὁμοιομερὲς ὅτι ἐκ τῶν αὐτῶν ὁτιοῦν μέρος σύγκειται τῆς ῥίζης καὶ τοῦ στελέχους, ἀλλ’ οὐ λέγεται στέλεχος τὸ ληφθὲν ἀλλὰ μόριον, ὡς ἐν τοῖς τῶν ζῴων μέλεσιν ἐστιν. ἐκ τῶν αὐτῶν μὲν γὰρ ὁτιοῦν τῆς κνήμης ἢ τοῦ ἀγκῶνος, οὐχ ὁμώνυμον δέ, καθάπερ σὰρξ καὶ ὀστοῦν, ἀλλ’ ἀνώνυμον · οὐδὲ δὴ τῶν ἄλλων σουδενὸς ὅσα μονοειδῆ τῶν ὀργανικῶν · ἁπάντων γὰρ τῶν τοιούτων ἀνώνυμα τὰ μέρη. Τῶν δὲ πολυειδᾶν ὠνομασμένα, καθάπερ ποδὸς χειρὸς κεφαλῆς, οἷον δάκτυλος ῥὶς ὀφθαλμός. Καὶ τὰ μὲν μέγιστα μέρη σχεδὸν ταῦτά ἐστιν.

2.1 ἄλλα δὲ ἐξ ὧν ταῦτα, φλοιὸς ξύλον μήτρα, [ἢ] ὅσα ἔχει μήτραν · πάντα δὲ ὁμοιομερῆ. Καὶ τὰ τούτων δὲ ἔτι πρότερα καὶ ἐξ ὧν ταῦτα, ὑγρὸν ἲς φλὲψ σάρξ · ἀρχαὶ γὰρ αὗται - πλὴν εἴ τις λέγοι τὰς τῶν στοιχείων δυνάμεις - αὗται δὲ κοιναὶ πάντων. ἡ μὲν οὖν οὐσία καὶ ἡ ὅλη φύσις ἐν τούτοις. ἄλλα δ’ ἐστὶν ὥσπερ ἐπέτεια μέρη τὰ πρὸς τὴν καρποτοκίαν, οἷον φύλλον ἄνθος μίσχος - τοῦτο δέ ἐστιν ᾧ συνήρτηται πρὸς τὸ φυτὸν τὸ φύλλον καὶ ὁ κἀρπός - ἔτι δὲ [ἕλιξ] βρύον οἷς ὑπάρχει, καὶ ἐπὶ πᾶσι σπέρμα μετὰ τοῦ περικαρπίου. Παρὰ δὲ ταῦτα ἐνίων ἴδια ἄττα, καθάπερ ἡ κηκὶς δρυὸς καὶ ἡ ἕλιξ ἀμπέλου.

2.2 καὶ τοῖς μὲν δένδρεσιν ἔστιν οὕτως διαλαβεῖν. Τοῖς δε ἐπετείοις δῆλον ὡς ἅπαντα ἐπέτεια · μέχρι γὰρ τῶν καρπῶν ἡ φύσις. ὅσα δὲ ἐπετειόκαρπα καὶ ὅσα διετίζει, καθάπερ σέλινον καὶ ἀλλ’ ἄττα, καὶ ὅσα δὲ πλείω χρόνον ἔχει, τύτοις ἅπασι καὶ ὁ καυλὸς ἀκολουθήσει κατὰ λόγον ᾀ ὅταν γὰρ σπερμοφόρειν μέλλωσι, τότε ἐκκαυκοῦσιν ὡς ἕνεκα τοῦ σπέρματος ὄντων τῶν καυλῶν. Ταῦτα μὲν οὖν ταύτῃ διῃρήσθω. Τῶν δὲ ἄρτι εἰρημένων μερῶν πειρατέον ἕκαστον εἰπεῖν εἴ ἐστιν ὡς ἐν τύπῳ λέγοντας.

2.3 τὸ μὲν οὖν ὑγρὸν φανερόν · ὃ δὴ καλοῦσί τινες ἁπλῶς ἐν ἅπασιν ὀπόν, ὥσπερ καὶ μενέστωρ, οἱ δ’ ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις ἀνωνύμως, ἐν δέ τισιν ὀπὸν καὶ ἐν ἄλλοις δάκρυον. ἶνες δὲ καὶ φλέβες καθ’ αὑτὰ μεν ἀνώνυμα, τῇ δὲ οἱμοιότητι μεταλαμβάνουσι τῶν ἐν τοῖς ζῴοις μορίων. ἔχει δὲ ἴσως καὶ ἄλλας διαφορὰς καὶ ταῦτα καὶ ὅλως τὸ τῶν ὐτῶν γένος · πολύχουν γάρ, ὥσπερ εἰρήκαμεν. ἀλλ’ ἐπεὶ διὰ τῶν γνωριμωτέρων μεταδιώκειν δεῖ τὰ ἀγνώριστα, γνωριμώτερα δὲ τὰ μείζω καὶ ἐμφανῆ τῇ αἰσθήσει, δηλονότι καθάπερ ὑφηγήται περὶ τούτων λεκτέον.

2.4 ἐπαναφορὰν γὰρ ἕξομεν τῶν ἄλλων πρὸς ταῦτα μέχρι πόσου καὶ πῶς ἕκαστα μετέχει τῆς ὁμοιότητος. Εἰλημμένων δὲ τῶν μερῶν μετὰ ταῦτα ληπτέον τὰς τούτων διαφοράς· οὕτως γὰρ ἅμα καὶ ἡ οὐσία φανερὰ καὶ ἡ ὅλη τῶν γενῶν πρὸς ἄλληλα διάστασις. ἡ μὲν οὖν τῶν μεγίστων σχεδὸν εἴρηται · λέγω δ’ οἷον ῥίζης καυλοῦ τῶν ἄλλων · αἱ γὰρ δυνάμεις καὶ ὧν χάριν ἕκαστον ὕστερον ῥηθήσονται. ἐξ ὧν γὰρ καὶ ταῦτα καὶ τὰ ἄλλα σύγκειται πειρατέον εἰπεῖν ἀρξαμένους καὶ ταῦτα ἀπὸ τῶν πρώτων. Πρῶτα δέ ἐστι τὸ ὑγρὸν καὶ θερμόν · ἅπαν γὰρ φυτὸν ἔχει τινὰ ὑγρότητα καὶ θερμότητα σύμφυτον, ὥσπερ καὶ ζῷον, ὧν ὑπολειπόντων γίνεται γῆρας καὶ φθίσις, τελείως δ ὑπολιπόντων θάνατος καὶ αὔανσις.

2.5 ἐν μὲν οὖν τοῖς πλείστοις ἀνώνυμος ἡ ὑγρότης, ἐν ἐνίοις δὲ ὠνομασμένη, καθάπερι εἴρηται. Τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ζῴων ὑπάρχει · μόνη γὰρ ἡ τῶν ἐναίμων ὑγρότης ὠνόμασται · διὸ καὶ διῄρηται πρὸς τοῦτο στερήσει · τὰ μὲν γὰρ ἄναιμα, τὰ δὲ ἔναιμα λέγεται. ἕν τι μὲν οὖν τοῦτο τὸ μέρος καὶ τὸ τούτῳ συνηρτημένον θερμόν. ἄλλα δὲ ἤδη ἕτερα τῶν ἐντὸς ἃ καθ’ ἑαυτὰ μέν ἐστιν ἀνώνυμα, διὰ δὲ τὴν οἱμοιότητα ἀπεικάζεται τοῖς τῶν ζῴων μορίοις. ἔχουσι γὰρ ὥσπερ ἶνας · ὅ ἐστι συνεχὲς καὶ σχιστὸν καὶ ἐπίμηκες, ἀπαράβλαστον δὲ καὶ ἄβλαστον, ἔχον φλέβας.

2.6 αὗται δὲ τὰ μὲν ἄλλα εἰσὶν ὅμοιαι τῇ ἰνί, μείζους δὲ καὶ παχύτεραι καὶ παραβλ’αστας ἔχουσαι καὶ ὑγρότητα. ἔτι ξύλον καὶ σάρξ · τὰ μὲν γὰρ ἔχει ς’αρκα, τὰ δὲ ξύλον. ἔστι δὲ τὸ μὲν ξύλον σχιστόν, ἡ δὲ σὰρξ πάντῃ διαιρεῖται ὥσπερ γῆ καὶ ὅσα γῆς ̓ μεταξὺ δὲ γίνεται ἰνὸς καὶ φλεβός · φναερὰ δὲ ἡ φύσις αὐτῆς ἐν ἄλλοις τε καὶ ἐν τοῖς τῶν περικαρπίων δέρμασι. Φλοιὸς δὲ καὶ μήτρα κυρίως μὲν λέγεται, δεῖ δὲ αὐτὰ καὶ τῷ λόγῳ διορίσαι. Φλοιὸς μὲν οὖν ἐστι τὸ ἔσχατον καὶ χωριστὸν τοῦ ὑποκειμένου σώματος. Μήτρα δὲ τὸ μεταξὺ τοῦ ξυλοῦ, τρίτον ἀπὸ τοῦ φλοιοῦ οἷον ἐν τοῖς ὀστοῖς μυελός. Καλοῦσι δέ τινες τοῦτο καρδίαν, οἱ δ’ ἐντεριώνην · ἔνιοι δὲ τὸ ἐντὸς τῆς μήτρας αὐτῆς καρδίαν οἱ δὲ μυελόν.

2.7 τὰ μὲν οὖν μόρια σχεδόν ἐστι τοσαῦτα. Σύγκειται δὲ τὰ ὕστερον ἐκ τῶν προτέρων · ξύλον μὲν ἐξ ἰνὸς καὶ ὑγροῦ, καὶ ἔνια σαρκός · ξυλοῦται γὰρ σκληρυνομένη, οἷον ἐν τοῖς φοίνιξι καὶ νάρθηξι καὶ εἴ τι ἄλλο ἐκξυλοῦται, ὥσπερ αἱ τῶν ῥαφανίδων ῥίζαι · μήτρα δὲ ἐξ ὑγροῦ καὶ σαρκός · φλοιὸς δ’ ὁ μέν τις ἐκ πάντων τῶν τριῶν, οἷον ὁ τῆς δρυὸς καὶ αἰγείρου καὶ ἀπίου · ὁ δὲ τῆς ἀμπέλου ἐξ ὑγροῦ καὶ ἰνός · ὁ δὲ τοῦ φελλοῦ ἐκ σαρκὸς καὶ ὑγροῦ. Πάλιν δὲ ἐκ τούτων σύνθετα τὰ μέγιστα καὶ τὰ ῥπῶτα ῥηθέντα καθαπερανεὶ μέλη, πλὴν οὐκ ἐκ τῶν αὐτῶν πάντα οὐδὲ ὡσαύτως ἀλλὰ διαφόρως. Εἰλημμένων δὲ πάντων τῶν μορίων, ὡς εἰπεῖν, τὰς τούτων διαφορὰς πειρατέον ἀποδιδόναι καὶ τὰς ὅλων τῶν δένδρων καὶ φυτῶν οὐσίας.

3.1 ἐπεὶ δὲ συμβαίνει σαφεστέραν εἶναι τὴν μάθησιν διαιρουμένων κατὰ εἴδη, καλῶς ἔχει τοῦτο ποιεῖν ἐφ’ ὧν ἐνδέχεται. Πρῶτα δέ ἐστι καὶ μέγιστα καὶ σχεδὸν ὑφ’ ὧν πάντ’ ἢ πλεῖστα περιέχεται τάδε, δένδρον θάμνος φρύγανον πόα. Δένδρον μὲν οὖν ἐστι τὸ ἀπὸ ῥίζης μονοστέλεχες πολύκλαδον ὀζωτὸν οὐκ εὐαπόλυτον, οἷον ἐλαία συκῆ ἄμπελος · θάμνος δὲ τὸ ἀπὸ ῥίζης πολυστέλεχες καὶ πολύκλαδον, οἷον βάτος παλίουρος · φρύγανον δὲ τὸ ἀπὸ ῥίζης πολύκλαδον, οἷον ῥάφανος - καὶ κράμβη - καὶ πήγανον · πόα δὲ τὸ ἀπὸ ῥίζης φυλλοφόρον προϊὸν ἀστέλεχες οὗ ὁ καυλὸς σπερμοφόρος, οἷον ὁ σῖτος καὶ τὰ λάχανα.

3.2 δεῖ δὲ τοὺς ὅρους οὕτως ἀποδέχεσθαι καὶ λαμβάνειν ὡς τύπῳ [ὥς ἐπὶ τὸ πᾶν] λεγομένους · ἔνια γὰρ ἵσως ἐπαλλάττειν ἂν δόξειε, τὰ δὲ καὶ παρὰ τὴν ἀγωγὴν ἀλλοιότερα γίνεσθαι καὶ ἐκβαίνειν τῆς φύσεως, οἷον μαλάχη τε εἰς ὕψος ἀναγομένη καὶ ἀποδενδρουμένη · συμβαίνει γὰρ τοῦτο καὶ οὐκ ἐν πολλῷ χρόνῳ, ἀλλ’ ἐν ἓξ ἢ ἑπτὰ μησίν, ὥστε μῆκος καὶ πάχος δορατιαῖον γίνεσθαι, διὸ καὶ βακτηρίαις αὐταῖς χρῶνται. Πλείονος δὲ χρόνου γινομένου κατὰ λόγον ἡ ἀπόδοσις. ὁμοίως δὲκαὶ εἲ τῶν τεύτλων · καὶ γὰρ ταῦτα λαμβάνει μέγεθος· ἔτι δὲ μᾶλλον ἄγνοι καὶ ὁ παλίουρος καὶ ὁ κίττος, ὥσθ’ ὁμολογουμένως ταῦτα γίνεται δένδρα · καίτοι θαμνώδη γέ ἐστιν.

3.3 ὁ δὲ μύρρινος μὴ ἀνακαθαιρόμενος ἐκθαμνοῦται καὶ ἡ ἡρακλεωτικὴ καρύα. Δοκεῖ δὲ αὕτη γε καὶ τὸν καρπὸν βελτίω καὶ πλείω φέρειν, ἐὰν ῥαβδους τις ἐᾷ πλείους, ὡς τῆς φύσεως θαμνώδους οὔσης. Οὐ μονοστέλεχες δ’ ἂν δόξειεν οὐδ’ ἡ μηλέα οὐδ’ ἡ ῥοιὰ οὐδ’ ἡ ἄπιος εἶναι οὐδ’ ὅλως ὅσα παραβλαστητικὰ ἀπὸ τᾶν ῥιζῶν, ἀλλὰ τῇ ἀγωγῇ τοιαῦτα παραιρουμένων τῶν ἄλλων. ἔνια δὲ καὶ ἐῶσι πολυστελέχη διὰ λεπτότητα, καθάπερ ῥόαν μηλέαν · ἐῶσι δὲ καὶ τὰς ἐλαίας κοπάδας καὶ τὰς συκᾶς.

3.4 τάχα δ’ ἄν τις ῥαίη καὶ ὅλως μεγέθει καὶ μικρότητι διαιρεῖν ἔνια, τὰ δὲ ἰσχύϊ καὶ ἀσθενείᾳ καὶ πολυχρονιότητι καὶ ὀλιγοχρονιότητι. Τῶν τε γα\ρ φρυγανωδῶν καὶ λαχανωδῶν ἔνια μονοστελέχη καὶ οἷον δένδρου φύσιν ἔχοντα γίνεται, καθάπερ ῥάφανος πήγανον, ὅθεν καὶ καλοῦσί τινες τὰ τοιαῦτα δενδρολάχανα · τά τε λαχανώδη πάντα ἢ τὰ πλεῖστα, ὅταν ἐγκαταμείνῃ, λαμβάνει τινὰς ὥσπερ ἀκρεμόνας καὶ γίνεται τὸ ὅλον ἐν σχήματι δενδρώδει πλὴν ὀλιγοχρονιώτερα.

3.5 διὰ δὴ τυᾶτα, ὥσπερ λέγομεν, οὐκ ἀκριβολογητέον τῷ ὅρῳ ἀλλὰ τῷ τύπῳ ληπτέον τοὺς ἀφορισμούς · ἐπεὶ καὶ τὰς διαιρέσεις ὁμοίως, οἷον ἡμέρων ἀγρίων, καρποφόρων ἀκάρπων, ἀνθοφόρων ἀνανθῶν, ἀειφύλλων φυλλοβόλων. Τὰ μὲν γὰρ ἄγρια καὶ ἥμερα παρὰ τὴν ἀγωγὴ εἶναι δοκεῖ · πᾶν γὰρ ἄγριον καὶ ἥμερόν φησιν ἵππων γίνεσθαι τυγχάνον καὶ μὴ τυγχάνον θεραπείας. ἄκαρπα δὲ καὶ κάρπιμα καὶ ἀνθοφόρα καὶ ἀνανθῆ παρὰ τοὺς τόπους καὶ τὸν ἀέρα τὸν περιέχοντα · τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ φυλλοβόλα καὶ ἀείφυλλα. Περὶ γὰρ ἐλεφαντίνην οὐδὲ τὰς ἀμπέλους οὐδὲ τὰς συκᾶς φασι φυλλοβολεῖν.

3.6 ἀλλ’ ὅμως τοιαῦτα διαιρετέον. ἔχει γάρ τι τῆς φύσεως κοινὸν ὁμοίως ἐν δένδροις καὶ θάμνοις καὶ τοῖς φρυγανικοῖς καὶ ποώδεσιν · ὑπὲρ ὧν καὶ τὰς αἰτίας ὅταν τις λέγῃ, περὶ πάντων κοινῇ δηλονότι λεκτέον οὐχ ὁρίζοντα καθ’ ἕκαστον · εὔλογον γὰρ καὶ ταύτας κοινὰς εἶναι πάντων. ἅμα δὲ καὶ φαίνεταί τινα ἔχειν φυσικὴν διαφορὰν εὐθὺς ἐπὶ τῶν ἀγρίων καὶ τηῶν ἡμερῶν, εἴπερ εἴα μὴ δύναται ζῆν ὥσπερ τὰ γεωργούμενα μηδ’ ὅλως δέχεται θεραπείαν, ἀλλὰ χείρω γίνεται, καθάπερ ἐλάτη πεύκη κήλαστρον καὶ ἁπλῶς ὁσα ψυχροὺς τόπους φιλεῖ καὶ χιονώδεις, ὡσαύτως δὲ καὶ τῶν φρυγανικῶν καὶ ποωδῶν οἷον κάππαρις καὶ θέρμος. ἥμερον δὲ καὶ ἄγριον δίκαιον καλεῖν ἀναφέροντα πρός τε ταῦτα καὶ ὅλως πρὸς τὸ ἡμερώτατον · ὁ δὲ ἄνθρωπος ἢ μόνον ἢ μάλιστα ἥμερον.

4.1 φανεραὶ δὲ καὶ κατ’ αὐτὰς τὰς μορφὰς αἱ διαφοραὶ τῶν ὅλων τε καὶ μορίων · οἷον λέγω μέγεθος καὶ μικρότης, σκληρότης μαλακότης, λειότης τραχύτης, φλοιοῦ φύλλων τῶν ἄλλων, ἁπλῶς εὐμορφία καὶ δυσμορφία τις, ἔτι δὲ καὶ καλλικαρπία καὶ κακοκαρπία. Πλείω μὲν γὰρ δοκεῖ τὰ ἄγρια φέρειν, ὥσπερ ἀχρὰς κότινος, καλλίω δὲ τὰ ἥμερα, καὶ τοὺς χύλους δὲ αὐτοὺς γλυκυτέρους καὶ ἡδίους καὶ τὸ ὅλον ὡς εἰπεῖν εὐκράτους μᾶλλον.

4.2 αὖταί τε δὴ φυσικαί τινες, ὥσπερ εἴρηται, διαφοραί · καὶ ἔτι δὴ μᾶλλον τῶν ἀκάρπων καὶ καρποφόρων καὶ φυλλοβόλων καὶ ἀειγύλλων καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα. Πάντων δὲ ληπτέον ἀεὶ καὶ πάσας τοῖς τόποις · οὐ γὰρ οὐδ’ οἷόν τε ἴσως ἄλλως. Αἱ δὲ τοιαῦται δόξαιεν ἂν γενικόν τινα ποιεῖν χωρισμόν, οἷον ἐνύδρων καὶ χερσαίων ὥσπερ ἐπὶ τῶν ζῴων. ἔστι γὰρ ἔνια τῶν φυτῶν ἃ οὐ δύναται μὴ ἐν ὑγρῷ ζῆν · διῄρηται δ’ ἄλλο κατ’ ἄλλο γένος τῶν ὑγρῶν, ὥστε τὰ μὲν ἐν τέλμασι, τὰ δὲ ἐν λίμναις, τὰ δ’ ἐν ποταμοῖς, τὰ δὲ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ θαλάττῃ φύεσθαι, τὰ μὲν ἐλάττω καὶ ἐν τῇ παρ’ ἡμῖν, τὰ δὲ μείζω περὶ τὴν ἐρυθράν. ἔνια δὲ ὡσπερεὶ κάθυγρα καὶ ἕλεια, καθάπερ ἰτέα καὶ πλάτανος · τὰ δὲ οὐκ ἐν ὕδατι δυνάμενα ζῆν οὐδ’ ἐν τούτοις ἀλλὰ διώκοντα τοὺς ξηροὺς τόπους · τῶν δ’ ἐλαττόνων ἔστιν ἃ καὶ τοὺς αἰγιαλούς.

4.3 οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τούτων, εἴ τις ἀκριβολογεῖσθαι θέλει, τὰ μὲν ἂν εὕροι κοινὰ καὶ ὥσπερ ἀμφίβια, καθάπερ μυρίκην ἰτέαν κλήθραν, τὰ δὲ καὶ τῶν ὁμολογουμένων χερσαίων πεφυκότα ποτὲ ἐν τῇ θαλάττῃ βιοῦν, φοίνικα σκίλλαν ἀνθέρικον. ἀλλὰ τὰ τοιαῦτα πάντα καὶ ὅλως τὸ οὕτω σκοπεῖν οὐκ οἰκείως ἐστὶ σκοπεῖν · οὐδὲ γὰρ οὐδ’ ἡ φύσις οὕτως οὐδ’ ἐν τοῖς τοιούτοις ἔχει τὸ ἀναγκαῖον. τὰς μὲν οὖν διαιρέσεις καὶ ὅλως τὴν ἱστορίαν τῶν φυτῶν οὕτω ληπτέον. ἅπαντα δ’ οὖν καὶ ταῦτα καὶ τὰ ἄλλα διοίσει, καθάπερ εἴρηται, ταῖς τε τῶν ὅλων μορφαῖς καὶ ταῖς τῶν μορίων διαφοραῖς, ἢ τῷ ἔχειν τὰ δὲ μὴ ἔχειν, ἢ τῷ πλείω τὰ δὲ ἐλάττω, ἢ τῷ ἀνομοίως ἢ ὅσοι τρόποι διῇρηνται πρότερον.

4.4 οἰκεῖον δὲ ἴσως καὶ τοὺς τόπους συμπαραλαμβάνειν ἐν οἷς ἕκαστα πέφυκεν ἢ μὴ πέφυκε γίνεσθαι · μεγάλη γὰρ καὶ αὕτη διαφορὰ καὶ οὐχ ἥκιστα οἰκεία τῶν φυτῶν διὰ τὸ συνηρτῆσθαι τῇ γῇ καὶ μὴ ἀπολελύσθαι τὰ ζῷα.

5.1 πειρατέον δὲ εἰπεῖν τὰς κατὰ μέρος διαφορὰς ὡς ἂν καθόλου λέγοντας πρῶτον καὶ κοινῶς, εἶτα καθ’ ἕκαστον, ὕστερον ἐπὶ πλεῖον ὥσπερ ἀναθεωροῦντας. ἔστι δὲ τὰ μὲν ὀρθοφυῆ καὶ μακροστελέχη, καθάπερ ἐλάτη πεύκη κυπάριττος, τὰ δὲ σκολιώτερα καὶ βραχυστελέχη, οἷον ἰτέα συκῆ ῥοιά · καὶ κατὰ πάχος δὲ καὶ λεπτότητα ὁμοίως. Καὶ πάλιν τὰ μὲν μονοστελέχη, τὰ δὲ πολυστελέχη · τοῦτο δὲ αὐτὸ τρόπον τινὰ καὶ τῷ παραβλαστητικὰ ἢ ἀπαράβλαστα εἶναι · καὶ πολυκλαδῆ καὶ ὀλιγόκλαδα καθάπερ ὁ φοῖνιξ, καὶ ἐν αὐτοῖς τούτοις ἔτι κατὰ ἴσχν ἢ πάχοξ ἢ τὰς τοιαύτας διαφοράς.

5.2 πάλιν τὰ μὲν λεπτόφλοια, καθάπερ δάφνη φιλύρα, τὰ δὲ παχύφλοια, καθάπερ δρῦς. ἔτι τὰ μὲν λειόφλοια, καθάπερ μηλέα συκῆ, τὰ δὲ τραχύφλοια, καθάπερ ἀγρία δρῦς φελλὸς φοῖνιξ. Πὰντα δὲ νέα μὲν ὄντα λειοφλοιότερα, ἀπογηράσκοντα δὲ τραχυφλοιότερα · ἔνια δὲ καὶ ῥηξίφλοια, καθάπερ ἄμπελος, τὰ δὲ καὶ ὡς περιπίπτειν, οἷον ἀνδράχνη μηλέα κόμαρος. ἔστι δὲ καὶ τῶν μὲν σαρκώδης ὁ φλοιός, οἷον φελλοῦ δρυὸς αἰγείρου · τῶν δὲ ἰνώδης καὶ ἄσαρκος ὁμοίως δένδρων καὶ θάμνων καὶ ἐπετείων, οἷον ἀμπέλου καλάμου πυροῦ. Καὶ τῶν μὲν πολύλοπος, οἷον φιλύρας ἐλάτης ἀμπέλου λινοσπάρτου κρομμύων, τῶν δὲ μονόλοπος, οἷον συκῆς καλάμου αἴρας. κατὰ μὲν δὴ τοὺς φλοιοὺς ἐν τούτοις αἱ διαφοραί.

5.3 τῶν δὲ ξύλων αὐτῶν καὶ ὅλως τῶν καυλῶν οἱ μέν εἰσι σαρκώδεις, οἷον δρυὸς συκῆς, καὶ τῶν ἐλαττόνων βακάνου τεύτλου κωνείου · οἱ δὲ ἄσαρκοι, καθάπερ κέδρου λωτοῦ κυπαρίττου. Καὶ οἱ μὲν ἰνώδεις · τὰ μὲν γὰρ τῆς ἐλάτης καὶ τοῦ φοίνικος ξύλα τοιαῦτα · τὰ δὲ ἄϊνα, καθάπερ τῆς συκῆς. ὡσαύτως δὲ καὶ τὰ μὲν φλεβώδη, τὰ δ’ ἄφλεβα. Περὶ δὲ τὰ φρυγανικὰ καὶ θαμνώδη καὶ ὅλως τὰ ὑλήματα καὶ ἄλλας τις ἂν λάβοι διαφοράς · ὁ μὲν γὰρ κάλαμος γονατῶδες, ὀ δὲ βάτος καὶ ὁ παλίουρος ἀκανθώδη. ἡ δὲ τύφη καὶ ἔνια τῶν ἑλείων ἢ λιμναίων ὁμοίως ἀδιάφρακτα καὶ ὁμαλῆ, καθάπερ σχοῖνος. ὁ δὲ τοῦ κυπείρου καὶ βουτόμου καυλὸς ὁμαλότητά τινα ἔχει παρὰ τούτους · ἔτι δὲ μᾶλλον ἴσως ὁ τοῦ μύκητος.

5.4 αὗται μὲν δὴ δόξαιεν ἂν ἐξ ὧν ἡ σύνθεσις. Αἱ δὲ κατὰ τὰ πάθη καὶ τὰς δυνάμεις, οἷον σκληρότης μαλακότης γλισχρότης κραυρότης ὐκνότης μανότης κουφότης βαρύτης καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα. ἡ μὲν γὰρ ἰτέα καὶ χλωρὸν εὐθὺ κοῦφον, ὥσπερ ὁ φελλός, ἡ δὲ πύξος καὶ ἡ ἔβενος οὐδὲ αὐανθέντα. Καὶ τὰ μὲν σχιστά, καθάπερ τὰ τῆς ἐλάτης, τὰ δὲ εὔθραυστα μᾶλλον, οἷον τὰ τῆς ἐλαίας. καὶ τὰ μὲν ἄοζα, οἷον τὰ τη-ς ἀκτῆς, τὰ δὲ ὀζώδη, οἷον τὰ τῆς πεύκης καὶ ἐλάτης.

5.5 δεῖ δὲ καὶ τὰς τοιαύτας ὑπολαμβάνειν τῆς φύσεως · εὔσχιστον μὲν γὰρ ἡ ἐλάτη τῷ εὐθυπορεῖν, εὔθραυστον δὲ ἡ ἐλαία διὰ τὸ σκολιὸν καὶ σκληρόν, εὔκαμπτον δὲ ἡ φιλύρα καὶ ὅσα ἄλλα διὰ τὸ γλίσχραν ἔχειν τὴν ὑγρότητα. Βαρὺ δὲ ἡ μὲν πύξος καὶ ἡ ἔβενος ὅτι πυκνά, ἡ δὲ δρῦς ὅτι γεῶδες. ὡσαύτως δὲ καὶ τὰ ἄλλα πάντα ῥὸς τὴν φύσιν πως ἀνάγεται.

6.1 διαφέρουσι δὲ καὶ ταῖς μήτραις · πρῶτον μὲν εἰ ἔνια ἔχει ἢ μὴ ἔχει, καθάπερ τινές φασιν ἄλλα τε καὶ τὴν ἀκτῆν · ἔπειτα καὶ [τὰ] ἐν αὐτοῖς τοῖς ἔχουσι · τῶν μὲν φάρ ἐστι σαρκώδης, τῶν δὲ ξυλώδης, τῶν δὲ ὑμενώδης · σαρκώδης μὲν οἷον ἀμπέλου συκῆς μηλέας ῥοιᾶς ἀκτῆς νάρθηκος · ξυλώδης δὲ πίτος ἐλάτης πεύκης, καὶ μάλιστα αὕτη διὰ τὸ ἔνᾳδος εἶναι. Τούτων δ’ ἔτι σκληρότεραι καὶ πυκνότεραι κρανίας πρίνου δρυὸς κυτίσου συκαμίνου ἐβένου λωτοῦ.

6.2 διαφέρουσι δὲ αὗται καὶ τοῖς χρώμασι · μέλαιναι γὰρ δὴ πᾶσαυ ἠαὺ τῆς δρυὸς ἣν καλοῦσι μελάνδρυον. ἅπασαι δὲ σκληρότεραι καὶ κραυρότεραι τῶν ξύλων - διὸ καὶ οὐχ ὑπομένουσι καμπήν - μανότεραι δὲ αἱ μέν, αἱ δ’ οὔ. ὑμενώδεις δὲ ἐν μὲν τοῖς δένδροις οὐκ εἰσὶν ἢ σπάνιοι, ἐν δὲ τοῖς θαμνώδεσι καὶ ὅλως τοῖς ὑλήμασιν οἷον καλάμῳ τε καὶ νάρθηκι καὶ τοῖς τοιούτοις εἰσίν. ἔχει δὲ τὴν μήτραν τὰ μὲν μεγάλην καὶ φανεράν, ὡς πρῖνος δρῦς καὶ τἆλλα προειρημένα, τὰ δὲ ἀφανεστέραν, οἷον ἐλαία πύξος · οὐ γάρ ἔστιν ἀφωρισμένην οὕτω λαβεῖν ἀλλὰ καί φασί τινες οὐ κατὰ τὸ μέσον ἀλλὰ κατὰ τὸ πᾶν ἔχειν, ὥστε μὴ εἶναι τόπον ὡρισμένον. διὸ καὶ ἔνια οὐδ’ ἂν δόξειεν ὅλως ἔχειν · ἐπεὶ καὶ τοῦ φοίνικος οὐδεμία φαίνεται διαφορὰ κατ’ οὐδέν.

6.3 διαφέρους δὲ καὶ ταῖς ῥίζαις. Τὰ μὲν γὰρ πολύρριζα καὶ μακρόρριζα, καθάπερ συκῆ δρῦς πλάτανος · ἐὰν γὰρ ἔχωσι τόπον, ἐφ’ ὁσονοῦν προέρχονται. Τὰ δὲ ὀλιγόρριζα, καθάπερ ῥοιὰ μηλέα · τὰ δὲ μονόρριζα, καθάπερ ἐλάτη πεύκη · μονόρριζα δὲ οὕτως ὅτι μίαν μεγάλην θ̀ν εἰς βάθος ἔχει, μικρὰς δὲ ἀπὸ ταύτης πλείους. ἔχουσι δὲ καὶ τῶν μὴ μονορρίζων ἔνια τὴν ἐκ τοῦ μέσου μεγίστην καὶ κατὰ βάωους, ὥσπερ ἀμυγδαλῆ · ἐλαία δὲ μικρὰν ταύτην, τὰς δὲ ἄλλας μείζους καὶ ὡς κεκαρκινωμένας. ἔτι δὲ τῶν μὲν παχεῖαι μᾶλλον, τῶν δὲ ἀνωμαλεῖς, καθάπερ δάφνης ἐλαίας · τῶν δὲ πᾶσαι λεπταί, καθάπερ ἀμπέλου.

6.4 διαφέρουσι δὲ καὶ λειότητι καὶ τραχύτητι καὶ πυκνότητι. Πάντων γὰρ αἱ ῥίζαι μανότεραι τῶν ἄνω, πυκνότεραι δὲ ἄλλαι ἄλλων καὶ ξυλωδέστεραι. Καὶ αἱ μὲν ἰνώδεις, ὡς αἱ τῆς ἐλάτης, αἱ δὲ σαρκώδεις μᾶλλον, ὥσπερ αἱ τῆς δρυός, αἱ δ’ οἷον ὀζώδεις κὰ θυσανώδεις, ὥσπερ αἱ τῆς ἐλαίας · τοῦτο δὲ ὅτι τὰς λεπτὰς καὶ μικρὰς πολλὰς ἔχουσι καὶ ἀθρόας · ἐπεὶ πᾶσαί γε καὶ ταύτας ἀποφύουσιν ἀπὸ τῶν μεγάλων, ἀλλ’ οὐχ ὁμοίως ἀθρόας καὶ πολλάς. ἔστι δὲ καὶ τὰ μὲν βαθύρριζα, καθ’απερ δρῦς, τὰ δ’ ἐπιπολαιόρριζα, καθάπερ ἐλαία ῥοιὰ μηλέα κυπάριττος. ἔτι δ’ αἱ μὲν εὐθεῖαι καὶ ὁμαλεῖς, αἱ δὲ σκολιαὶ καὶ παραλάττουσαι · τοῦτο γὰρ οὐ μὸνον συμβαίνει διὰ τοὺς τόπους τῷ μὴ εὐοδεῖν, ἀλλὰ καὶ τῆς φύσεως αὐτῆς ἐστιν, ὥσπερ ἐπὶ τῆς δάφνης καὶ τῆς ἐλαίας · ἡ δὲ συκῆ καὶ τὰ τοιαῦτα σκολιοῦται διὰ τὸ μὴ εὐδοδεῖν.

6.5 ἅπασαι δ’ ἔμμητροι, καθάπερ καὶ τὰ στελέχη καὶ οἱ ἀκρεμόνες · καὶ εὔλογον ἀπὸ τῆς ἀρχῆς. Εἰσὶ δὲ καὶ αἱ μὲν παραβλαστητικαὶ εἰς τὸ ἄνω, καθάπερ ἀμπέλου ῥόας, αἱ δὲ ἀπαράβλαστοι, καθάπερ ἐλάτης κυπαρίττου πεύκης. Αἱ αὐταὶ δὲ διαφορὰ καὶ τῶν φρυγανικῶν καὶ τῶν ποωδῶν καὶ τῶν ἄλλων · πλὴν εἰ ὅλως ἔνια μὴ ἔχει, καθάπερ ὕδνον μύκης πύξος γεράνειον. τὰ μὲν πολύρριζα, καθάπερ πυρὸς τίφη κριθή, πᾶν τὸ τοιοῦτο, καθάπερ εἰκάζουσιν · τὰ δ’ ὀλιγόρριζα, καθάπερ τὰ χεδροπά.

6.6 σχεδὸν δὲ καὶ τῶν λαχανωδῶν τὰ πλεῖστα μονόρριζα, οἷον ῥάφανος τεῦτλον σέλινον λάπαθος · πλὴν ἔνια καὶ ἀποφυάδας ἔχει μεγάλας οἷον τὸ σέλινον καὶ τὸ τεῦτλον · καὶ ὡς ἂν κατὰ λόγον ταῦτα βαθυρριζότερα τῶν δένδρων. Εἰσὶ δὲ τῶν μὲν σαρκώδεις, καθάπερ ῥαφανίδος γογγυλίδος ἄρου κρόκου · τῶν δὲ ξυλώδεις, οἷον εὐζώμου ὠκίμου · καὶ τῶν ἀγρίων δὲ τῶν πλείστων, ὅσων μὴ εὐωὺς πλείους καὶ σχιζόμεναι, καθάπερ πυροῦ κριθῆς καὶ τῆς καλουμένης πόας. αὕτη γὰρ ἐν τοῖς ἐπετείοις καὶ ἐν τοῖς ποώδεσιν ἡ διαφορὰ τῶν ῥιζῶν ὥστε τὰς μὲν εὐθὺς σχίζεσθαι πλείους οὔσας καὶ ὁμαλεῖς, τῶν δὲ ἄλλων μίαν ἢ δύο τὰς μεγίστας, ἄλλας δὲ ἀπὸ τούτων.

6.7 ὅλως δὲ πλείους αἱ διαφοραὶ τῶν ῥιζῶν ἐν τοῖς ὑλήμασι καὶ λαχανώδεσιν. Εἰσι γὰρ αἱ μὲν ξυλώδεις, ὥσπερ αἱ τοῦ ὠκίμου · αἱ δὲ σαρκώδεις, ὥσπερ αἱ τοῦ τεύτλου καὶ ἔτι δὴ μᾶλλον τοῦ ἄρου καὶ ἀσφοδέλου καὶ κρόκου · αἱ δὲ ὥσπερ ἐκ φλοιοῦ καὶ σαρκός, ὥσπερ αἱ τῶν ῥαφανίδων καὶ γογγυλίδων. Αἱ δὲ γονατώδεις, ὥσπερ αἱ τῶν καλάμων καὶ ἀγρώστεων καὶ εἴ τι καλαμῶδες, καὶ μόναι δὴ αὗται ἢ μάλισθ’ ὅμοιαι τοῖς ὑπὲρ γῆς · ὥσπερ γὰρ κάλαμοί εἰσιν ἐρριζωμένοι ταῖς λεπταῖς. Αἱ δὲ λεπυρώδεις ἢ φλοιώδεις, οἷον αἵ τε τῆς σκίλλης καὶ τοῦ βόλβου καὶ ἔτι κρομμύου καὶ τῶν τούτοις ὁμοίων. Αἰεὶ γὰρ ἔστι περιαιρεῖν αὐτῶν.

6.8 πάντα δὲ τὰ τοιαῦτα δοκεῖ καθάπερ δύο γένη ῥιζῶν ἔχειν · τοῖς δὲ καὶ ὅλως τὰ κεφαλοβαρῆ καὶ κατάρριζα πάντα · τήν τε σαρκώδη ταύτην καὶ φλοιώδη, καθάπερ ἡ σκίλλα, καὶ τὰς ἀπὸ ταύτης ἀποπεφυκυίας · οὐ γὰρ λεπτότητι καὶ παχύτητι διαφέρουσι μόνον, ὥσπερ αἱ τῶν δένδρων καὶ τῶν λαχάνων, ἀλλ’ ἀλλοῖον ἔχουσι τὸ γένος. ἐκφανεστάτη δ’ [ἤδη] ἥ τε τοῦ ἀ;ρου καὶ ἡ τοῦ κυπείρου · ἡ μὲν γὰρ παχεῖα καὶ λεία καὶ σαρκώδης, ἡ δὲ λεπτὴ καὶ ἰνώδης. Διόπερ ἀπορήσειεν ἄν τις εἰ ῥίζας τὰς τοιαύτας θετέον · ᾗ μὲν γὰρ κατὰ γῆς, δόξαιεν ἄν, ᾗ δ’ ὑπεναντίως ἔχουσι ταῖς ἄλλαις, οὐκ ἂν δόξαιεν. ἡ μὲν γὰρ ῥίξα λεπτοτέρα πρὸς τὸ πόρρω καὶ ἀεὶ σύνοξυς · ἡ δὲ τῶν σκιλλῶν καὶ τῶν βολβῶν καὶ τῶν ἄρων ἀνάπαλιν.

6.9 ἔτι δ̀ αἱ μὲν ἄαλλαι κατὰ τὸ πλάγιον ἀφιᾶσι ῥίζας, αἱ δὲ τῶν σκιλλῶν καὶ τῶν βόλβων οὐκ ἀφιᾶσιν, οὐδὲ τῶν σκορόδων καὶ τῶν κρομμύων. ὅλως δέ γε ἐν ταύταις αἱ κατὰ μέσον ἐκ τῆς κεφαλῆς ἠρτημέναι φαίνονται ῥίξαι καὶ τρέφονται. Τοῦτο δ’ ὥσπερ κῦμα ἢ καρπός · ὅθεν καὶ οἱ ἐγγεοτόκα λέγοντες οὐ κακῶς, ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων τοῦτο μέν ἐστιν, ἐπεὶ δὲ πλεῖον ἡ φύσις ἢ κατὰ ῥίζαν, ταύτῃ ἀπορίαν ἐχει. Τὸ γὰρ δὴ πᾶν λέγειν τὸ κατὰ φῆς ῥίζαν οὐκ ὀρθόν · καὶ γὰρ ἂν ὁ καυλὸς τοῦ βολβοῦ καὶ ὀ τοῦ γηθύου καὶ ὅλως ὅσα κατὰ βάθος ἐστὶν εἴησαν ἂν ῥίζαι, καὶ τὸ ὕδνον δὲ καὶ ὃ καλουσί τινες ἀσχίον καὶ το οὔϊτον καὶ εἴ τι ἄλλο ὑπογειόν ἐστιν. ὧν οὐδέν ἐστι ῥίζα · δυνάμει γὰρ δεῖ φυσικῇ διαιρεῖν καὶ οὐ τόπῳ.

6.10 τάχα δὲ τοῦτο μὲν ὀρθῶς λέγεται, ῥίζα δὲ οὐδὲν ἧττόν ἐστιν · ἀλλὰ διαφορά τις αὕτη τῶν ῥιζῶν ὥστε τὴν μέν τινα τοσαύτην εἶναι, τὴν δὲ τοιαύτην καὶ τρέφεσθαι τὴν ἑτέραν ὑπὸ τῆς ἑτέρας. καίτοι καὶ αὑταὶ [καὶ αὐτῶν] αἱ σαρκώδεις ἐοίκασιν ἕλκειν. Τὰς γοῦν τῶν ἄρων πρὸ τοῦ βλαστάνειν στρέφουσι καὶ γίνονται μείζους κωλυόμεναι διαθεῖναι πρὸς τὴν βλάστησιν. ἐπεὶ ὅτι γε πάντων τῶν τοιούτων ἡ φύσις πεὶ τὸ κάτω τε μᾶλλον ῥέπει φανερόν · οἱ μὲν γὰρ καυλοὶ καὶ ὅλως τὰ ἄνω βραχέα καὶ ἀσθενῆ, τὰ δ κάτω μεγάλα καὶ ὀλλὰ καὶ ἰσχυρά, οὐ μόνον ἐπὶ τῶν εἰρημένων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ καλάμου καὶ ἀγρωστίδος καὶ ὅλως ὅσα καλαμώδη καὶ τούτοις ὅμοια. Καὶ ὅσα δὴ ναρθηκώδη, καὶ τούτων ῥίζαι μεγάλαι καὶ σαρκώδεις.

6.11 πολλὰ δὲ καὶ τῶν ποωδῶν ἔχει τοιαύτας ῥίζας, οἷον σπάλαξ κρόκος τὸ περδίκιον καλούμενον · καὶ γὰρ τοῦτο παχείας τε καὶ πλείους ἔχει τὰς ῥίζας ἢ φύλλα · καλεῖται δὲ περδίκιον διὰ τὸ τοὺς πέρδικας ἀγκυλίεσθαι καὶ ὀρύττειν. ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἐν αἰγύπτῳ καλούμενον οὔϊγγον · τὰ μὲν γὰρ φύλλα μεγάλα καὶ ὁ βλαστὸς αὐτοῦ βραχύς, ἡ δὲ ῥίζα μακρὰ καὶ ἔστιν ὥσπερ ὁ καρπός. Διαφέρει τε καὶ ἐσθίεται · συλλέγουσι δὲ ὅταν ὁ ποταμὸς ἀποβῇ στέφοντες βωμούς.

6.12 φανερώτατα δὲ καὶ πλείστην ἔχοντα πρὸς τὰ ἄλλα διαφορὰν τὸ σίλφιον καὶ ̔κ καλουμένη μαγύδαρις · ἀμφοτέρων γὰρ τούτων καὶ ἁπάντων τῶν τοιούτων ταῖς ῥίζαις μᾶλλον ἡ φύσις. Ταῦτα μὲν οὖν ταύτῃ ληπτέα. ἔνιαι δὲ τῶν ῥιζῶν πλείω δόξαιεν ἂν ἔχειν διαφορὰν παρὰ τὰς εἰρημένας · οἷον αἵ τε τῆς ἀραχνίδης καὶ τοῦ ὁμοίου τῷ ἀράκῳ · φέρουσι γὰρ ἀμφότεραι καρπὸν οὐκ ἐλάττω τοῦ ἄνω. Καὶ μίαν μὲν ῥίζαν τὸ ἀρακῶδες τοῦτο παχεῖαν ἔχει τὴν κατὰ βαθος, τὰς δὲ ἄλλας, ἐφ’ ὧν ὁ καρπός, λεπτοτέρας καὶ ἐπ’ ἄκρῳ [καὶ] σχιζόεμνας πολλαχῇ · φιλεῖ δὲ μάλιστα χυρία τὰ ὕφαμμα · φύλλον δὲ οὐδέτερον ἔχει τούτων οὐδ’ ὅμοια τοῖς φύλλοις, ἀλλ’ ὥσπερ ἀμφίκαρτα μᾶλλόν ἐστιν, ὃ καὶ φαίνεται θαυμάσιον. αἱ μὲν οὖν φύσεις καὶ δυνάμεις τοσαύτας ἔχουσι διαφοράς.

7.1 αὐξάνεσθαι δὲ πάντων δοκοῦσιν αἱ ῥίζαι πρότερον τῶν ἄνω · καὶ γὰρ φύεται εἰς βάθος. Οὐδεμία δὲ καθήκει πλέον ἢ ὅσον ὁ ἥλιος ἐφικνεῖται · τὸ γὰρ θερμὸν τὸ γεννῶν. Οὐ μὲν ἀλλὰ ταῦτα μεγάλα συμβάλλεται πρὸς βαθυρριζίαν καὶ ἔτι μᾶλλον πρὸς μακρορριζίαν ἡ τῆς χώρας φύσις, ἐὰν ᾗ κούφη καὶ μανὴ καὶ εὐδίοδος. ἐν γὰρ ταῖς τοιαύταις πορρωτέρω καὶ μείζους αἱ αὐξήσεις. Φανερὸν δὲ ἐπὶ τῶν ἡμερωμάτων · ἔχοντα γὰρ ὕδωρ ὁπουοῦν δίεισιν ὡς εἰπεῖν, ἐπειδὰν ὁ τόπος ᾗ κενὸς καὶ μηδὲν τὸ ἀντιστατοῦν, καθάπερ φρέατος ἢ ὀχετοῦ τινος. ἤγουν ἐν τῷ λυκείῳ ἡ πλάτανος ἡ κατὰ τὸν ὀχετόν, ἔτι νέα οὐσα, περὶ τρεῖς καὶ τριάκοντα πήχεις ἀφῆκεν, ἔχουσα τόπονν τε ἅμα καὶ τροφήν.

7.2 δόξει δὲ ὡς εἰπεῖν ἡ συκῆ μακρορριζότατον εἶναι, καὶ ὅλως δὲ μᾶλλον τὰ μανὰ καὶ εὐθύρριζα. Πάντα δὲ τὰ νεώτερα τῶν παλαιῶν, ἐὰν εἰς ἀκμὴν ἥκωσιν, ἤδη βαθυρριζότερα καὶ μακρορριζότερα. Συμφθίνουσι γὰρ καὶ αἱ ῥίζαι τῷ ἄλλῳ σώματι. Πάντων δὲ ὁμοίως οἱ χυλοὶ τοῖς φυτοῖς δεινότεροι, τοῖς δὲ ὡς ἐπίπαν · διὸ καὶ ἐνίων πικραὶ ὧν οἱ καρποὶ γλυκεῖς · αἱ δὲ καὶ φαρμακώδεις · ἔνιαι καὶ εὐώδεις ὥσπερ αἱ τῆς ἴριδος.

7.3 ἰδία δὲ ῥίζης φύσις καὶ δύναμις, οἷον ἡ τῆς ἰνδικῆς συκῆς · ἀπὸ γὰρ τῶν βλαστῶν ἀφίησι μέχρι οὗ ἂν συνάψῃ τῇ γῇ καὶ ῥιζωθῇ καὶ γίνεται περὶ τὸ δένδρον κύκλῳ συνεχὲς τὸ τῶν ῥιζῶν, οὐχ ἁπτόμενον τοῦ στελέχους ἀλλ’ ἀφεστηκός. Παραπλήσιον δὲ τούτῳ, μᾶλλον δὲ τρόπον τινὰ θαυμασιώτερον εἴ τι ἐκ τῶν φύλλων ἀφίησι ῥίζαν, οἷόν φασι περὶ ὀποῦντα ποιάριον εἶναι ὃ καὶ διεσθίεσθαί ἐστιν ἡδύ. Τὸ γὰρ αὖ θέρμων θαυμαστὸν ἧττον, ὅτι, ἂν ἐν ὕλῃ βαθείᾳ σπαρῇ, διείρει τὴν ῥίζαν πρὸς τὴν γῆν καὶ βλαστάνει διὰ τὴν ἰσχύν. ἀλλὰ δὴ τὰς μὲν τῶν ῥιζῶν διαφορὰς ἐκ τούτων θεωρητέον.

8.1 τῶν δένδρων δὲ καὶ τὰς τοιαύτας ἄν τις λάβοι διαφοράς · ἔστι γὰρ τὰ μὲν ὀζώδη, τὰ δ’ ἄνοζα, καὶ φύσει καὶ τόπῳ, κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἦττον. ἄνοζα δὲ λέγω οὐχ ὥστε μὴ ἔχειν ὅλως - οὐδὲν γὰρ τοιοῦτο δένδρον, ἀλλ’ εἴπερ, ἐκ τῶν ἄλλων οἷον σχοῖνος τύφη κύπειρος ὅλως εἴ τι [ἐπὶ] τῶν λιμνωδῶν - ἀλλ’ ὥστε ὀλίγους ἔχειν · φύσει μὲν οἶον ἀκτῆ δάφνη συκῆ ὅλως πάντα τὰ λειόφλοια καὶ ὅσα κοῖλα καὶ μανά. ὀζῶδες δὲ ἐλαία πεύκη κότινος. Τούτων δὲ τὰ μὲν ἐν παλισκίοις καὶ νηνέμοις καὶ ἐφύδροις, τὰ δὲ ἐν εὐηλίοις καὶ χειμερίοις καὶ πνευματώδεσι καὶ λεπτοῖς καὶ ξηροῖς · τὰ μὲν γὰρ ἀνοζότερα, τὰ δὲ ὀζωδέστερα τᾶν ὁμογενῶν. ὅλως δὲ ὀζωδέστερα τὰ ὀρεινὰ τῶν πεδεινῶν καὶ τὰ ξηρὰ τῶν ἑλείων.

8.2 ἔτι δὲ κατὰ τὴν φυτείαν, τὰ μὲν πυκνὰ ἄνοζα καὶ ὀρθά, τὰ δὲ μανὰ ὀζωδέστερα καὶ σκολιώτερα · συμβαίνει γὰρ ὥστε τὰ μὲν ἐν παλισκίῳ εἶναι, τὰ δὲ ἐν εὐηλίῳ. Καὶ τὰ ἄρρενα δὲ τῶν θηλειῶν ὀζωδέστερα, ἐν οἷς ἐστιν ἄμφω, οἷον κυπάριττος ἐλάτη ὀστρυῒς κρανία - καλοῦσι γὰρ γένος τι θηλυκρανίαν - καὶ τὰ ἄγρια δὲ τῶν ἡμερῶν, καὶ ἁπλῶς καὶ τὰ ὑπὸ ταὐτὸ γένος, οἷον κότινος ἐλαίας καὶ ἐρινεὸς συκῆς καὶ ἀχρὰς ἀπίου · πάντα γὰρ ταῦτα ὀζωδέστερα. Καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ πάντα τὰ πυκνὰ τῶν μανῶν - καὶ γὰρ τὰ ἄρρενα πυκνότερα καὶ τὰ ἄγρια - πλὴν εἴ τι πυκνότητα παντελῶς ἄνοζον ἢ ὀλίγοζον οἷον πύξος λωτός.

8.3 εἰσὶ δὲ τῶν μὲν ἄτακτοι καὶ ὡς ἔτυχεν οἱ ὄζοι, τῶν δὲ πεταγμένοι καὶ τῷ διαστήματι καὶ τῷ πλήθει, καθάπερ εἴρηται · διὸ καὶ ταξιόζωτα ταῦτα καλοῦσι. τῶν μὲν γὰρ οἷον δι’ ἴσου, τῶν δὲ μεῖζον αἰεὶ τὸ πρὸς τῷ πάχει, καὶ τοῦτο κατὰ λόγον. ὅπερ μάλιστα ἔνδηλον καὶ ἐν τοῖς κοτίνοις καὶ ἐν τοῖς καλάμοις · τὸ γὰρ γόνυ καθάπερ ὄζος. Καὶ οἱ μὲν κατ’ ἀλλήλους, ὥσπερ οἱ τῶν κοτίνων, οἱ δ’ ὡς ἔτυχεν. ἔστι δὲ τὰ μὲν δίοζα, τὰ δὲ τρίοζα, τὰ δὲ πλείους ἔχοντα · ἔνια δὲ πεντάοζά ἐστι. Καὶ τῆς μὲν ἐλάτης ὀρθοὶ καὶ οἱ ὄζοι καὶ οἱ κλάδοι ὥσπερ ἐμπεπηγότες, τῶν δὲ ἄλλων οὔ · διὸ καὶ ἰσχυρὸν ἡ ἐλάτη.

8.4 ἰδιώτατοι δὲ οἱ τῆς μηλέας · ὅμοιοι γὰρ θηρίων προσώποις, εἶς μὲν ὁ μέγιστος, ἄλλοι δὲ περὶ αὐτὸν μικροὶ πλείους. Εἰσὶ δὲ τῶν ὄζων οἱ μὲν τυφλοί, οἱ δὲ γόνιμοι. Λεγὼ δὲ τυφλοὺς ἀφ’ ὧν μηδεὶς βλαστός. Οἷτοι δὲ καὶ φύσει καὶ πηρώσει γίνονται ἢ ὅταν ἢ μὴ λυθῇ καὶ ἐκβιάζηται ἢ ἀποκοπῇ καὶ οἷον ἐπικαυθεὶς πηρωθῇ. Γίνονται δὲ μᾶλλον ἐν τοῖς παχέσι τῶν ἀκρεμόνων, ἐνίων δὲ καὶ ἐν τοῖς στελέχεσιν, ὅλως δὲ καὶ τοῦ στελέχους καὶ τοῦ κλάδου καθ’ ὃ ἂν ἐπικόψῃ ἢ ἐπιτέμῃ τις, ὄζος γίνεται καθαπερανεὶ διαιρῶν τὸ ἓν καὶ ποιῶν ἑτέραν ἀρχήν, εἴτε διὰ τὴν πήρωσιν, εἴτε δί ἄλλην αἰτίαν · οὐ γὰρ δὴ κατὰ φύσιν τὸ ὑπὸ τῆς πληγῆς.

8.5 αἰεὶ δὲ ἐν ἅπασιν οἱ κλάδοι φαίνονται πολυοζότεροι διὰ τὸ μήπω τἀνὰ μέσον προσηυξῆσθαι, καθάπερ καὶ τῆς συκῆς οἱ νεόβλαστοι τραχύτατοι καὶ τῆς ἀμπέλου τὰ ἄκρα τῶν κλημάτων · ὡς γὰρ ὁ ὄζος ἐν τοῖς ἄλλοις, οὕτω καὶ ὀφθαλμὸς ἐν ἀμπέλῳ καὶ ἐν καλάμῳ γόνυ. ἐνίοις δὲ καὶ οἷον κράδαι γίνονται, καθάπερ πτελέᾳ καὶ δρυΐ, καὶ μάλιστα ἐν πλατάνῳ · ἐὰν δὲ ἐν τραχέσι καὶ ἀνύδροις καὶ πνευματώδεσι, καὶ παντελῶς. Πάντως δὲ πρὸς τῇ γῇ καὶ οἷον τῇ κεφαλῇ τοῦ στελέχους ἀπογυρασκόντων παχύτερον γίνεται.

8.6 ἔνια δὲ καὶ ἴσχει τοὺς καλουμένους ὑπό τινων ἢ γόγγρους ἢ τὸ ἀνάλογον · οἷον ἡ ἐλαία · κυριώτατον γὰρ ἐπὶ ταύτης τοῦτο τοὔνομα καὶ πάσχειν δοκεῖ μάλιστα τὸ εἰρημένον · καλοῦσι δ’ ἔνιοι τοῦτο πρέμνον, οἱ δὲ κροτώνην, οἱ δὲ ἄλλο ὄνομα. Τοῖς δ εὐθέσι καὶ μονορρίζοις καὶ ἀπαραβλάστοις οὐ γίνεται τοῦθ’ ὅλως ἢ ἧττον · [φοῖνιξ δὲ παραβλαστητικόν ·] ἡ δὲ ἐλαία καὶ ὁ κότινος καὶ τὰς κοιλότητας ἰδίας ἔχουσι τὰς ἐν τοῖς στελέχεσιν.

9.1 ἔστι μὲν οὖν τὰ μὲν ὡς εἰς μῆκος αὐξητικὰ μαλιστ’ ἢ μόνον, οἷον ἐλάτη φοῖνιξ κυπάριττος καὶ ὅλως τὰ μονοστελέχη καὶ ὅσα μὴ πολύρριζα μηδὲ πολύκλαδα · τὰ δὲ ὁμοίως τούτοις ἀνὰ λόγον καὶ εἰς βάωος. ἔνια δὲ εὐθὺς σχίζεται, οἷον ἡ μηλέα · τὰ δὲ πολύκλαδα καὶ μείζω τὸν ὄγκον ἔχει τὸν ἄνω, καθάπερ ῥόα. Οὐ μὴν ἀλλ’ οὖν μέγιστά γε συμβάλλεται πρὸς ἕκαστον ἡ ἀγωγὴ καὶ ὁ τόπος καὶ ἡ τροφή. σημεῖον δ’ ὅτι ταὐτὰ μὲν ὄντα μακρὰ καὶ λεπτὰ γίνεται, μανὰ δὲ παχύτερα καὶ βραχύτερα · καὶ ἐὰν μὲν εὐθύς τις ἀφιῇ τοὺς ὄζους, βραχέα, ἐὰν δὲ ἀνακαθαίρῃ, μακρὰ καθάπερ ἡ ἄμπελος.

9.2 ἱκανὸν δὲ κἀκεῖνο πρὸς πίστιν ὅτι καὶ τῶν λαχάνων ἔνια λαμβάνει δένδρου σχῆμα, καθάπερ εἴπομεν τὴν μαλάχην καὶ τὸ τεῦτλον · ἅπαντα δ’ ἐν τοῖς οἰκείοις τόποις εὐαυξῇ καὶ τὸ αὐτὸ κάλλιστον, ἐπεὶ καὶ τῶν ὁμογενῶν ἀνοζότερα καὶ μείζω καὶ καλλίω τὰ ἐν τοῖς οἰκείοις · οἷον ἐλάτη ἡ μακεδονικὴ τῆς παρνασίας καὶ τῶν ἄλλων. ἅπαντα δὲ ταῦτα καὶ ὅλως ἡ ὕλη ἡ ἀγρία καλλίων καὶ πλείων τοῦ ὄρους ἐν τοῖς προσβορείοις ἢ ἐν τοῖς πρὸς μεσημβρίαν.

9.3 ἔστι δὲ τὰ μὲν ἀείφυλλα, τὰ δὲ φυλλοβόλα. Τῶν μὲν ἡμέρων ἀείφυλλα ἐλαία φοῖνιξ δάφνη μύρρινος πεύκης τι γένος κυπάριττος · τῶν δ’ ἀγρίων ἐλάτη πεύκη ἄρκευθος σμῖλαξ θυία καὶ ἣν ἀρκάδες καλοῦσι φελλόδρυν φιλύρα κέδρος πίτυς μυρίκη πύξος πρῖνος ἀρία κήλαστρον φιλύκη ὀξυάκανθος ἀφάρκη - ταῦτα δὲ φύεται περὶ τὸν ὄλυμπον - ἀνδράχνη κόμαρος τέρμινθος ἀγρία δάφην. Δοκεῖ δ’ ἡ ἀνδράχνη καὶ ὁ κόμαρος τὰ μὲν κάτω φυλλοβολεῖν, τὰ δὲ ἔσχατα τῶν ἀκρεμόνων ἀείφυλλα ἔχειν, ἐπιφύειν δὲ ἀεὶ τοὺς ἀκρεμόνας. τῶν μὲν οὖν δένδρων ταῦτα.

9.4 τῶν δὲ θαμνωδῶν κιττὸς βάτος ῥάμνος κάλαμος κεδρίς - ἔστι γάρ τι μιρκὸν ὃ οὐ δενδροῦται - τῶν δὲ φρυγανικῶν καὶ ποωδῶν πήγανον ῥάφανος ῥοδωνιὰ ἰωνιὰ ἀβρότονον ἀμάρακον ἕρπυλλος ὀρίγανον σέλινον ἱπποσέλινον μήκων καὶ τῶν ἀγρίων εἴδη πλείω. Διαμένει δὲ καὶ τούτων ἔνια τοῖς ἄκροις, τὰ δὲ ἄλλα ἀποβάλλει, οἷον ὀρίγανον σέλινον · ἐπεὶ καὶ τὸ πήγανον κακοῦται καὶ ἀλλάττεται. Πάντα δὲ καὶ τῶν ἄλλων τὰ ἀείφυλλα στενοφυλλότερα καὶ ἔχοντά τινα λιπαρότητα καὶ εὐωδίαν.

9.5 ἔνια δ’ οὐκ ὄντα τῇ φύσει παρὰ τὸν τόπον ἐστὶν ἀείφυλλα, καθάπερ ἐλέχθη περὶ τῶν ἐν ἐλεφαντίνῃ καὶ μέμφι · κατωτέρω δ’ ἐν τῷ δέλτᾳ μικρὸν πάνυ χρόνον διαλείπει τοῦ μὴ ἀεὶ βλαστάνειν. ἐν κρήτῃ δὲ λέγεται πλάτανόν τινα εἶναι ἐν φορτυναίᾳ πρὸς κρήνῃ τινὶ ἣ οὐ φυλλοβορεῖ - μυθολογοῦσι δὲ ὡς ἐπὶ ταύτῃ ἐμίγη τῇ εὐρώπῃ ὁ ζεύς - τὰς δὲ πλησίον πάσας φυλλοβορεῖν. ἐν δὲ συβάρει δρῦς ἐστιν εὐσύνοπτος ἐκ τῆς πόλεως ἣ οὐ φυλλοβορεῖ · φασὶ δὲ οὐ βλαστάνειν αὐτὴν ἅμα ταῖς ἄλλαις ἀλλὰ μετὰ κύνα. Λέγεται δὲ καὶ ἐν κύπρῳ πλάτανος εἶναι τοιαύτη.

9.6 φυλλοβολεῖ δὲ πάντα τοῦ μετοπώρου καὶ μετὰ τὸ μετόπωρον, πλὴν τὸ μὲν θᾶττον, τὸ δὲ βραδύτερον, ὥστε καὶ τοῦ χειμῶνος ἐπιλαμβάνειν. Οὐκ ἀνάλογον δὲ αἱ φυλλοβολίαι τᾶς βλαστήσεσιν ὥστε τὰ πρότερον βλαστήσαντα πρότερον φυλλοβολεῖν, ἀλλ’ ἔνια πρωϊβλαστεῖ μέν, οὐδὲν δὲ προτερεῖ τῶν ἄλλων, ἀλλά τινων καὶ ὑστερεῖ, καθάπερ ἡ ἀμυγδαλῆ.

9.7 τὰ δὲ ὀψιβλασεῖ μέν, οὐδὲν δὲ ὡς εἰπεῖν ὑσερεῖ τῶν ἄλλων, ὥσπερ ἡ συκάμινος. Δοκεῖ δὲ καὶ ἡ χώρα συμβάλλεσθαι καὶ ὁ τόπος ὁ ἔνικμος πρὸς τὸ διαμένειν. Τὰ γὰρ ἐν τοῖς ξηροῖς καὶ ὅλως λεπτογείοις πρότερα φυλλοβολεῖ, καὶ τὰ πρεσβύτερα δὲ τῶν νέων. ἔνια δὲ καὶ πρὸ τοῦ πεπᾶναι τὸν καρπὸν ἀποβάλει τὰ φύλλα, καθάπερ αἱ ὄψιαι συκαῖ καὶ ἀχράδες. τῶν δὲ ἀειφύλλων ἡ ἀποβολὴ καὶ ἡ αὔανσις κατὰ μέρος · οὐ γὰρ δὴ ταὐτὰ αἰεὶ διαμένει, ἀλλὰ τὰ μὲν ἐπιβλαστάνει, τὰ δὲ ἀφαυαίνεται. Τοῦτο δὲ περὶ τροπὰς μάλιστα γίνεται θερινάς. Εἰ δέ τινων καὶ μετ’ ἀκρτοῦρον ἢ καὶ κατ’ ἄλλην ὥραν ἐπισκεπτέον. ἀκὶ τὰ μὲν περὶ τὴν φυλλοβολίαν οὕτως ἔχει.

10.1 τὰ δὲ φύλλα τῶν μὲν ἄλλων δένδρων ὅμοια πάντων αὐτὰ ἑαυτοῖς, τῆς δὲ λεύκης καὶ τοῦ κιττοῦ καὶ τοῦ καλουμένου κροτῶνος ἀνόμοια καὶ ἑτεροσχήμνοα. Τὰ μὲν γὰρ νέα περιφερῆ, τὰ δὲ παλαιότερα γωνοειδῆ καὶ εἰς τοῦτο ἡ μετάστασις πάντων. Τοῦ δὲ κιττοῦ ἀνάπαλιν νέου μὲν ὄντος ἐγγωνιώτερα, πρεσβυτέρου δὲ περιφερέστερα · μεταβάλλει γὰρ καὶ οὗτος. ἴδιον δὲ καὶ τὸ τῇ ἐλαίᾳ καὶ τῇ φιλύρᾳ καὶ τῇ πτελέᾳ καὶ τῇ λεύκῃ ὐμβαῖνον · στρέφειν γὰρ δοκοῦσι τὰ ὕπτια μετὰ τροπὰς θερινὰς καὶ τούτῳ γνωρίζουσιν ὅτι γεγένηται τροπαί.

10.2 πάντα δὲ τὰ φύλλα διαφέρει κατὰ τὰ ὕπτια καὶ τὰ πρανῆ. Καὶ τῶν μὲν ἄλλων τὰ ὕπτια ποιωδέστερα καὶ λειότερα - τὰς γὰρ ἶνας καὶ τὰς φλέβας έν τοῖς πρανέσιν ἔχουσιν ὥσπερ ἡ χείρ - τῆς ἐλαίας δὲ λευκότερα καὶ ἧττον λεῖα · λεῖ δὲ καὶ τὰ τοῦ κιττοῦ. πάντα δὴ ἢ τά γε πλεῖστα ἐκφανῆ ἔχει τὰ ὕπτια · καὶ ταῦτα γίνεται τῷ ἡλίῳ φανερά. Καὶ στρέφεται τὰ πολλὰ πρὸς τὸν ἥλιον. διὸ καὶ οὐ ῥᾴδιον εἰπεῖν ὁπότερον πρὸς τῷ κλῶνι μάλλόν ἐστιν · ἡ μὲν γὰρ ὑπτιότης μᾶλλον δοκεῖ ποιεῖν τὸ πρανές, ἡ δὲ φύσις οὐχ ἧττον βούλεταὶ τὸ ὕπτιον, ἄλλως τε καὶ ἡ ἀνάκλασις διὰ τὸν ἥλιον. ἴδοι δ’ ἄν τις ὅσα πυκνὰ καὶ κατάλληλα καθάπερι τὰ τῶν μυρρίνων.

10.3 οἴονται δέ τινες καὶ τὴν τροφὴν τῷ ὑπτίῳ διὰ τοῦ πρανοῦς εἶναι, διὰ τὸ ἔνικμον ἀεὶ τοῦτο καὶ χνοῶδες εἶναι, οὐ καλῶς λέγοντες. ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἴσως συμβαίνει χωρὶς τῆς ἰδίας φύσεως καὶ διὰ τὸ μὴ ὁμοίως ἡλιοῦσθαι, ἡ δὲ τροφὴ διὰ τῶν φλεβῶν ἢ ἰνῶν ὁμοίως · ἀμφοτέροις δὲ ἐκ θατέρου εἰς θάτερον οὐκ εὔλογον μὴ ἔχουσι πόρους μηδὲ βάθος διϊόν. ἀλλὰ περὶ μὲν τροφς διὰ τίνων ἕτερος λόγος.

10.4 διαφέρουσι δὲ καὶ τὰ φύλλα πλείοσι διαφοραῖς. Τὰ μὲν γάρ ἐστι πλατύφυλλα, καθάπερ ἄμπελος συκῆ πλάτανος, τὰ δὲ στενόφυλλα, καθάπερ ἐλαία ῥόα μύρρινος · τὰ δ’ ὥσερ σπανόφυλλα, καθάπερ πεύκη πίτυς κέδρος · τὰ δ’ οἷον σαρκόφυλλα - τοῦτο δ’ ὅτι σαρκῶδες ἔχουσι τὸ φύλλον - οἷον κυπάριττος μυρίκη μηλέα, τῶν δὲ φρυγανικωων κνέωρος στοιβὴ καὶ ποωδῶν τοὺς ἐν τοῖς ἱματίοις ἀγαθόν. Τὰ γὰρ αὖ τῶν τευτλίων ἢ ῥαφάνων ἄλλον τρόπον σαρκώδη καὶ τὰ τῶν πηγανίων καλουμένων · ἐν πλάτει γὰρ καὶ οὐκ ἐν στρογγυλότητι τὸ σαρκῶδες. καὶ τῶν θαμνωδῶν δὲ ἡ μυρίκη σαρκῶδες τὸ φύλλον ἔχει.

10.5 ἔνια δὲ καὶ καλαμόφυλλα, καθάπερ ὁ φοῖνικ καὶ ὁ κόϊξ καὶ ὅσα τοιαῦτα · ταῦτα δέ, ὡς καθόλου εἰπεῖν, γωνιόφυλλα. Καὶ γὰρ ὁ κάλαμος καὶ ἡ κύπειρος καὶ ὁ βούτομος καὶ τἆλλα δὲ τῶν λιμνωδῶν τοιαῦτα · πάντα δὲ ὥσπερ ἐκ δυοῖν σύνθετα καὶ τὸ μέσον οἷον τρόπις, ὅθεν τοῖς ἄλλοις μέγας πόρος ὁ μέσος. Διαφέρουσι δὲ καὶ τοῖς σχήμασι · τὰ μὲν γὰρ περφερῆ, καθάπερ τὰ τῆς ἀπίου, τὰ δὲ προμηκέστερα, καθάπερ τὰ τῆς μηλέως · τὰ δ’ εἰς ὀξὺ προήκοντα καὶ παραγωνίζοντα, καθάπερ τὰ τοῦ σμίλακος. Καὶ ταῦτα μὲν ἄσχιστα · τὰ δὲ σχιστὰ καὶ οἷον πριονώδη, καθάπερ τὰ τῆς ἐλάτης καὶ τὰ τῆς πτερίδος · τρόπον δέ τινα σχιστὰ καὶ τὰ τῆς ἀμπέλου καὶ τὰ τῆς συκῆς, ὥσπερ ἂν εἴποι τις, κορωνοποδώδη.

10.6 ἔνια δὲ καὶ ἐντομὰς ἔχοντα, καθάπερ τὰ τῆς πτελέως καὶ τὰ τῆς ἡρακλεωτικῆς καὶ τὰ θ͂ς δρυός. Τὰ δὲ καὶ πρακανθίζοντα καὶ ἐκ τοῦ ἄκρου καὶ ἐκ τᾶν πλαγίων, οἷον τὰ τῆς πρίνου [τὰ τῆς δρυὸς] καὶ σμίλακος καὶ βάτου καὶ παλιούρου καὶ τὰ τῶν ἄλλων. ἀκανθῶδες δὲ ἐκ τῶν ἄκρων καὶ τὸ τῆς πεύκης καὶ πίτυος καὶ ἐλάτης, ἔτι δὲ κέδρου καὶ κεδρίδος. Φυλλάκανθον δ’ ὅλως ἐν μὲν τοῖς δένδροις οὐκ ἔστιν οὐδὲν ὧν ἡμεῖς ἴσμεν, ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις ὑλήμασιν ἐστιν, οἷον ἥ τε ἄκορνα καὶ ἡ δρυπὶς καὶ ὁ ἄκανος καὶ σχεδὸν ἅπαν τὸ τῶν ἀκανθωδῶν γένος · ὥσπερ γὰρ φύλλον ἐστὶν ἡ ἄκανθα πᾶσιν · εἰ δὲ μὴ φύλλα τις ταῦτα θήσει, συμβαίνοι ἂν ὅλως ἄφυλλα εἶναι, ἐνίοις δὲ ἄκανθαν μὲν εἶναι, φύλλον δὲ ὅλως οὐκ ἔχειν, καθάπερ ὁ ἀσπάραγος.

10.7 πάλιν δὲ ὅτι τὰ μὲν ἄμισχα, καθάπερ τὰ τῆς σκίλλης καὶ τοῦ βόλβου, τὰ δ’ ἔχοντα μίσχον. καὶ τὰ μὲν μακρόν, οἷον ἡ ἄμπελος καὶ ὁ κιττός, τὰ δὲ βραχὺν καὶ οἷον ἐμπεφυκότα, καθάπερ ἐλαία, καὶ οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τῆς πλατάνου καὶ ἀμπέλου προσηρτημένον. διαφορὰ δὲ καὶ τὸ μὴ ἐκ τῶν αὐτῶν εἶναι τὴν πρόσφυσιν ἀλλὰ τοῖς μὲν πλείστοις ἐκ τῶν κλάδων, τοῖς δὲ καὶ ἐκ τῶν ἀκρεμόνων, τῆς δρυὸς δὲ καὶ ἐκ τοῦ στελέχους. Τῶν δὲ λαχανωδῶν τοῖς πολλοῖς εὐθὺς ἐκ τῆς ῥίζης, οἷον κρομμύου σκόρδου κιχορίου, ἔτι δὲ ἀσφοδέλου σκίλλης βολβοῦ σισυριγχίου καὶ ὅλως τῶν βολβωδῶν. Καὶ τούτων δὲ οὐχ ἡ πρώτη μόνον ἔκφυσις ἀλλὰ καὶ ὅλος ὁ καυλὸς ἄφυλλον. ἐνίων δ’ ὅταν γένηται, φύλλα εἰκός, οἷον θριδακίνης ὠκίμου σελίνου καὶ τῶν σιτηρῶν ὁμοίως. ἔχει δ’ ἔνια τούτων καὶ τὸν καυλὸν εἶτ’ ἀκανθίζοντα, ὡς ἡ θριδακίνη καὶ τὰ φυλλάκανθα πάντα, καὶ τῶν θαμνωδῶν δὲ καὶ ἔτι μᾶλλον οἷον βάτος παλίουρος.

10.8 κοινὴ δὲ διαφορὰ πάντων ὁμοίως δένδρων καὶ τᾶν ἄλλων ὅτι τὰ μὲν πολύφυλλα, τὰ δὲ ὀλιγόφυλλα. ὡς δ’ ἐπὶ τὸ πᾶν τὰ πλατύφυλλα ταξίφυλλα, καθάπερ μύρρινος, τὰ δὲ ἄτακτα καὶ ὡς ἔτυχε, καθάπερ σχεδὸν τὰ πλεῖστα τῶν ἄλλων [ἦ]. ἴδιον δ’ ἐπὶ τῶν λαχανωδῶν, οἷον κρομμύου γητείου, τὸ κοιλόφυλλον. ἁπλῶς δ’ αἱ διαφορὰ τῶν φύλλων ἢ μεγέθει ἢ πλήθει ἢ σχήματι ἢ πλατύτητι ἢ κοιλότητι ἢ στενότητι ἢ τραχύτητι ἢ λειότητι καὶ τῷ πρακανθίζειν ἢ μή, ἔτι δὲ κατὰ τὴν πρόσφυσιν ὅθεν ἢ δι’ οὑͅ · τὸ μὲν ὅθεν, ἀπὸ ῥίζης ἢ κλάδου ἢ καυλοῦ ἢ ἀκρεμόνος · τὸ δὲ δι’ οὗ, ἢ διὰ μίσχου ἢ δι’ αὐτοῦ καὶ εἰ δὴ πολλὰ ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Καὶ ἔνια καρποφόρα μεταξὺ περιειληφότα τὸν καρπόν, ὥσπερ ἡ ἀλεξάνδρεια δάφνη ἐπιφυλλόκαρπος. Αἱ μὲν οὖν διαφοραὶ τῶν φύλλων κοινοτέρως πᾶσαι εἴρηνται καὶ σχεδόν εἰσιν ἐν τούτοις. Σύγκειται δὲ τὰ μὲν ἐξ ἰνὸς καὶ φλοιοῦ καὶ σαρκός, οἷον τὰ τῆς συκῆς καὶ ἀμπέλου, τὰ δὲ ὥσπερ ἐξ ἰνὸς μόνον, οἷον τοῦ καλάμου καὶ σίτου.

10.9 τὸ δὲ ὑγρὸν ἁπάντων κοινόν · ἅπασι γὰρ ἐνυπάρχει καὶ τούτοις καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς ἑπετείοις ̓͂ μίσχος ἄνθος καρπὸς εἴ τι ἄλλο - μᾶλλον δὲ καὶ τοῖς μὴ ἐπετείοις ᾀ οὐδὲν γὰρ ἄνευ τούτου. Δοκεῖ δὲ καὶ τῶν μίσχων τὰ μὲν ἐξ ἰνῶν μόνον συγκεῖσθαι, καθάπερ τὰ τοῦ σίτου καὶ τοῦ καλάμου, τὰ δέ ἐκ τῶν αὐτῶν ὥσπερ ὁ καυλοί.

10.10 τῶν δὲ ἀνθῶν τὰ μὲν ἐκ φλοιοῦ καὶ φλεβὸς καὶ σαρκός, τὰ δ’ ἐκ σαρκὸς μόνον, οἷον τὰ ἐν μέσῳ τῶν ἄρων. ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν καρπῶν · οἱ μὲν γὰρ ἐκ σαρκὸς καὶ ἰνός, οἱ δὲ ἐκ σαρκὸς μόνον, οἱ δὲ καὶ ἐκ δέρματος σύγκειται · τὸ δὲ ὑγρὸν ἀκολουθεῖ καὶ τούτοις. ἐκ σαρκὸς μὲν καὶ ἰνὸς ὁ τῶν κοκκυμήλων καὶ σικύων, ἐξ ὑγροῦ δὲ καὶ δέρματος ὁ τῶν συκαμίνων καὶ τῆς ῥόας. ἄλλοι δὲ κατ’ ἄλλον τρόπον μεμερισμένοι. Πάντων δὲ ὡς εἰπεῖν τὸ μὲν ἔξω φλοιός, τὸ δ’ ἐντὸς σάρξ, τῶν δὲ καὶ πυρήν.

11.1 ἔσχατον δ’ ἐν ἅπασι τὸ σπέρμα, τοῦτο δὲ ἔχον ἐν ἑατυῷ σύμφυτον ὑγρὸν καὶ θερμὸν ὧν ἐκλιπόντων ἄγονα καθάπερ τὰ ᾠά. Καὶ τν μὲν εὐθὺ τὸ σπέρμα μετὰ τὸ περιέχον, οἷον φοίνικος καρύου ἀμυγδάλης - πλείω δὲ τούτων τὰ ἐμπεριέχοντα, ὡς τὰ τοῦ φοίνικος - τῶν δὲ μεταξὺ σὰρξ καὶ πυρήν, ὥσπερ ἐλαίας καὶ κολλυμηλέας καὶ ἑτέρων. ἔνια δὲ καὶ ἐν λοβῷ, τὰ δ’ ἐν ὑμένι, τὰ δ’ ἐν ἀγγείῳ, τὰ δὲ καὶ γυμνόσπερμα τελείως.

11.2 ἐνλοβῷ μὲν οὐ μόνον τὰ ἐπέτεια, καθάπερ τὰ χεδροπρὰ καὶ ἕτερα πλείω τῶν ἀγρίων, ἀλλὰ καὶ τῶν δένδρων ἔνια, καθάπερ ἥ τε κερωνία, ἥν τινες καλοῦσι συκῆν αἰγυπτίαν, καὶ ἡ κερκὶς καὶ ἡ κολοιτία περὶ λιπάραν · ἐν ὑμένι δ’ ἔνια τῶν ἐπετείων, ὥσπερ ὁ πυρὸς καὶ ὁ κέγχρος. ὡσαύτως δὲ καὶ ἐναγγειοσπέρματα καὶ γυμνοσπέρματα · ἐναγγειοσπέρματα μὲν οἶον ἥ τε κήκων καὶ ὅσα μηκωνικά - τὸ γὰρ σήσαμον ἰδιωτέρως - · γυμνοσπέρματα δὲ τῶν τε λαχάνων πολλά, καθάπερ ἄνηθον κορίαννον ἄννησον κύμινον μάραθον, καὶ ἕτερα πλείω.

11.3 τῶν δὲ δένδρων οὐδὲ γυμνόσπερμον ἀλλ’ ἢ σαρξὶ περιεχόεμνον ἢ κελύφεσι τὰ μὲν δερματικοῖς, ὥσπερ ἡ βάλανος καὶ τὸ εὐβοϊκόν, τὰ δὲ ξυλώδεσιν, ὥσπερ ἡ ἀμυγδάλη καὶ τὸ κάρυον. οὐδὲν δὲ ἐναγγειόσπερμον, εἰ μή τις τὸν κῶνον ἀγγεῖον θήσει δι τὸ χωρίζεσθαυι τῶν καρπῶν. Αὐτὰ δὲ τὰ σπέρματα τῶν μὲν εὐθὺ σαρκώδη, καθάπερ ὅσα καρυηρὰ καὶ βαλανηρά · τῶν δὲ ἐν πυρῆνι τὸ σαρκῶδες ἔχεται, καθάπερ ἐλάας καὶ δαφνίδος καὶ ἄλλων · τῶν δὲ ἐν πυρῆνι μόνον ἢ πυρηνώδη γε καὶ ὥσπερ ξηρά, καθάπερ τὰ κνηκωδη καὶ κεγχραμιδώδη καὶ πολλὰ τν λαχανηρῶν. ἐμφανέστατα δὲ τὰ τοῦ φοίνικος · οὐδὲ γὰρ κοιλότητα ἔχει τοῦτο οὐδεμίαν, ἀλλ’ ὅλον ἔξορθον · οὐ μὴν ἀλλ’ ὑγρότης δή τις καὶ θερμότης ὑπάρχει δηλονότι καὶ τούτῳ, καθάπερ εἴπομεν.

11.4 διαφέρουσι δὲ καὶ τῷ τὰ μὲν ἀθρόα μετ’ ἀλλήλων εἶναι, τὰ δὲ διεστῶτα καὶ στοιχήδον, ὥσπερ τὰ τῆς κολοκύντης καὶ σικύας καὶ τῶν δένδρων ὡς περσικῆς μηλέας · καὶ τῶν ἀθρόων τὰ μὲν ἕν τινι περιέχεσθαι, καθάπερ τὰ τῆς ῥόας καὶ τῆς ἀπίου καὶ μηλέας καὶ τῆς ἀμπέλου καὶ συκῆς · τὰ δὲ μετ’ ἀλλήλων μὲν εἶναι, ἢ περιέχεσθαι δὲ ὑφ’ ἑνός, ὥσπερ τὰ σταχυηρὰ τῶν ἐπετείων, εἰ μή τις θείη τὸν στάχυν ὡς περιέχον · οὕτως δὲ ἔσται καὶ ὁ βότρυς καὶ τἆλλα τὰ βοτρυώδη καὶ ὅσα δὴ φέρει δι’ εὐβοσίαν καὶ χώρας ἀρετὴν ἀθρόους τοὺς καρπούς, ὥσπερ ἐν συρίᾳ φασὶ καὶ ἄλλοθι τὰς ἐλαίας.

11.5 ἀλλὰ καὶ αὕτη δοκεῖ τις εἶναι διαφορὰ τὸ τὰ μὲν ἀφ’ ἑνὸς μίσχου καὶ μιᾶς προσφύσεως ἀθρόα γίνεσθαι, καθάπερ ἐπί τε τῶν βοτρυηρῶν καὶ σταχυηρῶν εἴρηται μὴ περιεχόμενα κοινῷ τινι γίνεσθαι · τὰ δὲ μὴ γίνεσθαι. ἐπεὶ καθ’ ἕκαστόν γε λαμβάνοντι τῶν σπερμάτων ἢ τῶν περιεχόντων ἰδίαν ἀρχὴν ἔχει τῆς προσφύσεως, οἷον ἥ τε ῥὰξ καὶ ἡ ῥόα καὶ πάλιν ὁ πυρὸς καὶ ἡ κριθή [καὶ ὁ πυρήν]. ἥκιστα δ’ ἂν δόξειε τὰ τῶν μήλων καὶ τὰ τῶν ἀπίων, ὅτι συμψαύει τε καὶ περιείληπται καθάπερ ὑμένι τινὶ δερματικῷ περὶ ὃν τὸ περικάρπιον.

11.6 ἀλλ’ ὅμως καὶ τούτων ἕκαστον ἰδίαν ἀρχὴν ἔχει καὶ φύσιν · φανερώτατα δὲ τῷ κεχωρίσθαι τὰ τῆς ῥόας · ὁ γὰρ πυρὴν ἑκάστῳ προσπέφυκεν, οὐχ ὥσπερ τῶν σύκων ἄδηλα διὰ τὴν ὑγρότητα. Καὶ γὰρ τοῦτο ἔχουσι διαφοράν, καίπερ ἀμφότερα περιεχόμενα σαρκώδει τινὶ καὶ τῷ τοῦτο περιειληφότι μετὰ τῶν ἄλλων · τὰ μὲν γὰρ περὶ ἕκαστον ἔχει τὸν πυρῆνα τὸ σαρκῶδες τοῦτο τὸ ὕγρον, αἱ δὲ κεγχραμίδες ὥσπερ κοινόν τι πᾶσαι, καθάπερ καὶ τὸ γίγαρτον καὶ ὅσα τὸν αὐτὸν ἔχει τρόπον. ἀλλὰ τὰς μὲν τοιαύτας διαφορὰς τάχ’ ἄν τις λάβοι πλείους · ὧν δεῖ τὰς κυριωτάτας καὶ μάλιστα τῆς φύσεας μὴ ἀγνοεῖν.

12.1 αἱ δὲ κατὰ τοὺς χυλοὺς καὶ τὰ σχήματα καὶ τὰς ὅλας μορφὰς σχεδὸν φανεραὶ πᾶσι, ὥστε μὴ δεῖσθαι λόγου, πλὴν ἢ τοσοῦτον ὅτι σχῆμα οὐδὲν περικάπριον εὐθύγραμμον οὐδὲ γωνίας ἔχει. Τῶν δὲ χυλῶν οἱ μέν εἰσιν οἰνώδεις, ὥσπερ ἀμπέλου συκαμίνου μύρτου · οἱ δ’ ἐλαιώδες, ὥσπερ ἐλαίας δάφνης καρύας ἀμυγδαλῆς πεύκης πίτυος ἐλάτης · οἱ δὲ μελιτώδεις, οἷον σύκου φοίνικος δρυὸς βαλάνου · οἱ δὲ δριμεῖς, οἷον ὀριγάνου θύμβρας καρδάμου νάπυος · οἱ δὲ πικροί, ὥσπερ ἀψινθίου κενταυρίου. Διαφέρουσι δὲ καὶ τᾶς εὐωδίαις, οἷον ἀννήσου κεδρίδος · ἐνίων δὲ ὑδαρεῖς ἂν δόξαιεν, οἷον οἱ τῶν κοκκυμηλίων. Οἱ δὲ ὀξεῖς, ὥσπερ ῥοῶν καὶ ἐνίων μήλων · ἀπάντων δὲ οἰνώδεις καὶ τοὺς ἐν τούτῳ τῷ γένει θετέον, ἄλλοι δὲ ἐν ἄλλοις εἴδεσιν · ὑπὲρ ὧν ἁπάντων ἀκριβέστερον ἐν τοῖς περὶ χυλῶν ῥητέον, αὐτάς τε τὰς ἰδέας διαριθμουμένους ὁπόσαι καὶ ταὰ πρὸς ἀλλήλους διαφορὰς καὶ τίς ἡ ἑκάστου φύσις καὶ δύναμις.

12.2 ἔχει δὲ καὶ ἡ τῶν δένδρων αὐτῶν ὑγρότης, ὥσπερ ἐλέχθη, διάφορα εἴδη · ἡ μὲν γάρ ἐστιν ὀπώδης, ὥσπερ ἡ τῆς συκῆς καὶ τῆς μήκωνος · ἡ δὲ πιττώδης, οἷον ἐλάτης πεύκης τῶν κωνοφόρων · ἄλλη δ’ ὑδαρής, οἷον ἀμπέλου ἀπίου μηλέας, καὶ τῶν λαχανωδῶν δὲ οἷον σικύου κολοκύντης θριδακίνης · αἱ δὲ [ἤδη] δριμύτητά τινα ἔχουσι, καθάπερ ἡ τοῦ θύμου καὶ θύμβρας · αἱ δὲ καὶ εὐωδίαν, ὥσπερ αἱ τοῦ σελίνου ἀνήθου μαράθου καὶ τῶν τοιούτων. ὡς δ’ ἁπλῶς εἰπεῖν ἅπασαι κατὰ τὴν ἰδίαν φύσιν ἑκάστου δένδρου καὶ ὡς καθόλου εἰπιην φυτοῦ · πᾶν γὰρ ἔχει κρᾶσίν τινα καὶ μίξιν ἰδίαν ἥπερ οἰκεία δηλνότι τυγχάνει τοῖς ὑπερκειμένοις καρποῖς · ὧν τοῖς πλείστοις συνεμφαίνεταί τις ὁμοιότης οὐκ ἀκριβὴς οὐδὲ σαφής · ἀλλ’ ἐν τος περικαρπίοις δὴ μᾶλλον κατεργασίαν λαμβάνει καὶ πέψειν καθαρὰν καὶ εἰλικρινῆ ἡ τοῦ χυλοῦ φύσις · δεῖ γὰρ ὥσπερ τὸ μὲν ὕλην ὑπολαβεῖν, τὸ δὲ εἶδος καὶ μορφήν.

12.3 ἔχει δὲ αὐτὰ τὰ σπέρματα καὶ οἱ χιτῶνες οἱ περὶ αὐτὰ διαφορὰν τῶν χυλῶν. ὡς δ’ ἁπλῶς εἰπεῖν ἅπαντα τὰ μόρια τῶν δένδρων καὶ φυτῶν, οἷον ῥίζα καυλὸς ἀκρεμὼν φύλλον καρπός, ἔχει τινὰ οἰκειότητα πρὸς τὴν ὅλην φύσιν · ἣ δὴ παραλλάττει κατά τε τας̀ ὀσμὰς καὶ τοὺς χυλούς, ὡς τὰ μὲν εὔοσμα καὶ εὐώδη, τὰ δὲ ἄοσμα καὶ ἄχυλα παντελῶς εἶναι τῶν τοῦ αὐτοῦ μορίων.

12.4 ἐνίων γὰρ εὔοσμα τὰ ἄνθη μᾶλλον ἢ τὰ φύλλα, τῶν δὲ ἀνάπαλιν τὰ φύλλα μᾶλλον καὶ οἱ κλῶνες ὥσπερ τῶν στεφανωμάτων · τῶν δὲ οἱ καρποί · τν δ’ οὐδέτερον · ἐνίων δ’ αἱ ῥίζαι · τῶν δέ τι μέρος. ὁμοίως δὲ καὶ κατὰ τοὺς χυλούς · τὰ̀ μὲν γὰρ βρωτά, τὰ δ’ ἄβρωτα τυγχάνει καὶ ἐν φύλλοις καὶ περικαρπίοις. ἰδιώτατον δὲ τὸ ἐπὶ τῆς φιλύρας · ταύτης γὰρ τὰ φύλλα γλυκέα καὶ πολλὰ τῶν ζῴων ἐσθίει, ὁ δὲ καρπὸς οὐδενὶ βρωτός · ἐπεὶ τό γε ἀνάπαλιν οὐδὲν θαυμαστὸν ὥστε τὰ μὲν φύλλα μὴ ἐσθίεσθαι, τοὺς δὲ καρποὺς οὐ μόνον ὑφ’ ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων ζῴων. ἀλλὰ καὶ περὶ τούτου καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων ὕστερον πειρατέον θεωρεῖν τὰς αἰτίας.

13.1 νῦν δὲ τοσοῦτον ἔστω δῆλον ὅτι κατὰ πάντα τὰ μέρη πλείους εἰσὶ διαφορὰ πολλαχῶς · ἐπεὶ καὶ τῶν ἀνθῶν τὰ μέν ἐστι χνοώδη, καθάπερ τὸ τῆς ἀμπέλου καὶ συκαμίνου καὶ τοῦ κιττοῦ · τὰ δὲ φυλλώδη, καθάπερ ἀμυγδαλῆς μηλέας ἀπίου κοκκυμηλέας, καὶ τὰ μὲν μέγεθος ἔχει, τὸ δὲ τῆς ἐλαίας φυλλῶδες ὂν ἀμέγεθες. ὁμοίως δὲ καὶ ἐν τοις ἐπετείοις καὶ ποώδεσι τὰ μὲν φυλλώδη, τὰ δὲ χνοώδη. Πάντων δὲ τὰ μὲν δίχροα, τὰ δὲ μονόχροα. Τὰ μὲν τῶν δένδρων τά γε πολλὰ μονόχροα καὶ λευκανθῆ · μόνον γὰρ ὡς εἰπεῖν τὸ τῆς ῥόας φοινικοῦν καὶ ἀμυγδαλῶν τιναν ὑπέρυθρον · ἄλλου δὲ οὐδενὸς τῶν ἡμέρων οὔτε ἀνθῶδες οὔτε δίχρουν, ἀλλ’ εἴ τινος τῶν ἀγρίων οἷον τὸ τῆς ἐλάτης · κρόκινον γὰρ τὸ ταύτης ἄνθος · καὶ ὅσα δή φασιν ἐν τῇ ἔξω θαλάττῃ ῥόδων ἔχειν τὴν χρόαν.

13.2 ἐν δὲ τοῖς ἐπετείοις σχεδὸν τά γε πλείω τοιαῦτα καὶ δίχροα καὶ διανθῆ. Λέγω δὲ διανθὲς ὅτι ἕτερον ἄνθος ἐν τῷ ἄνθει ἔχει κατὰ μέσον, ὥσπερ τὸ ῥόδον καὶ τὸ κρίνον καὶ τὸ ἴον τὸ μέλαν. ἔνια δὲ καὶ μονόφυλλα φύεται διαγραφὴν ἔχοντα μόνον τῶν πλειόνων, ὥσπερ τὸ τῆς ἰασιώνης · οὐ γαρ̀ κεχώρισται ταύτης ἐν τῷ ἄνθει τὸ φύλλον ἕκαστον, οὐδὲ δὴ τοῦ λειρίου τὸ κάτω μέρος, ἀλλὰ ἐκ τῶν ἄκρων ἀποφύσεις γωνιώδεις. Σχεδὸν δὲ καὶ τὸ τῆς ἐλαίας τοιοῦτόν ἐστιν.

13.3 διαφέρει δὲ καὶ κατὰ τὴν ἔκφυσιν καὶ θέσιν · τὰ με]ν γὰρ ἔχει περὶ αὐτὸν τὸν καρπόν, οἷον ἄμπελος ἐλαία · ἧς καὶ ἀποπίπτοντα διατετρημένα φαίνεται · καὶ τοῦτο σημεῖον λαμβάνουσιν εἰ καλῶς ἀπήνθηκεν · ἐὰν γὰρ συγκαυθῇ ἢ βρεχθῇ, συναποβάλλει τὸν καρὸν καὶ οὐ τετρημένον γίγνεται. Σχεδὸν δὲ καὶ τὰ πολλὰ τῶν ἐν μέσῳ τὸ περικάρπιον ἔχει, τάχα δὲ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ περικαρπίου, καθάπερ ῥόα μηλέα ἄπιος κοκκυμηλέα μύρρινος, καὶ τῶν γε φρυγανικῶν ῥοδωνιὰ καὶ τὰ πολλὰ τῶν στεφανωτικῶν. Κάτω γὰρ ὑπὸ τὸ ἄνθος ἔχει τὰ σπέρματα · φανερώτατον δ’ ἐπὶ τοῦ ῥόδου διὰ τὸν ὄγκον - ἔνια δὲ καὶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν στομάτων, ὥσπερ ὁ ἄκανος καὶ ὁ κνῆκος καὶ πάντα τὰ ἀκανώδη · καθ’ ἕκαστον γὰρ ἔχει τὸ ἄνθος. ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ποωδῶν ἔνια καθάπερ τὸ ἀνθέμιον, ἐν δὲ τοῖς λαχανηροῖς ὅ τε σίκυος καὶ ἡ κολοκκύντη καὶ ἡ σικύα · πάντα γὰρ ἐπὶ τῶν καρπῶν ἔχει καὶ προσαυξανομένων ἐπιμένει τὰ ἄνθη πολὺν χρόνον.

13.4 ἄλλα δὲ ἰδρωτέρως οἷον ὁ κιττὸς καὶ ἡ συκάμινος · ἐναυτοῖς μὲν γὰρ ἔχει τοῖς ὅλοις περικαρπίοις, οὐ μὴν οὔτε ἐπ’ ἄκροις οὔτε περιειληφόσι καθ’ ἕκαστον ἀλλ’ ἐν τοῖς ἀνὰ μέσον, εἰ μὴ ἄρα οὐ σύνδηλα διὰ τὸ χνοῶδες. ἔστι δὲ καὶ ἁπλᾶ τῶν ἀνθῶν ἔνια, καθάπερ ἐπὶ τῶνσικύων ἃ ἐκ τῶν ἄκρων φύεται τοῦ κλήματος · διὸ καὶ ἀφαιροῦσιν αὐτά· κωλύει γὰρ τὴν τοῦ σικύου βλάστησιν. Φασὶ δὲ καὶ τῆς μηλέας τῆς μηδικῆς ὅσα μὲν ἔχει τῶν ἀνθῶν ὥσπερ ἠλακάτην τινὰ πεφυκυῖαν ἐκ μέσου, ταῦτ’ εἶναι γόνιμα, ὅσα δὲ μὴ ἔχει, ταῦτ’ ἄγονα. Εἰ δὲ καὶ ἐπ’ ἄλλου τινὸς ταῦτα συμβαίνει τῶν ἀνθοφόρων ὥστε ἄγονον ἄνθος φύειν, εἴτε κεχωρισμένον, εἴτε μή, σκεπτεόν. ἐπεὶ γένη γε ἔνια καὶ ἀμπέλου καὶ ῥόας ἀδυνατεῖ τελεοκαρπεῖν, ἀλλὰ μέχρι τοῦ ἄνθους ἡ γένεσις.

13.5 γίνεται δὲ καὶ τό γε τῆς ῥόας ἄνθος πολὺ καὶ πυκνὸν καὶ ὅλως ὁ ὄγκος πλατὺς ὥσπερ ὁ τῶν ῥοῶν · κατώθεν δ’ ἕτεροι δι’ ὧν ὡς εἰς μικρὸν ὥσπερ ἐκτετραμμένος κύτινος ἔχων τὰ ἄνω μυχώδη. Φασὶ δέ τινες καὶ τῶν ὁμοιογενῶν τὰ μὲν ἀνθεῖν, τὰ δ’ οὔ, καθάπερ τῶν φοινίκων τὸν μὲν ἄρρενα ἀνθεῖν, τὸν δὲ θῆλυν οὐκ ἀνθεῖν, ἀλλ’ εὐθὺ προφαίνειν τὸν καρπόν. Τὰ μὲν οὖν τῷ γένει τοιαῦτα τὴν διαφορὰνέχει καθάπερ ὅλως ὅσα μὴ δύναται τελεοκαρπεῖν. ἡ δὲ τοῦ ἄνθους φύσις ὅτι πλείους ἔχει διαφορὰς φανερὸν ἐκ τῶν προειρημένων.

14.1 διαφέρει δὲ τὰ δένδρα καὶ τοῖς τοιούτοις κατὰ τὴν καρποτοκίαν. Τὰ μὲν γὰρ ἐκ τῶν νέων βλαστῶν φέρει, τὰ δ’ ἐκ τῶν ἔνων, τὰ δ’ ἐξ ἀμφοτέρων · ἐκ μὲν τῶν νέων συκῆ ἄμπελος · ἐκ δὲ τῶν ἔνων ἐλαία ῥόα μηλέα ἀμυγδαλῆ ἄπιος μύρρινος καὶ σχεδὸν τὰ τοιαῦτα πάντα · ἐκ δὲ τῶν νέων ἐὰν ἄρα τι συμβῇ κυῆσαι καὶ ἀνθῆσαι - γίνεται γὰρ καὶ ταυτ’ ἐνίοις ὥσπερ καὶ τῷ μυρρίνῳ καὶ μαλισθ’ ὡς εἰπεῖν περὶ τὰς βλαστήσεις τὰς μετ’ ἀρκτοῦρον - οὐ δύναται τελεοῦν ἀλλ’ ἡμιγενῆ φθείρεται. ἐξ ἀμφοτέρων δὲ καὶ τῶν ἔνων καὶ τῶν νέων, εἴ τινες ἄρα, μηλέαι τῶν διφόρων ἢ εἴ τι ἄλλο κάρπιμον · ἔτι δὲ ὁ ὄλυνθος ἐκπέπτων καὶ σῦκα φέρων ἐκ τῶν νέων.

14.2 ἰδιωτάτη δὲ ἡ ἐκ τοῦ στελέχους ἔκφυσις ὥσπερ τῆς ἐν αἰγύπτῳ συκαμίνου · καὶ ταύτης γέ φασι φέρειν ἐκ τοῦ στελέχους, οἱ δὲ ταύτης μὲν ἐκ τν ἀκρεμόνων ὥσπερ τῆς κερωνίας · αὕτη γὰρ καὶ ἐκ τούτων φέρει πλὴν οὐ πολύν · καλοῦσι δὲ κερωνίαν ἀφ’ ἧς τὰ σῦκα τὰ αἰγύπτια καλούμενα. ἔστι δὲ καὶ τὰ μὲν ἀκρόκαρπα τῶν δένδρων καὶ ὅλως τῶν φυτῶν, τὰ δὲ πλαγιόκαρπα, τὰ δ’ ἀμφοτέρως. Πλείω δ’ ἀκρόκαρπα τῶν ἄλλων ἢ τῶν δένδρων, οἷον τῶν τε σιτηρῶν τὰ σταχυώδη καὶ τῶν θαμνωδῶν ἐρείκη καὶ σπειραία καὶ ἄγνος καὶ ἀλλ’ ἄττα καὶ τῶν δένδρων ἔνια καὶ τῶν λαχανωδῶν, οἷον βλίτον ἀνδράφαξυς ῥάφανος · ἐπεὶ καὶ ἐλαία ποιεῖ πως τοῦτο καίφασιν ὅταν ἄκρον ἐνέγκῃ, σημεῖον εὐφορίας εἶναι, ἀκρόκαρπος δέ πως καὶ ὁ φοῖνιξ, πλὴν τούτου γε καὶ ἀκρόφυλλον καὶ ἀκρόβλαστον · ὅλως γὰρ ἐν τῷ ἄνω πᾶν τὸ ζωτικόν.

14.3 τὰς μὲν οὖν καὰ μέρη διαφορὰς πειρατέον ἐκ τούτων θεωρεῖν, αἱ δὲ τοιαῦται τῆς ὅλης οὐσίας φαίνονται δηλονότι τὰ μὲν ἥμερα, τὰ δὲ ἄγρια καὶ τὰ μὲν κάρπιμα, τὰ δὲ ἄκαρπα καὶ ἀείφυλλα καὶ φυλλόβολα, καθάπερ ἐλέχθη, τὰ δ’ ὅλως ἄφυλλα · καὶ τὰ μὲν ἀνθητικά, τὰ δὲ ἀνανθῆ · καὶ πρωϊβλαστῆ δὲ καὶ πρωΐκαρπα, τὰ δὲ ὀψιβλαστῆ καὶ ὀψίκαρπα. ὡσαύτως δὲ καὶ ὅσα παραπλήσια τούτοις. Καί πως τά γε τοιαῦτα ἐν τοῖς μέρεσιν ἢ οὐκ ἄνευ τῶν μερῶν ἐστιν. ἀλλ’ ἐκείνη ἰδιωτάτη καὶ τρόπον τινὰ μεγίστη διάστασις ἥπερ καὶ ἐπὶ τῶν ζῴων, ὅτι τὰ μὲν ἔνυδρα, τὰ δὲ χερσαῖα · καὶ γὰρ τῶν γυτῶν ἐστί τι τοιοῦτον γένος ὃ οὐ δύναται φύεσθαι εἰ μὴ ἐν ὑγρῷ · τὰ δὲ φύεται μέν, οὐχ ὅμοια δέ, ἀλλὰ χείρω. Πάντων δὲ τῶν δένδρων, ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν, καὶ τῶν φυτῶν εἴδη πλείω τυγχάνει καθ’ ἕκαστον γίενος · σχεδὸν γὰρ οὐδέν ἐστιν ἁπλοῦν.

14.4 ἀλλ’ ὅσα μὲν ἥμερα καὶ ἄγρια λέγεται ταύτην ἐμφανεστάτην ἔχει καὶ μεγίστην διαφοράν, οἷον συκῆ ἐρινεός, ἐλαία κότινος, ἄπιος ἀχράς, ὅσα δὲ ἐν ἑκατέρῳ τούτων τοῖς καρποῖς τε καὶ φύλλοις καὶ ταῖς ἄλλαις μορφαῖς τε καὶ τοῖς μορίοις. ἀλλὰ τῶν μὲν ἀγρίων ἀνώνυμα τὰ πλεῖστα καὶ ἔμπειροι ὀλίγοι · τῶν δὲ ἡμέρων καὶ ὠνομασμένα πλείω καὶ ἡ αἴσθησις κοινοτέρα · λέγω δ’ οἷον ἀμπέλου συκῆς ῥόας μηλέας ἀπίου δάφνης μυρρίνης τῶν ἄλλων · ἡ γὰρ χρῆσις οὖσα κοινὴ συνθεωρεῖν ποιεῖ τὰς διαφοράς.

14.5 ἴδιον δὲ καὶ τούτ’ ἐφ’ ἑκατέρων · τὰ μὲν γὰρ ἄγρια τῷ ἄρρενι καὶ τῷ θήλει ἢ μόνοις ἢ μάλιστα διαιροῦσι, τὰ δὲ ἥμερα πλείοσιν ἰδέαις. ἔστι δὲ τῶν μὲν ῥᾷον λαβεῖν καὶ διαριθμῆσαι τὰ εἴδη, τῶν δὲ χαλεπώτερον διὰ τὴν πολυχοΐαν. ἀλλὰ δὴ τὰς μὲν τῶν μορίων διαφορὰς καὶ τῶς ἄλλων οὐσιῶν ἐκ τούτων πειρατέον θεωρεῖν. Περὶ δὲ τῶν γενέσεων μετὰ ταῦτα λεκτέον · τοῦτο γὰρ ὥσπερ ἐφεξῆς τοῖς εἰρημένοις ἐστίν.